{"id":154,"date":"2026-04-17T15:55:51","date_gmt":"2026-04-17T15:55:51","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=154"},"modified":"2026-04-17T15:55:51","modified_gmt":"2026-04-17T15:55:51","slug":"adam-danek-filozofia-i-sluzby-specjalne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-filozofia-i-sluzby-specjalne\/","title":{"rendered":"Adam Danek: Filozofia i s\u0142u\u017cby specjalne"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W 1999 r. ukaza\u0142 si\u0119 nietypowy artyku\u0142 po\u015bwi\u0119cony my\u015bli wybitnego konserwatywnego filozofa polityki Leo Straussa (1899-1973). Nosi\u0142 on tytu\u0142 \u201eLeo Strauss i \u015bwiat wywiadu<\/em>\u201d i zosta\u0142 napisany przez dw\u00f3ch ameryka\u0144skich autor\u00f3w \u2013 Abrama Shulsky\u2019ego i Garry\u2019ego Schmitta. Shulsky, sam z wykszta\u0142cenia filozof, studiowa\u0142 u Straussa i pod jego kierunkiem przygotowa\u0142 sw\u0105 prac\u0119 doktorsk\u0105. Znany sta\u0142 si\u0119 jednak nie tyle dzi\u0119ki swym osi\u0105gni\u0119ciom na polu filozoficznym, ile jako dyrektor istniej\u0105cego w latach 2002-2003 Biura Plan\u00f3w Specjalnych \u2013 ameryka\u0144skiej kom\u00f3rki wywiadowczej, kt\u00f3ra bra\u0142a czynny udzia\u0142 w przygotowaniu inwazji USA na Irak. Nast\u0119pnie kierowa\u0142 Zarz\u0105dem d.s. Iranu \u2013 instytucj\u0105 utworzon\u0105 w 2006 r. do walki z ira\u0144skim wywiadem. Drugi z autor\u00f3w, Garry Schmitt, na pocz\u0105tku lat osiemdziesi\u0105tych zasiada\u0142 w komisji do spraw wywiadu przy senacie USA. W latach 1984-1988 zajmowa\u0142 stanowisko dyrektora Prezydenckiego Komitetu Doradczego d.s. Wywiadu Zagranicznego; p\u00f3\u017aniej pracowa\u0142 mi\u0119dzy innymi w Konsorcjum Studi\u00f3w w Grupie Roboczej d.s. Reformy Wywiadu oraz jako doradca w ameryka\u0144skim Departamencie Obrony. Shulsky i Schmitt przekonywali, i\u017c za\u0142o\u017cenia filozofii politycznej Straussa mog\u0105 by\u0107 z powodzeniem zastosowane w metodach analiz u\u017cywanych przez ameryka\u0144skie centra wywiadowcze, co pozwoli skorygowa\u0107 pewne s\u0142abo\u015bci dotychczasowej pracy analitycznej tych ostatnich.<\/p>\n\n\n\n

Wi\u0105zanie ze sob\u0105 dziedzin tak, zdawa\u0142oby si\u0119, rozbie\u017cnych, jak filozofia i dzia\u0142alno\u015b\u0107 s\u0142u\u017cb specjalnych, to oryginalny i z pozoru ekscentryczny punkt widzenia. Niemniej \u2013 chyba nie bezpodstawny, skoro, jak pokazuje powy\u017cszy przyk\u0142ad, my\u015bl filozoficzna Straussa zaprowadzi\u0142a jego ucznia na wysokie stanowiska w pionie analitycznym ameryka\u0144skiego wywiadu. W rzeczywisto\u015bci, adepci filozofii niejednokrotnie sprawdzali si\u0119 na polu s\u0142u\u017cby informacyjnej, k\u0142ad\u0105c na nim ciche, lecz niew\u0105tpliwe zas\u0142ugi dla swoich ojczyzn. Zalicza\u0142 si\u0119 do nich s\u0142awny angielski historiozof Arnold Toynbee (1889-1975), kt\u00f3ry podczas I wojny \u015bwiatowej s\u0142u\u017cy\u0142 w Departamencie Wywiadu Politycznego i Departamencie Informacji brytyjskiego MSZ (gdzie zajmowa\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie problemami Azji Zachodniej, ale okresowo r\u00f3wnie\u017c np. Polski). Podobnych przypadk\u00f3w nie brak i na naszym rodzimym gruncie. Pi\u0142sudczykowski my\u015bliciel polityczny Adam Skwarczy\u0144ski (1886-1934), absolwent wydzia\u0142u filozoficznego Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, z pocz\u0105tkiem sierpnia 1914 r. obj\u0105\u0142 funkcj\u0119 zast\u0119pcy komendanta Biura Wywiadowczego (znanego te\u017c jako Oddzia\u0142 Wywiadowczy) I Brygady Legion\u00f3w Polskich i pe\u0142ni\u0142 j\u0105 nieprzerwanie do zlikwidowania tej instytucji w maju 1915 r. Filozofi\u0119 studiowa\u0142 te\u017c Stanis\u0142aw Baczy\u0144ski (ojciec Krzysztofa Kamila Baczy\u0144skiego), w trakcie I wojny \u015bwiatowej dow\u00f3dca oddzia\u0142u wywiadowczo-dywersyjnego w Polskiej Organizacji Wojskowej. W 1919 r. Baczy\u0144ski zosta\u0142 oddelegowany do s\u0142u\u017cby w II Odziale Sztabu Generalnego WP \u2013 rodz\u0105cych si\u0119 wojskowych s\u0142u\u017cbach specjalnych niepodleg\u0142ej Polski. W jej ramach kierowa\u0142 dzia\u0142aniami dywersyjnymi strony polskiej podczas III powstania \u015bl\u0105skiego. Warto wreszcie wspomnie\u0107 o wybitnym pi\u0142sudczyku, mistrzu konspiracji* Henryku J\u00f3zewskim (1892-1981). J\u00f3zewski w latach 1917-1919 wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142 tajn\u0105 Komend\u0119 Naczeln\u0105 III POW, mieszcz\u0105c\u0105 si\u0119 w Kijowie. Pocz\u0105tkowo odpowiada\u0142 za jej wywiad polityczny, nast\u0119pnie dowodzi\u0142 ca\u0142o\u015bci\u0105 jej dzia\u0142a\u0144. Podczas wyprawy kijowskiej zajmowa\u0142 stanowisko wiceministra spraw wewn\u0119trznych w popieranym przez Pa\u0144stwo Polskie ukrai\u0144skim rz\u0105dzie Semena Petlury. W 1924 r. opublikowa\u0142 pod pseudonimem prac\u0119 \u201eHamlet\u201d, po\u015bwi\u0119con\u0105 m.in. filozoficznym aspektom dramatu i sztuki teatralnej. Po 1945 r. kierowa\u0142 antykomunistyczn\u0105 organizacj\u0105 wywiadu politycznego, kt\u00f3ra dostarcza\u0142a informacje polskim w\u0142adzom na wychod\u017astwie a\u017c do 1948 r.<\/p>\n\n\n\n

Pytanie, czy przygotowanie filozoficzne (czy, szerzej, z zakresu humanistyki) mo\u017ce odgrywa\u0107 rol\u0119 w pracy s\u0142u\u017cb informacyjnych pa\u0144stwa, brzmi na poz\u00f3r dziwacznie w dobie, wydawa\u0142oby si\u0119, przyt\u0142aczaj\u0105cej dominacji elektroniki i wysokich technologii w takich dziedzinach. Pr\u00f3buj\u0105c na nie odpowiedzie\u0107, Schmitt i Shulsky we wspomnianym artykule wskazywali, i\u017c w pocz\u0105tkowym okresie \u201ezimnej wojny\u201d ameryka\u0144skie instytucje wywiadowcze zach\u0142ysn\u0119\u0142y si\u0119 (coraz bardziej w\u00f3wczas modnymi) metodami badawczymi nowoczesnych (neopozytywistycznych) nauk spo\u0142ecznych, postrzeganymi przez nie jako nad wyraz u\u017cyteczne do analizowania zebranych informacji oraz, zw\u0142aszcza, prognozowania przysz\u0142ych decyzji i dzia\u0142a\u0144 obcych pa\u0144stw. Z tego powodu zacz\u0119\u0142y zaniedbywa\u0107 zar\u00f3wno wiedz\u0119 zdobywan\u0105 metodami \u015bci\u015ble operacyjnymi, typowo wywiadowczymi (tzw. \u201eczarny wywiad\u201d), jak i wiedz\u0119 o przeciwniku czerpan\u0105 z krytycznej, umiej\u0119tnej analizy materia\u0142\u00f3w pochodz\u0105cych ze \u017ar\u00f3de\u0142 jawnych (tzw. \u201ebia\u0142y wywiad\u201d). W rezultacie skuteczno\u015b\u0107 ameryka\u0144skiego wywiadu obni\u017cy\u0142a si\u0119, a wiele jego przewidywa\u0144 opartych na nowatorskim podej\u015bciu okazywa\u0142o si\u0119 w nast\u0119pnych latach nietrafnymi. I tu w\u0142a\u015bnie pojawia si\u0119 filozofia. Filozofia jest w znacznej mierze nauk\u0105 o poznaniu rzeczywisto\u015bci (epistemologi\u0105), a wi\u0119c r\u00f3wnie\u017c o u\u0142omno\u015bciach i ograniczeniach sposob\u00f3w jej poznawania dost\u0119pnych dla cz\u0142owieka, o rzeczywisto\u015bciach fa\u0142szywych, mylnych pozorach, fikcjach udaj\u0105cych rzeczywisto\u015b\u0107, u\u0142udach, oszustwach i zwodzicielach, a tak\u017ce metodach ich rozpoznawania, o chytrych pu\u0142apkach na ludzki umys\u0142, pozornych faktach, wreszcie o prawdach ukrytych i trudno dostrzegalnych. Filozofia uczy, jak nie da\u0107 si\u0119 \u0142atwo nabra\u0107 na rzeczywisto\u015b\u0107 pozorowan\u0105, nie wyci\u0105ga\u0107 pochopnych wniosk\u00f3w na niedostatecznej podstawie. O trudno\u015bciach z trafnym rozpoznawaniem rzeczywisto\u015bci, z\u0142udnej i pozostaj\u0105cej w nieustannym ruchu, oraz o poruszaniu si\u0119 na jej pe\u0142nych side\u0142 \u015bcie\u017ckach, pisa\u0142 w swych filozoficznych rozwa\u017caniach Henryk J\u00f3zewski, do\u015bwiadczony szpieg i emisariusz polityczny, kt\u00f3rego pogl\u0105dy tak streszcza jego ameryka\u0144ski biograf prof. Timothy Snyder: \u201eDzia\u0142anie, utrzymywa\u0142, przyjmuje rzeczywisto\u015b\u0107 tak\u0105, jak\u0105 ona si\u0119 wydaje w danej chwili, akceptuj\u0105c przekonuj\u0105c\u0105 iluzj\u0119 wynikaj\u0105c\u0105 z nat\u0142oku informacji zmys\u0142owej. Osoba, kt\u00f3ra podejmuje dzia\u0142anie, zmienia w niedostrzegalny spos\u00f3b niesko\u0144czenie wiele aspekt\u00f3w rzeczywisto\u015bci, podobnie jak kamie\u0144 wpadaj\u0105cy do morza wywo\u0142uje fale pod jego powierzchni\u0105. Kontemplacja bierze pod uwag\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107, niesie jednak z sob\u0105 natychmiastow\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 w\u0142asnych ogranicze\u0144. Osoba kontempluj\u0105ca dostrzega granice swojego pojmowania, definiuje powierzchni\u0119, poza kt\u00f3r\u0105 oko nie si\u0119ga. J\u00f3zewski twierdzi\u0142 jednak, \u017ce w\u0142a\u015bnie te granice umo\u017cliwiaj\u0105 rozumne postrzeganie zdarze\u0144.<\/em>\u201d ** Przywo\u0142ywani wcze\u015bniej analitycy Wsp\u00f3lnoty Wywiadowczej USA w podobnym duchu podkre\u015blaj\u0105 walory metody filozoficznej Leo Straussa, tkwi\u0105ce \u201ew jego subtelno\u015bci, jego zdolno\u015bci koncentrowania si\u0119 na szczeg\u00f3\u0142ach, jego konsekwentnych sukcesach w zagl\u0105daniu pod powierzchni\u0119 i czytaniu mi\u0119dzy wierszami, i jego pozornym zdystansowaniu\u201d. Do najbardziej znanych osi\u0105gni\u0119\u0107 Straussa nale\u017ca\u0142y przecie\u017c odkrycie sztuki \u201eezoterycznego\u201d pisania dzie\u0142 i sformu\u0142owanie nauki o docieraniu do ich prawdziwego, zakrytego dla postronnych przekazu \u2013 co mo\u017cna okre\u015bli\u0107 mianem filozoficznej kryptologii.<\/p>\n\n\n\n

Jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmia\u0142o, pewne przygotowanie z zakresu filozofii, czy w og\u00f3le humanistyki, mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 wskazane w specyficznej pracy wykonywanej przez s\u0142u\u017cby informacyjne pa\u0144stwa. W opinii pisz\u0105cego te s\u0142owa (ma si\u0119 rozumie\u0107 \u2013 dyletanckiej), w analizie \u017ar\u00f3de\u0142 oraz prognozowaniu dzia\u0142a\u0144 innych o\u015brodk\u00f3w si\u0142y mog\u0142aby na przyk\u0142ad znale\u017a\u0107 zastosowanie dziedzina tak wa\u017cna dla nauk humanistycznych, jak hermeneutyka. W swej istocie nie jest ona przecie\u017c niczym innym, ni\u017c teori\u0105 rozszyfrowywania prawdziwych znacze\u0144 dokument\u00f3w, prze\u015bwietlania kontekst\u00f3w, w jakich one si\u0119 pojawiaj\u0105, rekonstruowania sposob\u00f3w my\u015blenia i rozumowania obcych ludzi \u2013 nauk\u0105 o przenikaniu z zewn\u0105trz do \u015brodka cudzych umys\u0142\u00f3w. A to w sztuce wywiadowczej i kontrwywiadowczej kwestia pierwszorz\u0119dna.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek<\/strong>, 5 lipca 2017<\/p>\n\n\n\n

* Przez czterna\u015bcie lat bez przerwy (1939-1953) prowadzi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 konspiracyjn\u0105 w Kraju i nigdy w tym czasie nie zosta\u0142 schwytany.<\/p>\n\n\n\n

** Prze\u0142. Bart\u0142omiej Pietrzyk.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W 1999 r. ukaza\u0142 si\u0119 nietypowy artyku\u0142 po\u015bwi\u0119cony my\u015bli wybitnego konserwatywnego filozofa polityki Leo Straussa (1899-1973). Nosi\u0142 on tytu\u0142 \u201eLeo Strauss i \u015bwiat wywiadu\u201d i zosta\u0142 napisany przez dw\u00f3ch ameryka\u0144skich autor\u00f3w \u2013 Abrama Shulsky\u2019ego i Garry\u2019ego Schmitta. Shulsky, sam z wykszta\u0142cenia filozof, studiowa\u0142 u Straussa i pod jego kierunkiem przygotowa\u0142 sw\u0105 prac\u0119 doktorsk\u0105. Znany sta\u0142…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-154","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/154","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=154"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/154\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":156,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/154\/revisions\/156"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=154"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=154"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=154"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}