{"id":131,"date":"2026-04-17T15:46:17","date_gmt":"2026-04-17T15:46:17","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=131"},"modified":"2026-04-17T15:46:17","modified_gmt":"2026-04-17T15:46:17","slug":"adam-danek-narodowy-katolicyzm-i-inne-bledy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-narodowy-katolicyzm-i-inne-bledy\/","title":{"rendered":"Adam Danek: Narodowy katolicyzm i inne b\u0142\u0119dy"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Trendem dominuj\u0105cym w polskim nacjonalizmie przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 XX wieku by\u0142 tzw. narodowy katolicyzm. Pozosta\u0142 nim r\u00f3wnie\u017c na pocz\u0105tku XXI wieku. Po przebyciu licznych b\u0142\u0119dnych dr\u00f3g, na kt\u00f3re w r\u00f3\u017cnych momentach dziejowych wprowadzi\u0142a go orientacja narodowo-katolicka, polski nacjonalizm powinien wreszcie si\u0119 od niej uwolni\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Formu\u0142a narodowego katolicyzmu oznacza\u0107 mia\u0142a nacjonalizm wpisany w religijn\u0105 perspektyw\u0119 katolick\u0105. Od zawsze jednak nacisk w tej zbitce k\u0142adziony jest na \u201enarodowy\u201d, a nie na \u201ekatolicyzm\u201d. Wsp\u00f3lnot\u0119 wiary traktuje si\u0119 w nim tylko jako uzupe\u0142nienie wsp\u00f3lnoty etnicznie pojmowanej narodowo\u015bci. Oznacza to w praktyce wt\u0142aczanie katolicyzmu w ramy plemiennej monolatrii, czyli jego deformacj\u0119, a w niekt\u00f3rych przypadkach \u2013 karykatur\u0119<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Formu\u0142a narodowo-katolicka, w kt\u00f3rej katolicyzm postrzega si\u0119 z jednej strony jako element kultury narodowej, z drugiej strony jako podpor\u0119 czy spoiwo porz\u0105dku spo\u0142ecznego, ukszta\u0142towana zosta\u0142a przez Narodow\u0105 Demokracj\u0119. Przej\u0119\u0142y j\u0105 od niej ruchy narodowo-radykalne, kt\u00f3rych na\u015bladowcy kultywuj\u0105 j\u0105 do dzi\u015b, cho\u0107 pierwsi powinni j\u0105 odrzuci\u0107. Je\u015bli narodowy radykalizm ma by\u0107 tylko zradykalizowanym endectwem, oszukuje sam siebie, bo to \u017caden radykalizm, broni\u0107 mieszcza\u0144skiej wizji \u015bwiata, jak\u0105 endecja wyssa\u0142a ze swojego pozytywistycznego i liberalnego podglebia. Narodowy radykalizm nie mo\u017ce przyjmowa\u0107 mieszcza\u0144skiej wizji spo\u0142ecze\u0144stwa, pa\u0144stwa, gospodarki, religii, a wszystkie one zawarte s\u0105 w spu\u015bci\u017anie ideowej endecji. Nie ca\u0142ej, oczywi\u015bcie. W najwcze\u015bniejszym okresie swojej historii ruch narodowo-demokratyczny posiada\u0142 potencja\u0142 autentycznego radykalizmu spo\u0142ecznego, wyra\u017conego w my\u015bli i pismach Mariana Bohusza (J\u00f3zefa Karola Potockiego) i Jana Ludwika Pop\u0142awskiego. Co wa\u017cne, radykalizm ten nie by\u0142 abstrakcyjny i kosmopolityczny, jak w przypadku socjaldemokracji, ale rdzenny, uj\u0119ty w kategorie narodowe. Mog\u0142o to doprowadzi\u0107 ruch do ewolucji w kierunku narodowego socjalizmu, rozwijaj\u0105cego si\u0119 ju\u017c w\u00f3wczas we Francji czy w Niemczech. Ostatecznie jednak ewoluowa\u0142 on ku zmieszczanieniu, by\u0107 mo\u017ce nie bez zwi\u0105zku z przedwczesnym odej\u015bciem z tego \u015bwiata wspomnianych radykalnych my\u015blicieli i przyw\u00f3dc\u00f3w. A narodowy kierunek socjalizmu musia\u0142 w Polsce tworzy\u0107 kto inny.<\/p>\n\n\n\n

Mieszcza\u0144sk\u0105 wizj\u0119 \u015bwiata cechuje materializm. Przejawia si\u0119 on r\u00f3wnie\u017c w pojmowaniu narodu na spos\u00f3b materialistyczny, czyli etniczny. Czysta etniczno\u015b\u0107, odarta z niematerialnych tradycji historycznych, staje si\u0119 czynnikiem sztucznego podzia\u0142u, narz\u0119dziem rozrywania realnie funkcjonuj\u0105cych wi\u0119zi i wsp\u00f3lnot. Dlatego pozytywn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142y w naszych dziejach wszystkie ruchy, kt\u00f3re zwalcza\u0142y endecj\u0119 z jej koncepcj\u0105 etnicznego monolitu w imi\u0119 obrony wi\u0119zi historycznych: konserwaty\u015bci krakowscy (sta\u0144czycy), krajowcy w by\u0142ym Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskim, pi\u0142sudczycy, konserwaty\u015bci wile\u0144scy.<\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142czesny polski nacjonalizm, wyci\u0105gn\u0105wszy wnioski z b\u0142\u0119d\u00f3w swych antenat\u00f3w, nie powinien by\u0107 \u015bwiecki, lecz katolicki, poniewa\u017c katolicyzm pozostaje jedyn\u0105 religi\u0105 w pe\u0142ni prawdziw\u0105. Zachowuj\u0105c katolicki charakter, powinien jednocze\u015bnie docenia\u0107 dziejowy wk\u0142ad r\u00f3\u017cnych grup wyznaniowych i etnicznych w rozw\u00f3j polskiego dziedzictwa. Dotyczy to r\u00f3wnie\u017c \u2013 horribile dictu <\/em>\u2013 historycznej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, kt\u00f3ra da\u0142a Polsce wiele postaci zas\u0142u\u017conych dla pa\u0144stwa oraz wielkich ludzi kultury. Nawet prymitywne endectwo czym\u017ce by\u0142oby bez tak wybitnego jego przedstawiciela, jak przechrzta prof. Stanis\u0142aw Stro\u0144ski? Katolicyzm polskich nacjonalist\u00f3w musi natomiast odznacza\u0107 si\u0119 tolerancj\u0105 religijn\u0105, opart\u0105 na przekonaniu, \u017ce w obowi\u0105zkach katolika le\u017cy nawraca\u0107, a nie niszczy\u0107 innowierc\u00f3w, za\u015b jedynym efektywnym sposobem nawracania s\u0105 pokojowa ewangelizacja i dobry przyk\u0142ad, a nie wywy\u017cszanie si\u0119, pogarda i gro\u017aby.<\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142czesny polski nacjonalizm winien zatem czerpa\u0107 z historycznej<\/strong> (a nie etnicznej) koncepcji narodu, jak\u0105 przekaza\u0142a nam rodzima my\u015bl romantyczna. Tak\u0105 ide\u0119 narodu wyznawali wszyscy nasi wielcy poeci i filozofowie epoki romantyzmu. W polityce realizowali j\u0105 Adam Jerzy Czartoryski i emisariusze H\u00f4tel Lambert, kt\u00f3rych ksi\u0105\u017c\u0119 rozsy\u0142a\u0142 po ca\u0142ej Europie Wschodniej, tacy jak Micha\u0142 Czajkowski (Sadyk Pasza). P\u00f3\u017aniej kultywowali j\u0105 wcze\u015bni g\u0142osiciele idei jagiello\u0144skiej, jak historycy Julian Klaczko, Walerian Kalinka, J\u00f3zef Szujski, Stanis\u0142aw Tarnowski i Stanis\u0142aw Krzemi\u0144ski, a nawet niekt\u00f3rzy dzia\u0142acze pierwszego pokolenia Narodowej Demokracji, jak Stanis\u0142aw Bukowiecki.<\/p>\n\n\n\n

Przyj\u0119cie takiej inkluzyjnej koncepcji narodu nie oznacza przy tym, \u017ce nale\u017cy kopiowa\u0107 punkt widzenia innych narodowo\u015bci na w\u0142asn\u0105 histori\u0119. To memento mi\u0119dzy innymi dla niekt\u00f3rych grupek polskich nacjonalist\u00f3w, zachowuj\u0105cych si\u0119 ostatnio, jakby mia\u0142y ochot\u0119 pot\u0119pi\u0107 akcj\u0119 \u201eWis\u0142a\u201d, aby tylko zamanifestowa\u0107 sw\u00f3j mocno przeterminowany \u201eantykomunizm\u201d i bezkrytyczne uwielbienie dla nacjonalist\u00f3w ukrai\u0144skich. W podobnych kr\u0119gach pojawi\u0142y si\u0119 te\u017c g\u0142osy pot\u0119piaj\u0105ce \u2013 na mod\u0142\u0119 germanofilskiego Ruchu Autonomii \u015al\u0105ska \u2013 przedwojennego wojewod\u0119 \u015bl\u0105skiego (1926-1939) Micha\u0142a Gra\u017cy\u0144skiego. Wypada je uzna\u0107 za nieporozumienie, gdy\u017c wojewoda Gra\u017cy\u0144ski by\u0142 w\u0142a\u015bnie pozytywnym przyk\u0142adem nacjonalisty pa\u0144stwowego: zwalcza\u0142 hitlerowsk\u0105 irredent\u0119, samowol\u0119 i paso\u017cytnictwo obcego kapita\u0142u oraz zwi\u0105zanych z nim Polak\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych na szkod\u0119 interes\u00f3w pa\u0144stwa polskiego.<\/p>\n\n\n\n

Aby wbi\u0107 ostatni gw\u00f3\u017ad\u017a do trumny narodowego katolicyzmu, odnotujmy, \u017ce w Polsce odwieczn\u0105 plag\u0105 \u015brodowisk nacjonalistycznych, a tak\u017ce konserwatywnych i generalnie prawicowych, s\u0105 \u2013 jak cz\u0119sto o sobie m\u00f3wi\u0105 \u2013 \u201ekatolicy kulturowi\u201d, kt\u00f3rzy deklaruj\u0105 obron\u0119 katolicyzmu, bo widz\u0105 w nim bat na lewactwo, bat na islam i tak dalej, a sami s\u0105 indyferentni religijnie, niewierz\u0105cy lub niepraktykuj\u0105cy, oddaj\u0105 si\u0119 pija\u0144stwu i dziwkarstwu, rozwodz\u0105 si\u0119 i w og\u00f3le \u017cyj\u0105 nieobyczajnie, a ju\u017c obowi\u0105zkowo \u017cr\u0105 mi\u0119cho i \u201eimprezuj\u0105\u201d w pi\u0105tki. Wsp\u00f3\u0142czesny polski nacjonalizm musi odej\u015b\u0107 od endeckiego traktowania katolicyzmu jako elementu kultury narodowej, a zacz\u0105\u0107 go traktowa\u0107 jako duchowo\u015b\u0107<\/strong>, realnie prze\u017cywan\u0105 i praktykowan\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Musz\u0119 tu zaznaczy\u0107, \u017ce nie zgadzam si\u0119 z krytyk\u0105 takich trend\u00f3w, promowanych ostatnio w rodzimym \u015brodowisku nacjonalistycznym, jak wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107 od u\u017cywek i mi\u0119sa. Nawet, je\u015bli przysz\u0142y one do Polski na fali subkulturowej mody z Zachodu, to same w sobie s\u0105 tendencjami zdrowymi i s\u0142usznymi \u2013 metodami uprawiania dobrowolnej ascezy w \u017cyciu codziennym. Trudno zreszt\u0105 widzie\u0107 w nich ca\u0142kowit\u0105 nowo\u015b\u0107, maj\u0105c w pami\u0119ci cho\u0107by przedwojenne kampanie abstynenckie, prowadzone w\u015br\u00f3d ch\u0142op\u00f3w i robotnik\u00f3w przez ruch ludowy (m.in. Zwi\u0105zek M\u0142odzie\u017cy Wiejskiej RP \u201eWici\u201d) czy przez \u015brodowiska katolik\u00f3w spo\u0142ecznych. Polscy nacjonali\u015bci powinni p\u00f3j\u015b\u0107 dalej w tym kierunku i przej\u0105\u0107, r\u00f3wnie\u017c modn\u0105 na Zachodzie, ideologi\u0119 simple living<\/em>, jako u\u017cyteczne narz\u0119dzie propagowania w m\u0142odym pokoleniu postaw antymaterialistycznych, prze\u0142amuj\u0105cych paradygmaty cywilizacji mieszcza\u0144skiej.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek<\/strong>, 29 wrze\u015bnia 2017<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Trendem dominuj\u0105cym w polskim nacjonalizmie przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 XX wieku by\u0142 tzw. narodowy katolicyzm. Pozosta\u0142 nim r\u00f3wnie\u017c na pocz\u0105tku XXI wieku. Po przebyciu licznych b\u0142\u0119dnych dr\u00f3g, na kt\u00f3re w r\u00f3\u017cnych momentach dziejowych wprowadzi\u0142a go orientacja narodowo-katolicka, polski nacjonalizm powinien wreszcie si\u0119 od niej uwolni\u0107. Formu\u0142a narodowego katolicyzmu oznacza\u0107 mia\u0142a nacjonalizm wpisany w religijn\u0105 perspektyw\u0119 katolick\u0105….<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-131","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/131","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=131"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/131\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":133,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/131\/revisions\/133"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=131"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=131"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=131"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}