{"id":215,"date":"2026-04-17T16:17:28","date_gmt":"2026-04-17T16:17:28","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=215"},"modified":"2026-04-17T16:17:28","modified_gmt":"2026-04-17T16:17:28","slug":"adam-danek-wobec-boga-logika-jest-niczym","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-wobec-boga-logika-jest-niczym\/","title":{"rendered":"Adam Danek: Wobec Boga logika jest niczym"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Najdoskonalsz\u0105 form\u0105 \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego i zarazem najdoskonalsz\u0105 form\u0105 \u017cycia kontemplacyjnego jest \u017cycie mnisze. A najdoskonalsz\u0105 form\u0105 \u017cycia mniszego jest \u017cycie pustelnicze.<\/p>\n\n\n\n

Obecnie istnieje tylko jeden zakon pustelniczy: kameduli. Nale\u017cy on do najstarszych zakon\u00f3w w Ko\u015bciele katolickim. Za\u0142o\u017cy\u0142 go na prze\u0142omie X i XI wieku \u015bw. Romuald (+ 1027). Uczniami tego\u017c Romualda byli pierwsi \u2013 po \u015bw. Wojciechu \u2013 misjonarze, jacy ponie\u015bli \u015bmier\u0107 m\u0119cze\u0144sk\u0105 w Polsce: \u015bw. Benedykt i \u015bw. Jan, nale\u017c\u0105cy do tzw. Pi\u0119ciu Braci M\u0119czennik\u00f3w (+ 1003), oraz \u015bw. Bruno z Kwerfurtu (+ 1009). \u017bycie i dzie\u0142o wszystkich tych m\u0119\u017c\u00f3w upami\u0119tni\u0142a w naszej literaturze Anna Lisowska-Niepok\u00f3lczycka w monumentalnej powie\u015bci historycznej \u201eJest tu ch\u0142opiec\u201d <\/em>(1985-1987), chyba jednej z najlepszych polskich powie\u015bci w og\u00f3le.<\/p>\n\n\n\n

\u201e\u017bywot \u015bw. Romualda\u201d <\/em>spisa\u0142 dla potomnych \u015bw. Piotr Damiani (1007-1072), kolejna wielka posta\u0107 tego zakonu, kt\u00f3rego adepci ucz\u0105 si\u0119 stawa\u0107 na ziemi tak cichymi i niewidocznymi, jak to tylko mo\u017cliwe. W historii ko\u015bcielnej Piotr zapisa\u0142 si\u0119 jako wybitny teoretyk \u017cycia ascetycznego i eremickiego. Teoria by\u0142a w jego przypadku w pe\u0142ni poparta praktyk\u0105, albo m\u00f3wi\u0105c lepiej, w ca\u0142o\u015bci z niej wyros\u0142a. W 1057 r. papie\u017c Stefan X niemal przemoc\u0105 wyci\u0105gn\u0105\u0142 Damianiego z jego eremu w Fonte Avellana, po czym mianowa\u0142 go kardyna\u0142em, biskupem Ostii i dziekanem kolegium kardynalskiego. Piotr odmawia\u0142 przyj\u0119cia tych godno\u015bci i b\u0142aga\u0142, by go nimi nie obci\u0105\u017ca\u0107. Podda\u0142 si\u0119 dopiero, gdy namiestnik Chrystusowy zagrozi\u0142 mu ekskomunik\u0105 za z\u0142amanie pos\u0142usze\u0144stwa. Papiestwo rozpoczyna\u0142o w\u00f3wczas walk\u0119 z przemo\u017cnym wp\u0142ywem \u015bwieckiego \u015bwiata na duchowie\u0144stwo i wyros\u0142ymi na po\u017cywce tego wp\u0142ywu patologiami, takimi jak \u015bwi\u0119tokupstwo czy upadek obyczaj\u00f3w stanu kap\u0142a\u0144skiego (1)<\/strong>. Walka ta, kontynuowana przez nast\u0119pnych papie\u017cy, przybierze p\u00f3\u017aniej kszta\u0142t reformy kluniackiej i gregoria\u0144skiej. Stefan dobrze wiedzia\u0142, \u017ce nikt tak jak mnich-pustelnik, impregnowany na \u015bwiatowe wp\u0142ywy przez praktykowan\u0105 latami ascez\u0119, nie nadaje si\u0119 do roli miot\u0142y wymiataj\u0105cej \u015bmieci z Ko\u015bcio\u0142a, dlatego nie m\u00f3g\u0142 sobie pozwoli\u0107 na zrezygnowanie z jego pomocy. Damiani regularnie ponawia\u0142 jednak pro\u015bby o zwolnienie go z wysokich stanowisk. Musia\u0142 t\u0119skni\u0107 za eremem, gdzie nic nie stoi mi\u0119dzy ascet\u0105 a jego Stw\u00f3rc\u0105 (2)<\/strong>. W 1067 r. pozwolono mu z\u0142o\u017cy\u0107 godno\u015b\u0107 kardynalsk\u0105, ale poza tym Stolica Apostolska zatrzyma\u0142a go w swej s\u0142u\u017cbie do samego ko\u0144ca jego \u017cycia. W 1828 r. papie\u017c Leon XII og\u0142osi\u0142 go Doktorem Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

\u201eDoktryna pogardy dla \u015bwiata, kt\u00f3rej propagatorem by\u0142 Damiani, by\u0142a teoretyczn\u0105 podbudow\u0105 regu\u0142 \u017cycia monastycznego.\u201d<\/em> \u2013 pisze badacz jego pism Zbigniew Kad\u0142ubek. No, mo\u017ce pogarda jest tu zbyt daleko id\u0105cym okre\u015bleniem. Trafniej by\u0142oby powiedzie\u0107, \u017ce z nauk Damianiego, jak w og\u00f3le z najg\u0142\u0119bszych chrze\u015bcija\u0144skich pism ascetycznych, emanuje poczucie lichoty jakichkolwiek ziemskich warto\u015bci w por\u00f3wnaniu z Dobrem najwy\u017cszym, a wi\u0119c i poczucie braku sensu wik\u0142ania si\u0119 w walk\u0119 o ich zdobycie. \u017badna forma doczesnej m\u0105dro\u015bci, \u017cadna stworzona przez ludzi nauka nie przeniknie Bo\u017cych tajemnic, \u017cadna uczona teoria, cho\u0107by by\u0142a owocem szczytowego wysi\u0142ku cz\u0142owieczej my\u015bli, nie zdo\u0142a Go opisa\u0107. O logice, zwanej w \u015bredniowieczu dialektyk\u0105, \u015bwi\u0119ty napisa\u0142, \u017ce jej zasady \u201edotycz\u0105 wy\u0142\u0105cznie rzeczy ludzkich, a nie boskich\u201d<\/em>. Czy kunsztowne badania filologiczne dostarczaj\u0105 nam wiedzy o czym\u015b naprawd\u0119 istotnym? \u201eMoj\u0105 gramatyk\u0105 jest Chrystus.\u201d<\/em>, powiada Damiani, i tylko Jego nauki, a nie regu\u0142y ludzkiego j\u0119zyka, pozwalaj\u0105 zrozumie\u0107 i rozwi\u0105za\u0107 t\u0119 pl\u0105tanin\u0119 problem\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na doczesne \u017cycie. C\u00f3\u017c cz\u0142owiekowi po filozoficznych spekulacjach i perfekcyjnym stylu wypowiedzi, je\u015bli nie sk\u0142aniaj\u0105 go one, by zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 my\u015bl\u0105 i mow\u0105 ku temu, co najwa\u017cniejsze \u2013 albo raczej do Tego, kto jest najwa\u017cniejszy. \u201eJeste\u015bmy uczniami rybak\u00f3w, a nie filozof\u00f3w i retor\u00f3w.\u201d<\/em>, przypomina\u0142 w\u0142oski kamedu\u0142a chrze\u015bcijanom, kt\u00f3rzy chcieli by\u0107 raczej cywilizowani ni\u017c pobo\u017cni. Kad\u0142ubek widzi tu \u2013 nie bez racji \u2013 pokrewie\u0144stwo z neoplatonizmem Plotyna.<\/p>\n\n\n\n

Wygodnicki obro\u0144ca dobrodziejstw tego \u015bwiata ju\u017c pewnie zd\u0105\u017cy\u0142 zaszufladkowa\u0107 Piotra jako ciemnego mnicha, co nigdy nie uko\u0144czy\u0142 \u017cadnych szk\u00f3\u0142 z prawdziwego zdarzenia i g\u0142osi nienawi\u015b\u0107 do nich, powodowany kompleksem ni\u017cszo\u015bci lub potrzeb\u0105 usprawiedliwienia w\u0142asnej ignorancji. Nic bardziej b\u0142\u0119dnego. Piotr Damiani nale\u017ca\u0142 raczej do tych, co wgry\u017ali si\u0119 w \u015bwiatow\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107 i zobaczyli, ile jest warta. Jego pisma \u015bwiadcz\u0105, \u017ce autor mia\u0142 solidne wykszta\u0142cenie. Co godne uwagi, Piotr pochodzi\u0142 z Rawenny (zreszt\u0105 tak samo jak \u015bw. Romuald, kt\u00f3ry w pobli\u017cu miasta, w Pereum, za\u0142o\u017cy\u0142 s\u0142ynn\u0105 potem pustelni\u0119). Rawenna odgrywa\u0142a za\u015b rol\u0119 mostu, spinaj\u0105cego \u015bredniowieczn\u0105 Itali\u0119 ze \u015bwiatem kultury greckiej. W okresie rz\u0105d\u00f3w Bizancjum we W\u0142oszech to w\u0142a\u015bnie tu mieli sw\u0105 siedzib\u0119 bizantyjscy egzarchowie, pocz\u0105wszy od pierwszego z nich, Narsesa, gro\u017anego pogromcy Ostrogot\u00f3w (3)<\/strong>. Jeszcze wcze\u015bniej w Rawennie mie\u015bci\u0142 si\u0119 mocno zhellenizowany dw\u00f3r kr\u00f3lewski Teodoryka Wielkiego. \u017bywotno\u015b\u0107 kultury greckiej i pobudzane przez ni\u0105 zainteresowanie cywilizacj\u0105 przedchrze\u015bcija\u0144sk\u0105 sprawi\u0142y, i\u017c w Rawennie ju\u017c w XI wieku nurtowa\u0142y pr\u0105dy umys\u0142owe, jakie w ca\u0142ych W\u0142oszech mia\u0142y zapanowa\u0107 dopiero znacznie p\u00f3\u017aniej, w epoce Renesansu. I tak Wilgard z Rawenny, wyk\u0142adowca trivium<\/em> \u2013 trzech pierwszych sztuk wyzwolonych (4)<\/strong>, cho\u0107 sam duchowny, pod wp\u0142ywem fascynacji poga\u0144sk\u0105 staro\u017cytno\u015bci\u0105 proponowa\u0142, by zast\u0105pi\u0107 Ewangeli\u0119 rzymsk\u0105 poezj\u0105 Wergiliusza, Horacego i Juwenalisa. Inny rawe\u0144ski nauczyciel Walter, prawdopodobnie te\u017c duchowny, oraz Rodulfus Glaber do tego stopnia odwr\u00f3cili si\u0119 od chrze\u015bcija\u0144stwa ku kulturze poga\u0144skiej, \u017ce w obliczu \u015bmierci mieli odm\u00f3wi\u0107 przyj\u0119cia sakramentu namaszczenia chorych. Przysz\u0142y eremita wzrasta\u0142 wi\u0119c w p\u00f3\u0142nocnow\u0142oskiej Rawennie w otoczeniu ja\u0142owej, wypranej z ducha, \u015bwieckiej m\u0105dro\u015bci, kt\u00f3ra dufa we w\u0142asn\u0105 ograniczon\u0105 perfekcj\u0119, ale gdy przychodzi do spraw rozstrzygaj\u0105cych, obna\u017ca sw\u0105 pustk\u0119. Bo sko\u0144czono\u015b\u0107, cho\u0107by najpi\u0119kniejsza dla \u015bmiertelnych oczu, zawsze pozostanie biedna i n\u0119dzna, a Niesko\u0144czono\u015b\u0107 zawsze b\u0119dzie \u017ar\u00f3d\u0142em niewyczerpanych bogactw.<\/p>\n\n\n\n

Gdzie\u017c jest droga do owych bogactw? Jak posi\u0105\u015b\u0107 jedyn\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107 prawdziw\u0105, gdy przejrza\u0142o si\u0119 ju\u017c m\u0105dro\u015b\u0107 pozorn\u0105, oferowan\u0105 przez jej ziemskich komiwoja\u017cer\u00f3w? Trzeba wyj\u015b\u0107 z chaotycznego zgie\u0142ku doczesno\u015bci, przes\u0142aniaj\u0105cego nam wszystko, co naprawd\u0119 wa\u017cne. Damiani w \u201eLi\u015bcie do mnich\u00f3w z Cluny\u201d <\/em>wskazuje: \u201eCzym\u017ce innym jest klasztor, je\u015bli nie wyzwoleniem od wszelakiego dzia\u0142ania spraw \u015bwiata? I jak \u015bwieci\u0142o id\u0105cym przez pustyni\u0119 w\u015br\u00f3d ciemno\u015bci nocy \u015bwiat\u0142o ogniste, tak przebywaj\u0105cy w duchowych warowniach o\u015bwiecani s\u0105 cz\u0119sto promykami wiecznej \u015bwiat\u0142o\u015bci. Ci, kt\u00f3rzy odsuwaj\u0105 si\u0119 od ciemno\u015bci cielesnych m\u0105k, tych wype\u0142nia blask g\u0142\u0119bokiej kontemplacji.\u201d<\/em>W \u201eKazaniu na dzie\u0144 \u015bw. Miko\u0142aja, na sz\u00f3stego grudnia\u201d<\/em> powiada jeszcze dobitniej: \u201eKlasztor zaiste jest Rajem. Tutaj s\u0105 zieleni\u0105ce si\u0119 \u0142\u0105ki Pism; tu jest przep\u0142ywaj\u0105cy obok faluj\u0105cy potok \u0142ez, kt\u00f3ry wylewa owa mi\u0142o\u015b\u0107 niebia\u0144ska, cedz\u0105c najczystsze uczucia. Tutaj s\u0105 drzewa smuk\u0142e ch\u00f3ru \u015bwi\u0119tych, a nie ma \u017cadnego drzewa, kt\u00f3re by si\u0119 nie cieszy\u0142o pe\u0142ni\u0105 owocu. To jest \u00f3w st\u00f3\u0142 niebia\u0144ski, przy kt\u00f3rym B\u00f3g jest zarazem karmi\u0105cym i pokarmem, obdarowuj\u0105cym i darem, ofiarowuj\u0105cym si\u0119 i ofiar\u0105, go\u015bciem i go\u015bcin\u0105. Tu zosta\u0142o sprowadzone Wszechmocnego bogactwo, tu rozla\u0142a si\u0119 chwa\u0142a anielska.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

Tak, to prawda. Tak by\u0142o w XI wieku, tak te\u017c jest i b\u0119dzie dzisiaj i zawsze, dop\u00f3ki stoi jeszcze ten \u015bwiat.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek, 11 sierpnia 2016<\/p>\n\n\n\n

P.S. A teraz, je\u015bli zainteresowa\u0142 Ci\u0119 powy\u017cszy artyku\u0142, przeczytaj:<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Zbigniew Kad\u0142ubek, \u015aw. Piotr Damiani<\/em>, Krak\u00f3w 2006 (sk\u0105d pochodz\u0105 wszystkie przytoczone cytaty);<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Zbigniew Kad\u0142ubek, Rajska rado\u015b\u0107. \u015aw. Piotr Damiani<\/em>, Katowice 2005;<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Piotr Damiani, O wszechmocy Bo\u017cej<\/em>, K\u0119ty 2008.<\/p>\n\n\n\n

Przypisy:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1. <\/strong>Odnotujmy, \u017ce \u015bw. Piotr Damiani napisa\u0142 osobne dzie\u0142o, \u201eKsi\u0119g\u0119 Gomory\u201d<\/em>, o potrzebie zwalczania sodomii.<\/p>\n\n\n\n

2.<\/strong> Zob. Jean Leclerq OSB, Sam na sam z Bogiem. \u017bycie pustelnicze na podstawie doktryny b\u0142ogos\u0142awionego Paw\u0142a Giustinianiego<\/em>, Krak\u00f3w 2014.<\/p>\n\n\n\n

3. <\/strong>R\u00f3wnie\u017c uwiecznionego w naszej literaturze, we wspania\u0142ej powie\u015bci Hanny Malewskiej \u201ePrzemija posta\u0107 \u015bwiata\u201d<\/em> (1953).<\/p>\n\n\n\n

4. <\/strong>By\u0142y to: gramatyka, retoryka i dialektyka (tj. logika).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Najdoskonalsz\u0105 form\u0105 \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego i zarazem najdoskonalsz\u0105 form\u0105 \u017cycia kontemplacyjnego jest \u017cycie mnisze. A najdoskonalsz\u0105 form\u0105 \u017cycia mniszego jest \u017cycie pustelnicze. Obecnie istnieje tylko jeden zakon pustelniczy: kameduli. Nale\u017cy on do najstarszych zakon\u00f3w w Ko\u015bciele katolickim. Za\u0142o\u017cy\u0142 go na prze\u0142omie X i XI wieku \u015bw. Romuald (+ 1027). Uczniami tego\u017c Romualda byli pierwsi \u2013 po…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-215","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=215"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":217,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/215\/revisions\/217"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=215"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=215"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=215"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}