{"id":212,"date":"2026-04-17T16:16:37","date_gmt":"2026-04-17T16:16:37","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=212"},"modified":"2026-04-17T16:16:37","modified_gmt":"2026-04-17T16:16:37","slug":"adam-danek-stylici-czyli-slupnicy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-stylici-czyli-slupnicy\/","title":{"rendered":"Adam Danek: Stylici, czyli s\u0142upnicy"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W ka\u017cdej religii, tak\u017ce w chrze\u015bcija\u0144skiej, wyst\u0119puje w jakiej\u015b postaci opisany przez Mirce\u0119 Eliadego archetyp osi \u015bwiata (axis mundi<\/em>), spinaj\u0105cej ziemi\u0119 z niebem \u2013 za\u015bwiatami, sfer\u0105 byt\u00f3w boskich. Na ziemi o\u015b \u015bwiata przechodzi zwykle przez pionowy element topograficzny, kt\u00f3ry dla wyznawc\u00f3w tej religii staje si\u0119 centrum \u015bwiata (\u015bwi\u0119ta g\u00f3ra, wzg\u00f3rze Golgota z drzewem Krzy\u017ca). Asceta-kontemplatyk mo\u017ce chcie\u0107 samemu umie\u015bci\u0107 si\u0119 na tej osi, aby m\u00f3c si\u0119 po niej porusza\u0107: wznie\u015b\u0107 si\u0119 po niej wysoko ponad doczesny \u015bwiat do nieba, do Boga. To w\u0142a\u015bnie pragnienie leg\u0142o zapewne u podstaw niezwyk\u0142ej chrze\u015bcija\u0144skiej techniki duchowej, jak\u0105 by\u0142a asceza stylicka, czyli s\u0142upnictwo (od gr. stylos <\/em>\u2013 s\u0142up). Wyra\u017anie \u0142\u0105czy si\u0119 ona ze znanym r\u00f3\u017cnym kulturom tradycyjnym obrz\u0119dem wchodzenia na symboliczny S\u0142up Wszech\u015bwiata (1)<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Prawdopodobnie s\u0142upnictwo mia\u0142o prapocz\u0105tki przedchrze\u015bcija\u0144skie. W II wieku rzymski literat Lucjan z Samosaty wspomnia\u0142 w pracy \u201eDe Dea Syria\u201d<\/em> o poga\u0144skich ascetach z Hierapolis (dzisiejszego Manbid\u017c), kt\u00f3rzy dwa razy do roku wst\u0119powali na s\u0142upy i trwali na nich w medytacji przez dwa tygodnie. W epoce chrystianizacji zacz\u0119\u0142y mno\u017cy\u0107 si\u0119 techniki ascetyczne nawi\u0105zuj\u0105ce do archetypu pionowej osi, zradykalizowane potem przez stylit\u00f3w. \u015aw. Grzegorz z Nazjanzu (+ 390) oraz Palladiusz w napisanym ok. 420 r. s\u0142ynnym dziele literatury monastycznej Opowiadania dla Lausosa<\/em>(2)<\/strong> odnotowali, \u017ce mnisi etiopscy dla wi\u0119kszego umartwienia swojego cia\u0142a staj\u0105 na kilka godzin na jednej nodze. W IV wieku pojawili si\u0119 stacjonariusze<\/em>, kt\u00f3rzy przebywali przez ca\u0142y czas pod go\u0142ym niebem w postawie stoj\u0105cej, bez wzgl\u0119du na pogod\u0119. Specyficzny rodzaj \u017cycia w odosobnieniu prowadzili dendryci<\/em> \u2013 pustelnicy szukaj\u0105cy samotno\u015bci na drzewach lub w ich wn\u0119trzu. Mnich Dawid z Tesaloniki przez trzy lata mieszka\u0142 na drzewie migda\u0142owym. Mnich Adolas \u017cy\u0142 w wydr\u0105\u017conym pniu kasztanowca, a maronicki mnich w Irenim ko\u0142o Apamei \u2013 na cyprysie. Niekiedy dendryci budowali dla siebie domki na konarach drzew. Ta forma ascezy wyst\u0119powa\u0142a rzadko, ale przetrwa\u0142a d\u0142ugo. Ostatni znany dendryta, Pawe\u0142 z Obnory, zmar\u0142 w 1429 r. Mieszka\u0142 w pniu lipy w puszczy w Komelu niedaleko Wo\u0142ogdy.<\/p>\n\n\n\n

W\u0142a\u015bciwym za\u0142o\u017cycielem ruchu ascetycznego, kt\u00f3ry mia\u0142 sta\u0107 si\u0119 najs\u0142ynniejsz\u0105 osobliwo\u015bci\u0105 syryjskiego Ko\u015bcio\u0142a, by\u0142 \u015bw. Szymon S\u0142upnik (Symeon Stylita, arab. Samun Amadi<\/em>) Starszy (+ 459; wspomnienie liturgiczne 5 I). Pochodzi\u0142 z rodziny pasterzy. Z domu musia\u0142 wynie\u015b\u0107 g\u0142\u0119bok\u0105 pobo\u017cno\u015b\u0107 i ewangeliczn\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 bli\u017aniego, bo gdy zmarli jego rodzice i brat, ca\u0142y odziedziczony maj\u0105tek rozda\u0142 ubogim. W nagrod\u0119 B\u00f3g zes\u0142a\u0142 mu proroczy sen, ukazuj\u0105cy drog\u0119 \u017cycia kontemplacyjnego. Szymon za\u0142o\u017cy\u0142 wi\u0119c w pobli\u017cu rodzinnego domu pustelni\u0119, gdzie \u017cy\u0142 w latach 400-402. Po tej pr\u00f3bie osamotnienia wst\u0105pi\u0142 do klasztoru w Tell Adda ko\u0142o Antiochii, ale w 412 r. musia\u0142 opu\u015bci\u0107 jego mury, poniewa\u017c prze\u0142o\u017ceni uznali podejmowane przez niego praktyki ascetyczne za zbyt surowe nawet dla mnich\u00f3w. W 413 r. osiad\u0142 w Telanissos, na p\u00f3\u0142nocny wsch\u00f3d od Antiochii, i powr\u00f3ci\u0142 do pustelnictwa. Oko\u0142o 420 r. wzni\u00f3s\u0142 na wzg\u00f3rzu kamienny s\u0142up, zwie\u0144czony ma\u0142\u0105 platform\u0105. Platforma ta sta\u0142a si\u0119 odt\u0105d jego mieszkaniem. Szymon stopniowo podwy\u017csza\u0142 s\u0142up, a\u017c ur\u00f3s\u0142 on do wysoko\u015bci oko\u0142o 18 metr\u00f3w. Wydawa\u0142oby si\u0119, \u017ce osi\u0105gn\u0105\u0142 maksymalne odosobnienie od \u015bwiata, oderwa\u0142 i oddali\u0142 si\u0119 od ziemi, ale\u2026 tak nie by\u0142o. Bo pustelnik jest odci\u0119ty od \u015bwiata jedynie dla zewn\u0119trznych oczu. W rzeczywisto\u015bci pozostaje pulsuj\u0105c\u0105 duchow\u0105 energi\u0105 kom\u00f3rk\u0105 niewidzialnego, lecz \u017cywego organizmu \u2013 Ko\u015bcio\u0142a, Mistycznego Cia\u0142a Chrystusa. S\u0142awa pierwszego s\u0142upnika rozesz\u0142a si\u0119 po ca\u0142ym Wschodzie. Ludzie \u015bci\u0105gali z dalekich stron, by ujrze\u0107 tego Bo\u017cego m\u0119\u017ca. Kamienna kolumna Szymona sta\u0142a si\u0119 obiektem masowego ruchu pielgrzymkowego. A jej mieszkaniec szybko udowodni\u0142, \u017ce lata samotnej modlitwy pod niebem nie tylko nie pozbawi\u0142y go przytomno\u015bci umys\u0142u, ale da\u0142y mu wgl\u0105d w to, co si\u0119 dzieje na \u015bwiecie, a nawet w rzeczy dla zwyk\u0142ych ludzi zakryte. Ze swego s\u0142upa g\u0142osi\u0142 proroctwa, przede wszystkim jednak naucza\u0142 prawd wiary. Nawr\u00f3ci\u0142 wielu pogan z Persji i Arabii. Broni\u0142 czysto\u015bci ko\u015bcielnej nauki przeciw herezji nestorianizmu. Udziela\u0142 porad potrzebuj\u0105cym. Sam bizantyjski cesarz Leon I osobi\u015bcie zjawi\u0142 si\u0119 u podn\u00f3\u017ca s\u0142upa w Telanissos i to po zasi\u0119gni\u0119ciu rady Szymona popar\u0142 postanowienia Soboru Chalcedo\u0144skiego z 451 r. Wstawiennictwu stylity u Boga przypisywano r\u00f3wnie\u017c liczne cuda.<\/p>\n\n\n\n

Po \u015bmierci Szymona jego cia\u0142o przewieziono do Antiochii i tam pochowano. Na pogrzeb pustelnika przybyli ko\u015bcielni i pa\u0144stwowi hierarchowie oraz wielka rzesza zwyk\u0142ych ludzi. P\u00f3\u017aniej doczesne szcz\u0105tki \u015bwi\u0119tego przeniesiono z Antiochii do sto\u0142ecznego Konstantynopola. Wskutek z\u0142upienia Bizancjum przez krzy\u017cowc\u00f3w w 1204 r. podczas czwartej krucjaty czaszka Szymona trafi\u0142a do klasztoru kamedu\u0142\u00f3w we w\u0142oskim Arezzo.<\/p>\n\n\n\n

Po tym, jak Szymon S\u0142upnik umar\u0142 w opinii \u015bwi\u0119to\u015bci, coraz wi\u0119ksze t\u0142umy pielgrzym\u00f3w \u015bci\u0105ga\u0142y do kolumny w Telanissos, mimo, \u017ce jego gr\u00f3b znajdowa\u0142 si\u0119 zupe\u0142nie gdzie indziej. W latach 476-490, przypuszczalnie na polecenie cesarza Zenona, wok\u00f3\u0142 kamiennego s\u0142upa stan\u0119\u0142a ogromna budowla, wzniesiona na planie krzy\u017ca greckiego. Ka\u017cde z czterech ramion krzy\u017ca tworzy\u0142a osobna bazylika o trzech nawach. Bazyliki \u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 arkadami z o\u015bmiobocznym dziedzi\u0144cem centralnym, prawdopodobnie nakrytym od g\u00f3ry drewnian\u0105 kopu\u0142\u0105. \u015arodkowy punkt dziedzi\u0144ca stanowi\u0142a kolumna \u015bw. Szymona. G\u0142\u00f3wne wej\u015bcie, z czterema portalami, znajdowa\u0142o si\u0119 w zachodnim ramieniu krzy\u017ca. Przeciwleg\u0142e, wschodnie rami\u0119 mia\u0142o o\u015b lekko przekrzywion\u0105 ku p\u00f3\u0142nocy, co symbolizowa\u0142o pochylenie g\u0142owy Chrystusa Ukrzy\u017cowanego. Ni\u017cej, u st\u00f3p wzg\u00f3rza, wyros\u0142y natomiast klasztory, ksenodochia (domy noclegowe) i inne budynki przeznaczone dla pielgrzym\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b z Kalat Seman (G\u00f3ra Szymona), bo tak nazwano to miejsce, pozosta\u0142 jedynie monumentalny kompleks ruin. Opr\u00f3cz upami\u0119tnienia \u015bw. Szymon S\u0142upnik znalaz\u0142 jednak po \u015bmierci co\u015b cenniejszego \u2013 na\u015bladowc\u00f3w. W VI i VII wieku zapocz\u0105tkowana przez niego forma ascezy zosta\u0142a przeniesiona z Syrii do Palestyny, Mezopotamii, Azji Mniejszej (w okolice Konstantynopola), Grecji i Egiptu, gdzie praktykowano j\u0105 jeszcze w XII wieku. Do najbardziej znanych s\u0142upnik\u00f3w nale\u017ca\u0142 \u015bw. Daniel Stylita (409-493, wspomnienie liturgiczne 11 XII), ucze\u0144 Szymona S\u0142upnika Starszego, kt\u00f3ry zamieszka\u0142 na kolumnie niedaleko Konstantynopola. W nast\u0119pnym stuleciu dzia\u0142a\u0142 \u015bw. Szymon S\u0142upnik M\u0142odszy (521-592\/597, wspomnienie liturgiczne 24 V), zwany Cudotw\u00f3rc\u0105, godny sukcesor swego imiennika. Ju\u017c jako sze\u015bcioletni ch\u0142opiec mia\u0142 on pr\u00f3bowa\u0107 \u017cycia w odosobnieniu w lesie. Potem do\u0142\u0105czy\u0142 do uczni\u00f3w s\u0142upnika Jana. W 541 r. sam zamieszka\u0142 na kolumnie, a w 542 r. przyj\u0105\u0142 \u015bwi\u0119cenia diakonatu. W 551 r. przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 na s\u0142up wzniesiony na wzg\u00f3rzu pod swoj\u0105 rodzinn\u0105 Antiochi\u0105. Pozosta\u0142 na nim ju\u017c do ko\u0144ca \u017cycia. W 554 r. zosta\u0142 wy\u015bwi\u0119cony na kap\u0142ana przez Dionizego, biskupa Seleucji. Wok\u00f3\u0142 niego r\u00f3wnie\u017c zacz\u0119li gromadzi\u0107 si\u0119 uczniowie, kt\u00f3rzy z czasem wybudowali dla siebie klasztor i ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wezwaniem Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej. Wzg\u00f3rze, gdzie wznosi\u0142a si\u0119 kolumna Szymona S\u0142upnika M\u0142odszego, zyska\u0142o nazw\u0119 G\u00f3ry Cud\u00f3w. Podczas mistycznych do\u015bwiadcze\u0144 \u015bwi\u0119ty dost\u0105pi\u0142 \u0142aski prowadzenia rozm\u00f3w z anio\u0142ami i z samym Panem Jezusem. Z woli Bo\u017cej uzdrawia\u0142 chorych, wyp\u0119dza\u0142 z\u0142e duchy, wskrzesza\u0142 umar\u0142ych i rozkazywa\u0142 si\u0142om przyrody. Jego s\u0142awa dociera\u0142a do najmo\u017cniejszych tego \u015bwiata: korespondowali z nim cesarze bizantyjscy Justynian I Wielki i Justyn II, a ten ostatni odwiedzi\u0142 go r\u00f3wnie\u017c osobi\u015bcie. O ile po \u015bw. Szymonie S\u0142upniku Starszym zachowa\u0142o si\u0119 jedynie kilka list\u00f3w, to Szymon Cudotw\u00f3rca pozostawi\u0142 potomnym teksty kaza\u0144, hymny liturgiczne i dzie\u0142a ascetyczne.<\/p>\n\n\n\n

Spo\u015br\u00f3d innych stylit\u00f3w wymienianych w przekazach historycznych do najbardziej znanych zaliczaj\u0105 si\u0119: Agaton z Egiptu (V wiek), Daniel z Samosaty (+ 502), Micha\u0142 z Syrii (+ 556), Jan z Litarby (al-Atarib) ko\u0142o Aleppo, Alipiusz z Adrianopola (+ 641), Pawe\u0142 S\u0142upnik z Latmos (IX\/X wiek), \u0141ukasz z Anatolii (879-979) \u017cyj\u0105cy na kolumnie ko\u0142o Chalcedonu, \u0141azarz z Galesios ko\u0142o Efezu (968-1054). Jeszcze w XII wieku europejscy pielgrzymi spotykali stylit\u00f3w w Ziemi \u015awi\u0119tej. W tym samym stuleciu s\u0142upnicy zacz\u0119li si\u0119 pojawia\u0107 na Rusi. Nale\u017celi do nich prawos\u0142awni \u015bwi\u0119ci: Nicetas (Nikita) z Peres\u0142awia Zaleskiego (+ 1186) i Saba Wiszerski (+ 1460). Ostatnim znanym stylit\u0105 by\u0142 Serafin z Sarowa (1759-1833), w 1903 r. kanonizowany przez rosyjsk\u0105 Cerkiew. Po okresie sp\u0119dzonym w klasztorze i przyj\u0119ciu \u015bwi\u0119ce\u0144 kap\u0142a\u0144skich rozpocz\u0105\u0142 \u017cycie pustelnicze, si\u0119gaj\u0105c po techniki ascetyczne na og\u00f3\u0142 dawno ju\u017c w\u00f3wczas zarzucone w chrze\u015bcija\u0144skiej Europie. Przez trzy lata praktykowa\u0142 s\u0142upnictwo na g\u0142azie. Nast\u0119pnie podda\u0142 si\u0119 kilkuletniemu milczeniu (1807-1810), a od 1810 r. rekluzji \u2013 ca\u0142kowitemu zamkni\u0119ciu w klasztornej celi. Gdy powr\u00f3ci\u0142 do \u015bwiata, zas\u0142yn\u0105\u0142 z dar\u00f3w prorokowania, uzdrawiania chorych i uwalniania op\u0119tanych. Zachowa\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przekazy o praktykowaniu ascezy stylickiej przez kobiety.<\/p>\n\n\n\n

Nieco \u0142agodniejsz\u0105 form\u0105 ascezy pokrewn\u0105 s\u0142upnictwu by\u0142o \u017cycie w wie\u017cach pustelniczych. Wie\u017ce te liczy\u0142y od dw\u00f3ch do czterech pi\u0119ter. Pustelnik (nasek<\/em>) mieszka\u0142 na najwy\u017cszym, na pierwszym za\u015b jego ucze\u0144, kt\u00f3ry po \u015bmierci mistrza zajmowa\u0142 jego miejsce lub odchodzi\u0142, by za\u0142o\u017cy\u0107 now\u0105 pustelni\u0119. Ponadto w wie\u017cach cz\u0119sto znajdowa\u0142y si\u0119 wi\u0119ksze pomieszczenia, przeznaczone dla przybywaj\u0105cych pielgrzym\u00f3w. Tryb \u017cycia w wie\u017cach obejmowa\u0142 modlitw\u0119, lektur\u0119 \u015bwi\u0119tych pism oraz przepisywanie manuskrypt\u00f3w. Pustelnik modli\u0142 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na stoj\u0105co. Wie\u017ce pustelnicze rozprzestrzeni\u0142y si\u0119 zw\u0142aszcza po Syrii p\u00f3\u0142nocnej. W samym rejonie miasta Dana znajdowa\u0142o si\u0119 do niedawna oko\u0142o czterdziestu zachowanych w ca\u0142o\u015bci. Nad miejscowo\u015bci\u0105 Benabel g\u00f3rowa\u0142 charakterystyczny zabytek tego rodzaju \u2013 Wie\u017ca Kaczki. Pochodz\u0105ca z czas\u00f3w staro\u017cytnych, by\u0142a pierwotnie poga\u0144sk\u0105 \u015bwi\u0105tyni\u0105, zamienion\u0105 nast\u0119pnie w chrze\u015bcija\u0144ski erem.<\/p>\n\n\n\n

Ka\u017cda epoka wytwarza sobie w\u0142a\u015bciwe formy pobo\u017cno\u015bci, kt\u00f3re ods\u0142aniaj\u0105 przed naszymi oczami g\u0142\u0119bokie struktury i rytmy \u017cycia duchowego w danym miejscu i czasie, a jednocze\u015bnie stanowi\u0105 przejaw wiecznego \u017cycia Ko\u015bcio\u0142a, cz\u0119sto przy tym kontynuuj\u0105c tw\u00f3rczo starsze jego tradycje i kierunki. Takie specyficzne dla siebie formy wytworzy\u0142a staro\u017cytno\u015b\u0107, wytworzy\u0142o \u015bredniowiecze, wytworzy\u0142 barok, a nawet znacznie bardziej zlaicyzowane mi\u0119dzywojnie. Czy wytworzy\u0142a je \u2013 w powa\u017cnej postaci \u2013 nasza epoka, czy te\u017c ma ona to zadanie dopiero przed sob\u0105?<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek, 17 wrze\u015bnia 2016<\/p>\n\n\n\n

1. Zob. Mircea Eliade, Obrazy i symbole. Szkice o symbolizmie magiczno-religijnym<\/em>, prze\u0142. Magda i Pawe\u0142 Rodakowie, Warszawa 1998, s. 53-58; ten\u017ce, Traktat o historii religii<\/em>, prze\u0142. Jan Wierusz Kowalski, Warszawa 2000, s. 119-124.<\/p>\n\n\n\n

2. Zob. Palladiusz, Opowiadania dla Lausosa (Historia Lausiaca)<\/em>, prze\u0142. Stanis\u0142aw Kalinkowski, Krak\u00f3w 1996.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W ka\u017cdej religii, tak\u017ce w chrze\u015bcija\u0144skiej, wyst\u0119puje w jakiej\u015b postaci opisany przez Mirce\u0119 Eliadego archetyp osi \u015bwiata (axis mundi), spinaj\u0105cej ziemi\u0119 z niebem \u2013 za\u015bwiatami, sfer\u0105 byt\u00f3w boskich. Na ziemi o\u015b \u015bwiata przechodzi zwykle przez pionowy element topograficzny, kt\u00f3ry dla wyznawc\u00f3w tej religii staje si\u0119 centrum \u015bwiata (\u015bwi\u0119ta g\u00f3ra, wzg\u00f3rze Golgota z drzewem Krzy\u017ca). Asceta-kontemplatyk mo\u017ce…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-212","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/212","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=212"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/212\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":214,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/212\/revisions\/214"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=212"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=212"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=212"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}