{"id":177,"date":"2026-04-17T16:06:02","date_gmt":"2026-04-17T16:06:02","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=177"},"modified":"2026-04-17T16:06:02","modified_gmt":"2026-04-17T16:06:02","slug":"adam-danek-zrodlo-europy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-zrodlo-europy\/","title":{"rendered":"Adam Danek: \u0179r\u00f3d\u0142o Europy"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W dyskusjach zar\u00f3wno nad przesz\u0142o\u015bci\u0105, jak i przysz\u0142o\u015bci\u0105 Europy pojawiaj\u0105 si\u0119 g\u0142osy twierdz\u0105ce, \u017ce tradycja europejska nie ma charakteru chrze\u015bcija\u0144skiego, ka\u017c\u0105ce widzie\u0107 europejsk\u0105 tradycj\u0119 i chrze\u015bcija\u0144stwo jako kategorie co najmniej odr\u0119bne, a nawet przeciwstawne. Zwolennicy tego pogl\u0105du \u2013 czasem libera\u0142owie, czasem nacjonali\u015bci, czasem prawicowcy, czasem lewicowcy, czasem \u201etradycjonali\u015bci\u201d, a czasem czciciele Post\u0119pu \u2013 rozpatruj\u0105 tradycj\u0119 europejsk\u0105 jako co\u015b, co ukszta\u0142towa\u0142o si\u0119 niezale\u017cnie od chrze\u015bcija\u0144stwa, bez jego istotnego udzia\u0142u lub wr\u0119cz w opozycji do niego. Na tej podstawie wysnuwaj\u0105 wniosek, \u017ce dzisiejsza Europa powinna odrzuci\u0107 chrze\u015bcija\u0144stwo, poniewa\u017c jest ono dla niej zb\u0119dnym balastem b\u0105d\u017a cia\u0142em obcym.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie, w europejskiej historii zapisa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c postacie w swojej my\u015bli lub czynach dalekie od chrze\u015bcija\u0144stwa, oboj\u0119tne wobec religii albo \u015bwiadomie z ni\u0105 walcz\u0105ce. Oczywi\u015bcie, dzisiaj ka\u017cdy Europejczyk mo\u017ce porzuci\u0107 wiar\u0119 w Chrystusa i nie przestaje z tego powodu by\u0107 Europejczykiem. Wszystko to jednak nie zmienia faktu, \u017ce Europa jako ca\u0142o\u015b\u0107, jako formacja kulturowa, wyrasta na jednoznacznie chrze\u015bcija\u0144skim korzeniu. I nie ma fundamentu innego, ni\u017c chrze\u015bcija\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n

W istocie bowiem cho\u0107by wszyscy \u017cyj\u0105cy obecnie Europejczycy dokonali zbiorowego aktu apostazji, nie zmieni\u0142oby to chrze\u015bcija\u0144skiego charakteru samej Europy. Zwolennicy dechrystianizacji tradycji europejskiej myl\u0105 si\u0119, gdy s\u0105dz\u0105, \u017ce Europa posiada tradycj\u0119 inn\u0105 ni\u017c chrze\u015bcija\u0144ska \u2013 tradycj\u0119, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna od chrze\u015bcija\u0144stwa oddzieli\u0107 i zachowa\u0107, odrzucaj\u0105c samo chrze\u015bcija\u0144stwo. Ignoruj\u0105 bowiem fakt, i\u017c chrze\u015bcija\u0144stwo to nie tylko religia, rozumiana jako duchowa wi\u0119\u017a cz\u0142owieka z Bogiem, ale r\u00f3wnie\u017c g\u0142\u0119boka warstwa europejskiej kultury, zar\u00f3wno intelektualnej, jak i materialnej. Chrze\u015bcija\u0144stwo oddzia\u0142ywa\u0142o na kultur\u0119 Europy przez dwa tysi\u0105ce lat \u2013 d\u0142u\u017cej ni\u017c na przyk\u0142ad przedchrze\u015bcija\u0144ska my\u015bl grecka czy rzymska. A w\u0142a\u015bciwie nale\u017ca\u0142oby powiedzie\u0107, \u017ce nie tyle na ni\u0105 oddzia\u0142ywa\u0142o, ile j\u0105 formowa\u0142o, nasycaj\u0105c swoj\u0105 tre\u015bci\u0105 prawo, sztuk\u0119, instytucje, obyczaje, nauk\u0119, symbole, miar\u0119 czasu i rachub\u0119 lat oraz wszelkie inne aspekty \u017cycia zbiorowego. Republika Francuska mo\u017ce szermowa\u0107 antyklerykaln\u0105 ideologi\u0105, ale dziekanem korpusu dyplomatycznego we Francji nadal jest nuncjusz apostolski, jak we wszystkich pa\u0144stwach o katolickiej tradycji. Mieszka\u0144cy zateizowanej Hiszpanii nie chodz\u0105 do ko\u015bcio\u0142\u00f3w, ale bardzo skrupulatnie przestrzegaj\u0105 wolnego od pracy w \u015bwi\u0119ta ko\u015bcielne.<\/p>\n\n\n\n

Baron Friedrich Leopold von Hardenberg (1772-1801), zwany Novalisem, konserwatywny my\u015bliciel polityczny i jeden z wybitniejszych niemieckich literat\u00f3w doby romantyzmu, sw\u00f3j wielki esej-manifest ideowy zatytu\u0142owa\u0142 \u201eChrze\u015bcija\u0144stwo albo Europa\u201d<\/em>. Jako religia powszechna (uniwersalna), chrze\u015bcija\u0144stwo obejmuje i przenika wiele \u015bwiat\u00f3w kulturowych, nie tylko nasz. Nie wszystko zatem, co chrze\u015bcija\u0144skie, wykwita z Europy, ale wszystko, co europejskie, wykwita z chrze\u015bcija\u0144stwa. Przypomnijmy, w jakich okoliczno\u015bciach pojawi\u0142o si\u0119 s\u0142owo \u201eEuropejczycy\u201d. Po raz pierwszy zosta\u0142o ono u\u017cyte w relacji o bitwie pod Poitiers w 732 r., w kt\u00f3rej rycerstwo Karola M\u0142ota rozbi\u0142o Saracen\u00f3w. \u017byj\u0105cy w\u00f3wczas kronikarz zanotowa\u0142: \u201eLudzie europejscy zbiegli si\u0119 zewsz\u0105d i pokonali Arab\u00f3w.\u201d <\/em>Jako pierwsi \u201eEuropejczykami\u201d zostali nazwani chrze\u015bcija\u0144scy rycerze broni\u0105cy swej ziemi przed najazdem innowierc\u00f3w, \u201epogan\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Pr\u00f3by oddzielenia chrze\u015bcija\u0144stwa od w\u0142a\u015bciwej tradycji europejskiej s\u0105 wi\u0119c pozbawione podstaw. Z innych pozycji krytykuj\u0105 chrze\u015bcija\u0144skie dziedzictwo Europy ci, kt\u00f3rzy oceniaj\u0105 wp\u0142yw chrze\u015bcija\u0144stwa na dzieje jako dodatni, ale uwa\u017caj\u0105 jego rol\u0119 za zako\u0144czon\u0105. W przeciwie\u0144stwie do tych pierwszych g\u0142osz\u0105, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo wnios\u0142o pozytywny wk\u0142ad w rozw\u00f3j naszej kultury, jednak na pewnym jego etapie nie odpowiada ju\u017c skutecznie na duchowe, intelektualne i spo\u0142eczne potrzeby cz\u0142owieka, a nawet staje si\u0119 obci\u0105\u017ceniem utrudniaj\u0105cym dalszy rozw\u00f3j. Nale\u017cy zatem pozwoli\u0107 \u2013 lub wr\u0119cz pom\u00f3c \u2013 mu obumrze\u0107, dokona\u0107 jego \u201eprzezwyci\u0119\u017cenia\u201d, a na jego gruzach budowa\u0107 lepszy \u015bwiat, \u015bwiat nowych warto\u015bci. Pogl\u0105dowi takiemu ho\u0142dowali wyznawcy r\u00f3\u017cnych wersji O\u015bwiecenia, kanty\u015bci, jak Jos\u00e9 Ortega y Gasset, i hegli\u015bci, jak Alexandre Koj\u00e8ve, egzystencjali\u015bci i kulturali\u015bci, a nawet niekt\u00f3rzy marksi\u015bci. Na gruncie polskim wypowiedzia\u0142 go na przyk\u0142ad Czes\u0142aw Mi\u0142osz w \u201eZniewolonym umy\u015ble\u201d<\/em>. Wsp\u00f3lne dla tych r\u00f3\u017cnych szk\u00f3\u0142 i autor\u00f3w pozostaje przekonanie, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo ma charakter historyczny<\/strong>, tzn. sko\u0144czony w czasie, przemijalny \u2013 jak wszystko, co historyczne.<\/p>\n\n\n\n

G\u0142osiciele tezy o ko\u0144cu ery chrze\u015bcija\u0144skiej z powodu \u201eprzebrzmienia\u201d chrze\u015bcija\u0144stwa w historii pope\u0142niaj\u0105 b\u0142\u0105d odwrotny do b\u0142\u0119du g\u0142osicieli tezy o \u201eobco\u015bci\u201d chrze\u015bcija\u0144stwa w tradycji europejskiej: widz\u0105 w nim tylko kultur\u0119, a nie widz\u0105 religii, czyli transcendencji. Chrze\u015bcija\u0144stwo to objawienie absolutu, pochodz\u0105ce spoza czasu, ale dokonuj\u0105ce si\u0119 w czasie \u2013 w ludzkich dziejach, to jest w \u015bwiecie kultury. Chrystus wcieli\u0142 si\u0119 tylko jeden raz; raz umar\u0142, zmartwychwsta\u0142 i wst\u0105pi\u0142 do nieba. Lecz jednocze\u015bnie Chrystus jest w spos\u00f3b realny g\u0142ow\u0105 Ko\u015bcio\u0142a, a Ko\u015bci\u00f3\u0142, mistyczne cia\u0142o Chrystusa, dzia\u0142a w historii. Ko\u015bci\u00f3\u0142 to metahistoryczna moc stale o\u017cywiaj\u0105ca, inspiruj\u0105ca i podtrzymuj\u0105ca kultur\u0119 europejsk\u0105, kt\u00f3r\u0105 stworzy\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Ci, co chcieliby oddzieli\u0107 kultur\u0119 europejsk\u0105 od Ko\u015bcio\u0142a, musz\u0105 pami\u0119ta\u0107 o jednym: kultura europejska obecnie obumiera, poniewa\u017c w znacznym stopniu oddzieli\u0142a si\u0119 od Ko\u015bcio\u0142a. Jej ca\u0142kowite oddzielenie od Ko\u015bcio\u0142a sprawi, \u017ce kultura europejska ca\u0142kiem obumrze, jak ro\u015blina zupe\u0142nie odci\u0119ta od \u015bwiat\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Warunkiem przetrwania kultury europejskiej jest jej powr\u00f3t do Ko\u015bcio\u0142a. Co bardziej spostrzegawczy Europejczycy chyba ju\u017c zaczynaj\u0105 sobie z tego zdawa\u0107 spraw\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek, marzec 2017<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W dyskusjach zar\u00f3wno nad przesz\u0142o\u015bci\u0105, jak i przysz\u0142o\u015bci\u0105 Europy pojawiaj\u0105 si\u0119 g\u0142osy twierdz\u0105ce, \u017ce tradycja europejska nie ma charakteru chrze\u015bcija\u0144skiego, ka\u017c\u0105ce widzie\u0107 europejsk\u0105 tradycj\u0119 i chrze\u015bcija\u0144stwo jako kategorie co najmniej odr\u0119bne, a nawet przeciwstawne. Zwolennicy tego pogl\u0105du \u2013 czasem libera\u0142owie, czasem nacjonali\u015bci, czasem prawicowcy, czasem lewicowcy, czasem \u201etradycjonali\u015bci\u201d, a czasem czciciele Post\u0119pu \u2013 rozpatruj\u0105 tradycj\u0119…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-177","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/177","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=177"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/177\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":179,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/177\/revisions\/179"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=177"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=177"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=177"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}