{"id":197,"date":"2026-04-17T16:12:27","date_gmt":"2026-04-17T16:12:27","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=197"},"modified":"2026-04-17T16:12:27","modified_gmt":"2026-04-17T16:12:27","slug":"adam-danek-nedza-narodowej-monolatrii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-nedza-narodowej-monolatrii\/","title":{"rendered":"Adam Danek: N\u0119dza narodowej monolatrii"},"content":{"rendered":"\n

Jedynym bogiem jest Izrael.<\/em><\/p>\n\n\n\n

W\u0142adimir (Zeew) \u017baboty\u0144ski<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

I.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Do najdziwaczniejszych pogl\u0105d\u00f3w spotykanych w \u015brodowiskach nacjonalistycznych nale\u017c\u0105 zarzuty, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo, zw\u0142aszcza reprezentowane przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, jest nienarodowe b\u0105d\u017a za ma\u0142o narodowe. W skrajnych przypadkach przybieraj\u0105 one posta\u0107 twierdze\u0144, i\u017c Polacy powinni odrzuci\u0107 religi\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 jako \u201eobc\u0105\u201d i \u201enarzucon\u0105\u201d, a zamiast niej przyj\u0105\u0107 wierzenia \u201erodzime\u201d, to znaczy przedchrze\u015bcija\u0144skie.<\/p>\n\n\n\n

Zwolennicy tego typu pogl\u0105d\u00f3w, na og\u00f3\u0142 wypowiadaj\u0105cy je w mocno emocjonalny spos\u00f3b, nie zniech\u0119caj\u0105 si\u0119 do\u015b\u0107 oczywistymi problemami. Przedchrze\u015bcija\u0144skie wierzenia religijne zanik\u0142y na ziemiach polskich wieki temu. D\u0142u\u017csze przetrwanie ca\u0142kowicie oderwanych od dawnego pod\u0142o\u017ca religijnego zwyczaj\u00f3w w stylu puszczania wiank\u00f3w czy \u015bmigusa-dyngusa nie jest argumentem na rzecz \u017cywotno\u015bci poga\u0144stwa, bo nie mo\u017cna na powa\u017cnie bra\u0107 folkloru za religi\u0119 ani jej przejaw. Wierzenia przedchrze\u015bcija\u0144skie trzeba by wi\u0119c by\u0142o sztucznie rekonstruowa\u0107, a w\u0142a\u015bciwie skonstruowa\u0107 na nowo, bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce o tych prawdziwych, sprzed wiek\u00f3w, wiadomo stosunkowo niewiele z powodu szczup\u0142ej bazy \u017ar\u00f3d\u0142owej. Ci, kt\u00f3rzy g\u0142osz\u0105, i\u017c Polacy powinni wyznawa\u0107 \u201ereligi\u0119 przodk\u00f3w\u201d, z uporem maniaka ignoruj\u0105 prosty fakt, \u017ce religi\u0105 naszych przodk\u00f3w jest chrze\u015bcija\u0144stwo. Tak\u0105 bowiem religi\u0119 wyznawali nasi rodzice, dziadowie i pradziadowie. W Polsce nawet najbardziej zatwardzia\u0142y ateista wie, kim jest Jezus Chrystus, ale poza garstk\u0105 pasjonat\u00f3w praktycznie nikt nie s\u0142ysza\u0142 o jakim\u015b Perunie czy Swarogu. Chrze\u015bcija\u0144stwo pozostaje obecne na ziemiach polskich d\u0142u\u017cej ni\u017c jakikolwiek inny kult religijny. Negacja tego faktu prowadzi \u201eneopogan\u201d do absurdalnego wniosku, i\u017c tysi\u0105c lat to za ma\u0142o, by zakorzeni\u0107 religi\u0119 w historii, tradycji i duchowo\u015bci narodu.<\/p>\n\n\n\n

Przyjmijmy jednak, \u017ce powy\u017csze obiekcje s\u0105 nieistotne i \u017ce na powa\u017cnie zastanawiamy si\u0119 nad restytucj\u0105 wierze\u0144 przedchrze\u015bcija\u0144skich we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce. Samo nasuwa si\u0119 pytanie, po co w\u0142a\u015bciwie mieliby\u015bmy jej dokonywa\u0107. Antychrze\u015bcija\u0144scy patrioci odpowiadaj\u0105: bo powinni\u015bmy wyznawa\u0107 religi\u0119 narodow\u0105, \u201erdzenn\u0105\u201d, \u201erodzim\u0105\u201d, a nie \u201eobc\u0105\u201d, przyniesion\u0105 z innych kraj\u00f3w i z centralnym o\u015brodkiem za granic\u0105. Ale niby dlaczego religia musi koniecznie mie\u0107 charakter lokalny (narodowy), a nie uniwersalny? \u201eNeopoganie\u201d odrzekn\u0105: poniewa\u017c religia musi umacnia\u0107 w nas szacunek dla przodk\u00f3w, zwi\u0105zek z ojczyst\u0105 ziemi\u0105, wi\u0119zi narodowe, nasz\u0105 zbiorow\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. I tu le\u017cy pies pogrzebany: ci, kt\u00f3rzy postrzegaj\u0105 religi\u0119 przez pryzmat tego rodzaju funkcji, przyznaj\u0105, i\u017c kult religijny ma dla nich czysto ziemskie pochodzenie i znaczenie, jest form\u0105 narodowej czy plemiennej mentalno\u015bci i niczym wi\u0119cej. Religia rozmy\u015blnie podtrzymywana w celach czysto spo\u0142ecznych i politycznych w rzeczywisto\u015bci nie jest religi\u0105, a jedynie obyczajem, jak religia staro\u017cytnego Rzymu. Tymczasem rzymski politeizm upad\u0142 w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce Rzymianie nie wierzyli w swoje b\u00f3stwa, a sk\u0142adane im ofiary traktowali jako czysto pa\u0144stwowe lub spo\u0142eczne ceremonie-ozdobniki. Zosta\u0142 wyparty przez chrze\u015bcija\u0144stwo reprezentuj\u0105ce szczer\u0105 wiar\u0119 w Boga, kt\u00f3rego wyznawcy budzili u Rzymian zdumienie, bo woleli m\u0119cze\u0144sk\u0105 \u015bmier\u0107 ni\u017c spalenie dla \u015bwi\u0119tego spokoju paru kadzide\u0142 przed pos\u0105\u017ckiem cesarza. Katolik, ale i ka\u017cdy pobo\u017cny prawos\u0142awny, protestant, \u017cyd czy muzu\u0142manin zachowuje nad \u201eneopoganinem\u201d t\u0119 prost\u0105 przewag\u0119, \u017ce wierzy naprawd\u0119.<\/p>\n\n\n\n

G\u0142osicielom \u201ereligii przodk\u00f3w\u201d nie chodzi o religi\u0119, tylko o przodk\u00f3w, w dodatku rozumianych jako abstrakcyjna substancja etniczna czy plemienna, a nie jako nasi rzeczywi\u015bci antenaci z wiar\u0105 faktycznie przez nich wyznawan\u0105. Oddawanie czci \u201ebogom przodk\u00f3w\u201d sprowadza\u0142oby si\u0119 zatem do kultu samych przodk\u00f3w, a czcz\u0105c przodk\u00f3w, czcimy siebie samych i nikogo wi\u0119cej. \u201eNeopoga\u0144stwo\u201d to w gruncie rzeczy zakamuflowany i nieco bardziej wyrafinowany w formie ateizm. Je\u017celi religia ma mie\u0107 ziemskie cele, to jest zb\u0119dna; nie przyjmie si\u0119 i nie przetrwa, jak we Francji nie przyj\u0105\u0142 si\u0119 i nie przetrwa\u0142 kult Istoty Najwy\u017cszej zadekretowany w czysto ziemskich celach przez Robespierre\u2019a w 1794 r. Religia konstruowana przez samych ludzi bez ingerencji czynnika nadprzyrodzonego nie ma racji bytu. Po pora\u017cce Robespierrowskiego kultu Istoty Najwy\u017cszej jeden z cz\u0142onk\u00f3w Dyrektoriatu, La Revelli\u00e8re-L\u00e9paux, przedstawi\u0142 na posiedzeniu rz\u0105du projekt zast\u0105pienia go now\u0105, opracowan\u0105 przez siebie doktryn\u0105 religijn\u0105 \u2013 \u201eteofilantropi\u0105\u201d. Gdy sko\u0144czy\u0142 sw\u00f3j d\u0142ugi referat na ten temat, minister spraw zagranicznych, Talleyrand, powiedzia\u0142: \u201eZe swej strony chc\u0119 tylko zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na jedno. Jezus Chrystus, aby za\u0142o\u017cy\u0107 sw\u0105 religi\u0119, zosta\u0142 ukrzy\u017cowany i powsta\u0142 z martwych. Powinien pan si\u0119 pokusi\u0107 o co\u015b w tym rodzaju.\u201d<\/em>* W Polsce w ostatnich latach mia\u0142y miejsce cuda eucharystyczne, ale o poga\u0144skich cudach jako\u015b nie s\u0142ycha\u0107.<\/p>\n\n\n\n

II.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nieco bardzie umiarkowani krytycy \u201ekosmopolitycznego\u201d charakteru Ko\u015bcio\u0142a katolickiego proponuj\u0105 zast\u0105pienie katolicyzmu prawos\u0142awiem lub protestantyzmem w roli wyznania dominuj\u0105cego w Polsce. O wy\u017cszo\u015bci prawos\u0142awia i protestantyzmu nad katolicyzmem przes\u0105dza\u0107 ma mo\u017cliwo\u015b\u0107 utworzenia w jego ramach \u201eKo\u015bcio\u0142a narodowego\u201d, o zasi\u0119gu pokrywaj\u0105cym si\u0119 z granicami pa\u0144stwa lub podzia\u0142ami narodowo\u015bciowymi, niezale\u017cnego od zagranicznej centrali, jak\u0105 w Ko\u015bciele katolickim pozostaje papiestwo.<\/p>\n\n\n\n

Historia wskazuje jednak, \u017ce utworzenie \u201eKo\u015bcio\u0142a narodowego\u201d przez oderwanie go od Ko\u015bcio\u0142a powszechnego (schizm\u0119) zawsze ko\u0144czy si\u0119 tak samo: zamian\u0105 \u201eKo\u015bcio\u0142a narodowego\u201d w narz\u0119dzie pa\u0144stwa, bie\u017c\u0105cej polityki i administracji. Tak dzia\u0142o si\u0119 wsz\u0119dzie, od Bizancjum do Skandynawii i od Rosji do Anglii. W Polsce postulat utworzenia \u201eKo\u015bcio\u0142a narodowego\u201d jako pierwszy podni\u00f3s\u0142 Jan Ostror\u00f3g (1436-1501) w dziele \u201eMemoria\u0142 o urz\u0105dzeniu Rzeczypospolitej\u201d <\/em>(Monumentum pro Reipublicae ordinatione<\/em>), jako ostatni czynili to bodaj pi\u0142sudczycy Adam Skwarczy\u0144ski (1886-1934) i Tadeusz Ho\u0142\u00f3wko (1889-1931), przy czym \u017caden z tych autor\u00f3w w\u0142a\u015bciwie nie ukrywa\u0142, \u017ce chodzi mu o uzyskanie takiego w\u0142a\u015bnie efektu. Zamiana Ko\u015bcio\u0142a w jeden z pion\u00f3w administracji pa\u0144stwowej doprowadza za\u015b do wyprania go z tre\u015bci religijnej i w rezultacie do obumarcia samej instytucji.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017ce si\u0119 jednak wydarzy\u0107 r\u00f3wnie\u017c co\u015b innego: pustk\u0119 po zamieraj\u0105cej w \u201eKo\u015bciele narodowym\u201d tre\u015bci religijnej wype\u0142nia inna tre\u015b\u0107 \u2013 \u201enarodowa\u201d. Dochodzi do przemieszania gorliwo\u015bci religijnej z gorliwo\u015bci\u0105 nacjonalistyczn\u0105, a w istocie do wch\u0142oni\u0119cia pierwszej przez drug\u0105. Wyznawcy wykazuj\u0105 gor\u0105ce przywi\u0105zanie do \u201eKo\u015bcio\u0142a narodowego\u201d, ale z miejsca kultu Boga obracaj\u0105 go w miejsce kultu narodu. W rezultacie religi\u0119 zast\u0119puje jej etnocentryczna parodia. Wymownym przyk\u0142adem tego zjawiska jest znana w tej chwili ju\u017c chyba na ca\u0142ym \u015bwiecie piosenka serbskich \u017co\u0142nierzy z okresu wojny w Bo\u015bni, rozpoczynaj\u0105ca si\u0119 od s\u0142\u00f3w \u201eB\u00f3g jest Serbem\u201d. Serbskie prawos\u0142awie, zwane \u015bwi\u0119tosawiem, uchodzi za wyj\u0105tkowo \u201enarodowe\u201d nawet na tle reszty \u015bwiata prawos\u0142awnego, tote\u017c podobnych postaw w\u015br\u00f3d jego wiernych mo\u017cna napotka\u0107 wi\u0119cej. Osoba podr\u00f3\u017cuj\u0105ca po Serbii relacjonowa\u0142a mi kiedy\u015b swoj\u0105 rozmow\u0119 z m\u0142odym serbskim nacjonalist\u0105, kt\u00f3ry rozwa\u017cania o cierpieniach swojego kraju zako\u0144czy\u0142 tajemniczym: \u201eTeraz ju\u017c wiem, wszystko zrozumia\u0142em.\u201d Po czym z natchnionym u\u015bmiechem objawi\u0142 rozm\u00f3wcy: \u201ePan Jezus urodzi\u0142 si\u0119 w Kosowie.\u201d Pami\u0119tamy te\u017c uwiecznione przez Kazimierza Moczarskiego wywody snute w wi\u0119ziennej celi przez J\u00fcrgena Stroopa o tym, \u017ce Chrystus tak naprawd\u0119 by\u0142 Aryjczykiem, synem rzymskiego legionisty pochodzenia germa\u0144skiego.<\/p>\n\n\n\n

Inne przypadki budowania narodowej monolatrii z chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 fasad\u0105 bywa\u0142y mniej zabawne, by wspomnie\u0107 III Rzesz\u0119 i jej pr\u00f3by tworzenia \u201eniemieckiego chrze\u015bcija\u0144stwa\u201d (Deutsche Christen) na bazie miejscowego protestantyzmu. Je\u015bli do takiej narodowej megalomanii wyra\u017conej w formie wyznaniowej dochodzi jeszcze historyczny resentyment przeciw innym narodom lub wsp\u00f3\u0142czesne konflikty z nimi, wyznawcy \u201enarodowego\u201d chrze\u015bcija\u0144stwa niejednokrotnie wskrzeszaj\u0105 wyrwan\u0105 z kontekstu, starotestamentaln\u0105 ide\u0119 narodu wybranego wraz z powi\u0105zan\u0105 z ni\u0105 ekskluzyjn\u0105 etyk\u0105 zbiorow\u0105 \u2013 i post\u0119puj\u0105 z obcoplemie\u0144cami w spos\u00f3b podobny do tego, w jaki bojownicy Pa\u0144stwa Islamskiego traktuj\u0105 \u201eniewiernych\u201d. Wskutek pomieszania porz\u0105dk\u00f3w widz\u0105 w przeciwnikach narodu nieprzyjaci\u00f3\u0142 Boga. W 1943 r. na dawnych po\u0142udniowo-wschodnich kresach Rzeczypospolitej chrze\u015bcija\u0144scy kap\u0142ani \u015bwi\u0119cili no\u017ce, kt\u00f3rymi bojownicy Ukrai\u0144skiej Powsta\u0144czej Armii mieli szlachtowa\u0107 polsk\u0105 ludno\u015b\u0107. Do \u015bwi\u0119cenia no\u017cy dosz\u0142o nie tylko w prawos\u0142awnych cerkwiach na Wo\u0142yniu, lecz r\u00f3wnie\u017c w (katolickich) ko\u015bcio\u0142ach unickich w Ma\u0142opolsce Wschodniej. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie na Ukrainie natrafi\u0107 mo\u017cna na obrazy wystylizowane na ikony, przedstawiaj\u0105ce terroryst\u0119 Stepana Bander\u0119 i ludob\u00f3jc\u0119 Romana Szuchewycza w otoczeniu anio\u0142\u00f3w i \u015bwi\u0119tych. Kto pr\u00f3buje zmusi\u0107 Boga, by s\u0142u\u017cy\u0142 jego narodowi, przekre\u015bla ca\u0142y sens religii. Zapomina, \u017ce B\u00f3g opiekuje si\u0119 jego narodem, ale innymi tak\u017ce: sprawuje opatrzno\u015b\u0107 nad wszystkimi narodami i ca\u0142ym \u015bwiatem.<\/p>\n\n\n\n

Gwoli wyja\u015bnienia, uwa\u017cam, i\u017c Stolica Apostolska zrobi\u0142aby krok w dobr\u0105 stron\u0119, zezwalaj\u0105c na wi\u0119ksz\u0105 narodow\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 w liturgii \u2013 poprzez przywr\u00f3cenie w Ko\u015bciele zachodnim niekt\u00f3rych tradycyjnych ryt\u00f3w mszalnych, obecnie nie dopuszczonych do stosowania, jak liturgia \u015bw. Germana we Francji czy ryt iroszkocki na Wyspach Brytyjskich. Ale ta wielo\u015b\u0107 narodowych ryt\u00f3w nadal musi wyrasta\u0107 z jedno\u015bci i zarazem do niej zmierza\u0107. I tak jest: w Ko\u015bciele powszechnym spotkanie ka\u017cdego narodu z Bogiem wygl\u0105da nieco inaczej. Religijno\u015b\u0107 Latynos\u00f3w r\u00f3\u017cni si\u0119 od religijno\u015bci narod\u00f3w roma\u0144skich czy S\u0142owian. Irlandzki kult \u015bw. Patryka i \u015bw. Brygidy z Kildare r\u00f3\u017cni si\u0119 od s\u0142owackiego kultu \u015bw. Svorada (Andrzeja \u015awierada), a polski kult maryjny r\u00f3\u017cni si\u0119 od kuba\u0144skiego kultu Matki Bo\u017cej Samotno\u015bci (La Soledad<\/em>). W ka\u017cdym z nich wyra\u017ca si\u0119 jednak duch narodu wielbi\u0105cego tego samego Boga w jednym Ko\u015bciele.<\/p>\n\n\n\n

Odwracanie relacji Ko\u015bci\u00f3\u0142-nar\u00f3d by\u0142oby szczeg\u00f3lnie bezpodstawne w Polsce, gdzie Ko\u015bci\u00f3\u0142 pojawi\u0142 si\u0119 wcze\u015bniej ni\u017c nar\u00f3d. Gdy w X wieku Mieszko kre\u015bli\u0142 granice swego pa\u0144stwa, nar\u00f3d polski jeszcze przecie\u017c nie istnia\u0142. Proces jego formowania si\u0119 z odr\u0119bnych plemion trwa\u0142 przez nast\u0119pne wieki. Nar\u00f3d polski stworzy\u0142y wi\u0119c przede wszystkim dwie instytucje: monarchia Piast\u00f3w i Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek, 17 grudnia 2016<\/p>\n\n\n\n

* Prze\u0142. J\u00f3zef Marz\u0119cki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jedynym bogiem jest Izrael. W\u0142adimir (Zeew) \u017baboty\u0144ski I. Do najdziwaczniejszych pogl\u0105d\u00f3w spotykanych w \u015brodowiskach nacjonalistycznych nale\u017c\u0105 zarzuty, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo, zw\u0142aszcza reprezentowane przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, jest nienarodowe b\u0105d\u017a za ma\u0142o narodowe. W skrajnych przypadkach przybieraj\u0105 one posta\u0107 twierdze\u0144, i\u017c Polacy powinni odrzuci\u0107 religi\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 jako \u201eobc\u0105\u201d i \u201enarzucon\u0105\u201d, a zamiast niej przyj\u0105\u0107 wierzenia \u201erodzime\u201d, to znaczy…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-197","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/197","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=197"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/197\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":199,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/197\/revisions\/199"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=197"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=197"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=197"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}