{"id":218,"date":"2026-04-17T16:19:49","date_gmt":"2026-04-17T16:19:49","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=218"},"modified":"2026-04-17T16:19:49","modified_gmt":"2026-04-17T16:19:49","slug":"adam-danek-ideologia-panstwowa-tadzykistanu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-ideologia-panstwowa-tadzykistanu\/","title":{"rendered":"Adam Danek: Ideologia pa\u0144stwowa Tad\u017cykistanu"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

22 maja 2016 r. w Tad\u017cykistanie odby\u0142o si\u0119 referendum w sprawie zniesienia ogranicze\u0144 co do liczby kadencji prezydenta. Ju\u017c w styczniu Oli Mad\u017clis, tad\u017cycki parlament, przeg\u0142osowa\u0142 nowelizacj\u0119 konstytucji uchylaj\u0105c\u0105 dotychczasowy zapis, zgodnie z kt\u00f3rym prezydent m\u00f3g\u0142 sprawowa\u0107 urz\u0105d maksymalnie przez dwie kadencje. S\u0105d Konstytucyjny w Duszanbe orzek\u0142, i\u017c tak wa\u017cn\u0105 zmian\u0119 ustrojow\u0105 nale\u017cy dodatkowo podda\u0107 pod referendum. Po policzeniu g\u0142os\u00f3w Centralna Komisja Wyborcza poda\u0142a, \u017ce frekwencja wynios\u0142a 92%, a za zmian\u0105 konstytucji opowiedzia\u0142o si\u0119 94,5% g\u0142osuj\u0105cych. Zachodni komentatorzy tradycyjnie zakwestionowali wiarygodno\u015b\u0107 oficjalnie og\u0142oszonego wyniku. W ich opinii referendum by\u0142o potrzebne jedynie po to, by prezydent Emomali Rachmon m\u00f3g\u0142 zalegalizowa\u0107 swoje d\u0105\u017cenie do do\u017cywotniej w\u0142adzy. I bodaj tylko dzi\u0119ki tym zwyczajowym wyrazom krytyki ze strony zawodowych g\u0142osicieli powszechnego obowi\u0105zywania zachodniej demokracji na chwil\u0119 zago\u015bci\u0142 w mediach naszej cz\u0119\u015bci \u015bwiata, w tym polskich, nieobecny w nich z regu\u0142y Tad\u017cykistan.<\/p>\n\n\n\n

Wed\u0142ug demolibera\u0142\u00f3w we wszystkich krajach na globie powinna panowa\u0107 jednakowa ideologia. Mimo w\u0142\u0105czenia demoliberalnych formu\u0142 do tekstu konstytucji Tad\u017cykistan opar\u0142 swoj\u0105 w\u0142a\u015bciw\u0105 ideologi\u0119 pa\u0144stwow\u0105 na podstawach odmiennych od zachodniej demokracji. Tego, kto chce pozna\u0107 jej za\u0142o\u017cenia, niech nie zwiedzie fakt, i\u017c pa\u0144stwo tad\u017cyckie werbalnie od\u017cegnuje si\u0119 od posiadania ideologii. Stoj\u0105cy na jego czele od 1992 r. Emomali Rachmon napisa\u0142 kiedy\u015b sceptycznie: \u201eNiekt\u00f3rzy nasi uczeni i politycy wskazuj\u0105 na potrzeb\u0119 opracowania nowej ideologii \u2013 narodowo-pa\u0144stwowej lub innej.\u201d<\/em>, po czym natychmiast podda\u0142 tak\u0105 potrzeb\u0119 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107. Deklaratywna aideologiczno\u015b\u0107 znalaz\u0142a r\u00f3wnie\u017c wyraz w konstytucji z 6 XI 1994 r., kt\u00f3ra stanowi, \u017ce \u017cadna ideologia nie mo\u017ce mie\u0107 charakteru pa\u0144stwowego. Oczywi\u015bcie mimo to Tad\u017cykistan, jak chyba ka\u017cde pa\u0144stwo, swoj\u0105 ideologi\u0119 posiada. Du\u017cy wk\u0142ad w jej sformu\u0142owanie wni\u00f3s\u0142 d\u0142ugoletni prezydent Rachmon, m.in. w opublikowanych przez siebie ksi\u0105\u017ckach \u201eTad\u017cykistan na progu przysz\u0142o\u015bci\u201d<\/em>, \u201eM\u0142odzie\u017c \u2013 przysz\u0142o\u015b\u0107 suwerennego Tad\u017cykistanu\u201d<\/em> i \u201eTad\u017cycy w zwierciadle historii. Od Ari\u00f3w do Samanid\u00f3w\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Dokonuj\u0105c wyk\u0142adni aideologicznego charakteru pa\u0144stwa, Rachmon pisa\u0142 w 1997 r.: \u201eNiech wszyscy nasi rodacy zrozumiej\u0105, \u017ce nie zamierzamy budowa\u0107 ani komunizmu, ani republiki islamskiej.\u201d<\/em>Chodzi wi\u0119c o odrzucenie specyficznego modelu pa\u0144stwa ideologicznego<\/strong>, a nie pa\u0144stwa, kt\u00f3re ma swoj\u0105 <\/strong>ideologi\u0119; o odrzucenie pa\u0144stwa, kt\u00f3re s\u0142u\u017cy ideologii, a nie ideologii, kt\u00f3ra s\u0142u\u017cy pa\u0144stwu. Wykluczony zosta\u0142 model pa\u0144stwa podporz\u0105dkowanego ideologii uniwersalistycznej, ideologii o celach powszechnych, istniej\u0105cego tylko po to, by szerzy\u0107 jej panowanie. Tad\u017cycy zetkn\u0119li si\u0119 z dwoma takimi ideologiami, wskazanymi przez Rachmona. Komunizm znaj\u0105 z okresu sowieckiego w historii swojego kraju, natomiast islamski wahabizm \u2013 z lat krwawej wojny domowej (1992-1997), gdy zbrojne ugrupowania islamist\u00f3w, wspierane przez obce pa\u0144stwa i mi\u0119dzynarodowe siatki terrorystyczne, pr\u00f3bowa\u0142y zdoby\u0107 w\u0142adz\u0119 w Tad\u017cykistanie. Wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych szacunk\u00f3w w wojnie domowej zgin\u0119\u0142o od stu do trzystu tysi\u0119cy obywateli, a od jednego do p\u00f3\u0142tora miliona uciek\u0142o za granic\u0119 w apogeum walk (w 1989 r. Tad\u017cykistan liczy\u0142 oko\u0142o 5,6 mln mieszka\u0144c\u00f3w). Nadmie\u0144my, i\u017c przed obj\u0119ciem rz\u0105d\u00f3w w 1992 r. Emomali Rachmon bra\u0142 udzia\u0142 w pocz\u0105tkowej fazie wojny jako dow\u00f3dca jednego z oddzia\u0142\u00f3w zachowawczego Frontu Ludowego, zwalczaj\u0105cego wahabit\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Tad\u017cycy prze\u017cyli dwie pr\u00f3by rozpuszczenia ich narodu w uniwersalnej ideologii \u2013 komunistyczn\u0105 i wahabick\u0105. Dlatego ich pa\u0144stwo odrzuca dzi\u015b ideologiczny uniwersalizm, ch\u0119tnie natomiast odwo\u0142uje si\u0119 do tego, co w\u0142asne, partykularne, narodowe, miejscowe, a nie powszechne; eksponuje swoisto\u015b\u0107. W ten spos\u00f3b akcentuje sw\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 nie tylko od zdominowanego przez Arab\u00f3w \u015bwiata islamu, ale r\u00f3wnie\u017c od Rosji i od lud\u00f3w tura\u0144skich, zamieszkuj\u0105cych wszystkie pozosta\u0142e pa\u0144stwa Azji \u015arodkowej. Wi\u0105\u017ce si\u0119 z tym przede wszystkim podkre\u015blanie warto\u015bci posiadania w\u0142asnego pa\u0144stwa. Tad\u017cycy zamieszkuj\u0105 swe ziemie od zamierzch\u0142ych czas\u00f3w, lecz niemal zawsze \u017cyli na nich pod obc\u0105 w\u0142adz\u0105. Dlatego tad\u017cycka historiografia, a tak\u017ce ideologia pa\u0144stwowa, uwypukla rol\u0119 kr\u00f3lestwa Samanid\u00f3w (819-999 po Chrystusie), w okresie przednowoczesnym jedynego na tych terenach organizmu pa\u0144stwowego rz\u0105dzonego przez rdzennych w\u0142adc\u00f3w z miejscowej dynastii. Z tego samego powodu tutejsi historycy z wahaniem, ale raczej pozytywnie oceniaj\u0105 powstanie w 1929 r. Tad\u017cyckiej Socjalistycznej Republiki Sowieckiej. Okres przynale\u017cno\u015bci do Zwi\u0105zku Sowieckiego w pierwszych dziesi\u0119cioleciach naznaczony by\u0142 dla Tad\u017cyk\u00f3w represjami i zbrodniami komunistycznych w\u0142adz, ich walk\u0105 z tradycyjn\u0105 kultur\u0105 oraz podcinaniem jej religijnych i narodowych korzeni \u2013 odg\u00f3rn\u0105 ateizacj\u0105 i rusyfikacj\u0105. W dodatku bolszewicy, wytyczaj\u0105c granice republiki, pozostawili poza jej terytorium znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ziem zamieszkanych przez Tad\u017cyk\u00f3w, w tym historycznie najwa\u017cniejsze tad\u017cyckie miasta \u2013 Buchar\u0119 i Samarkand\u0119 (do dzi\u015b le\u017c\u0105 w Uzbekistanie). Nawet to jednak nie przekre\u015bla faktu, \u017ce niesuwerenny, sowiecki Tad\u017cykistan pojawi\u0142 si\u0119 na politycznej mapie \u015bwiata jako pierwsza od X wieku forma tad\u017cyckiej pa\u0144stwowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Aby mocniej zaznaczy\u0107 warto\u015b\u0107 w\u0142asnej wsp\u00f3lnoty narodowej, tad\u017cycka historiografia eksponuje za to jej wk\u0142ad do skarbca kultury powszechnej. Jako Tad\u017cyk\u00f3w identyfikuje ona takie postacie, jak wielcy perskoj\u0119zyczni poeci Rudaki (IX\/X wiek), Ferdousi (X\/XI wiek), Omar Chajjam (XI\/XII wiek) i Hafiz (XIV wiek), filozofowie Al-Farabi (IX\/X wiek) i Awicenna (X\/XI wiek), matematycy Al-Chorezmi (VIII\/IX wiek) i Al-Biruni (X\/XI wiek), teolog Imam Termezi (IX wiek) czy teoretycy sufizmu, bracia Al-Ghazali (XI\/XII wiek).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Akcentowanie odr\u0119bnej pozycji Tad\u017cykistanu przejawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w stosunku pa\u0144stwa do religii. Zgodnie z zapisami konstytucji Tad\u017cykistan jest pa\u0144stwem \u015bwieckim. \u015awiecko\u015b\u0107 nie oznacza tu nastawienia ateistycznego w stylu francuskim. Prezydent Emomali Rachmon podkre\u015bla\u0142 w swoich wypowiedziach, i\u017c ateizm nie jest obecny w polityce pa\u0144stwowej. Nie neguj\u0105c muzu\u0142ma\u0144skiego na og\u00f3\u0142 charakteru spo\u0142ecze\u0144stwa, w\u0142adze Tad\u017cykistanu podnosz\u0105 znaczenie starszej od islamu tradycji religijnej \u2013 zoroastryzmu. \u015awi\u0119t\u0105 ksi\u0119g\u0119 tej religii, Zend-Awest\u0119, traktuje si\u0119 jako najstarszy tekst zawieraj\u0105cy wiadomo\u015bci o dziejach Tad\u017cyk\u00f3w. W jednej ze swoich publikacji Emomali Rachmon ubolewa\u0142, \u017ce\u00a0\u201edo podr\u0119cznika historii staro\u017cytnej do\u0142\u0105czono \u017ar\u00f3d\u0142a mitologiczne, brak natomiast cho\u0107by wzmianki o Awe\u015bcie \u2013 pierwszej encyklopedii \u015bwiatowej cywilizacji, pierwszej ksi\u0105\u017cce o doskona\u0142ej religii, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna uzna\u0107 pramatk\u0105 wielu p\u00f3\u017aniejszych religii.\u201d<\/em>\u00a0Znamienne s\u0142owa, bior\u0105c pod uwag\u0119, i\u017c zosta\u0142y wypowiedziane w kraju zamieszkanym przez muzu\u0142man\u00f3w. Wed\u0142ug zmar\u0142ego w 2012 r. wybitnego rosyjskiego weksylologa Michai\u0142a Rewniwcewa zaratusztria\u0144ska doktryna religijna zosta\u0142a zakodowana w nowej symbolice pa\u0144stwowej, przyj\u0119tej po uzyskaniu przez Tad\u017cykistan niepodleg\u0142o\u015bci w 1991 r. By\u0142o to mo\u017cliwe dzi\u0119ki szerokiemu rozpowszechnieniu znajomo\u015bci tradycji zoroastryzmu w\u015br\u00f3d tad\u017cyckich elit intelektualnych, kt\u00f3ra przetrwa\u0142a zar\u00f3wno w okresie sowieckim, jak i p\u00f3\u017aniejszym. Zdaniem Rewniwcewa czo\u0142owym przyk\u0142adem takiego wprowadzenia do sfery publicznej symboli zrozumia\u0142ych dla wtajemniczonych jest wsp\u00f3\u0142czesny herb pa\u0144stwowy Tad\u017cykistanu, ustanowiony w 1993 r. Jego g\u0142\u00f3wny element, widoczny r\u00f3wnie\u017c na fladze pa\u0144stwowej (god\u0142o), to korona, kt\u00f3ra obejmuje trzy stylizowane lampy \u2013 symbol trzech \u015bwi\u0119tych ogni p\u0142on\u0105cych i czczonych w zaratusztria\u0144skich \u015bwi\u0105tyniach. Wysoki, pojedynczy szpic korony symbolizuje wymienion\u0105 w Awe\u015bcie, si\u0119gaj\u0105c\u0105 nieba g\u00f3r\u0119 Hara Berezaiti. W zoroastryzmie odgrywa ona rol\u0119 Eliadowskiej g\u00f3ry kosmicznej, przez kt\u00f3r\u0105 przebiega o\u015b \u015bwiata (axis mundi<\/em>), wyznaczaj\u0105ca jego \u015brodek oraz spinaj\u0105ca ziemi\u0119 ze \u015bwiatem nadziemskim. (Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie mityczn\u0105 g\u00f3r\u0119 Hara uto\u017csamia si\u0119 z Demawend w g\u00f3rach Elburs, najwy\u017cszym szczytem Iranu. Demawend to prawdziwa g\u00f3ra ognia \u2013 drzemi\u0105cy wulkan.). \u0141uk zamykaj\u0105cy od do\u0142u heraldyczn\u0105 koron\u0119 Tad\u017cykistanu symbolizuje natomiast zawieszony nad g\u00f3r\u0105 Hara most Czinwat \u2013 przej\u015bcie ze \u015bwiata \u017cywych do \u015bwiata umar\u0142ych. To przed wej\u015bciem na most Czinwat rozdzielone zostaj\u0105 dusze ludzi dobrych i z\u0142ych, a na drug\u0105 stron\u0119 przejd\u0105 tylko te pierwsze. Heraldyczn\u0105 koron\u0119 Tad\u017cykistanu otacza siedem gwiazd, symbol siedmiu istot \u015bwietlistych: dobrego boga Ahura Mazdy (Ormuzda) i jego sze\u015bciu emanacji \u2013 duch\u00f3w Amesza Spenta (amszaspand\u00f3w). Wychodz\u0105ce zza korony dwadzie\u015bcia jeden promieni s\u0142onecznych (3 \u00d7 7) to potr\u00f3jny wizerunek Ormuzda i amszaspand\u00f3w. Rewniwcew zwr\u00f3ci\u0142 r\u00f3wnie\u017c uwag\u0119 na starszy herb Tad\u017cykistanu, u\u017cywany w latach 1992-1993, w kt\u00f3rym jako god\u0142o widnia\u0142 skrzydlaty lew. Wed\u0142ug rosyjskiego badacza symbol ten pochodzi z Mezopotamii, sk\u0105d rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 do Persji i Azji \u015arodkowej jako znak s\u0142o\u0144ca, ognia, bosko\u015bci i w\u0142adzy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Tad\u017cycki archeolog, profesor Jusufshol Jakubow, napisa\u0142: \u201eReligia Zaratustry szerzy\u0142a zar\u00f3wno ide\u0119 jednego boga, jak i jednego w\u0142adcy.\u201d<\/em> By\u0107 mo\u017ce to kolejny wa\u017cny pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego w\u0142adze w Duszanbe mocno dowarto\u015bciowuj\u0105 dziedzictwo religijne zoroastryzmu. Niemal przez ca\u0142y okres niepodleg\u0142o\u015bci Tad\u017cykistanu rz\u0105dy sprawuje tam ten sam cz\u0142owiek \u2013 Emomali Rachmon. W latach 1992-1994 rz\u0105dzi\u0142 jako przewodnicz\u0105cy parlamentu pe\u0142ni\u0105cy funkcj\u0119 g\u0142owy pa\u0144stwa, a od 1994 r. jako prezydent. Odpowiednia interpretacja ustawodawstwa pozwoli\u0142a mu, mimo formalnie obowi\u0105zuj\u0105cych ogranicze\u0144, przed\u0142u\u017ca\u0107 swoj\u0105 prezydentur\u0119 a\u017c do dzi\u015b. Tad\u017cykistan zaliczany jest z regu\u0142y do pa\u0144stw autorytarnych. Rachmon przez lata cieszy\u0142 si\u0119 w kraju autentycznym powa\u017caniem jako polityk, kt\u00f3remu uda\u0142o si\u0119 doprowadzi\u0107 do zako\u0144czenia bratob\u00f3jczej wojny domowej. W\u0142adza tad\u017cyckiego przyw\u00f3dcy mia\u0142a zatem klasyczn\u0105 w pa\u0144stwach autorytarnych, pozaprawn\u0105 legitymizacj\u0119 w postaci zas\u0142ugi<\/strong>. Obecnie mamy do czynienia z prawn\u0105 instytucjonalizacj\u0105 szczeg\u00f3lnej roli prezydenta. W grudniu 2015 r. parlament przyj\u0105\u0142 ustaw\u0119 nadaj\u0105c\u0105 Rachmonowi tytu\u0142 Lidera Narodu oraz do\u017cywotni immunitet, kt\u00f3ry b\u0119dzie go chroni\u0142 r\u00f3wnie\u017c w wypadku zako\u0144czenia prezydentury. W maju 2016 r. ustanowiono nowe \u015bwi\u0119to pa\u0144stwowe \u2013 Dzie\u0144 Prezydenta. B\u0119dzie on obchodzony 16 listopada, w rocznic\u0119 obj\u0119cia tego stanowiska przez Rachmona.<\/p>\n\n\n\n

Wed\u0142ug innego rosyjskiego weksylologa Wiktora Saprykowa symbolika pa\u0144stwowa Tad\u017cykistanu nawi\u0105zuje do faktu, i\u017c rdzeniem nazwy narodu jest s\u0142owo tad\u017c<\/em> \u2013 \u201ekorona\u201d i ma sugerowa\u0107, \u017ce Tad\u017cycy s\u0105 chalki tod\u017cor<\/em> \u2013 \u201enarodem w koronie\u201d. W\u0142adze w Duszanbe podkre\u015blaj\u0105 staro\u017cytny charakter dziedzictwa narodowego Tad\u017cyk\u00f3w. Stanowi ono cenny depozyt przesz\u0142o\u015bci, a depozyt powinno si\u0119 przechowa\u0107 nienaruszony. Nale\u017cy przeto strzec czysto\u015bci rdzennej kultury narodowej, nie dopuszczaj\u0105c, by miesza\u0142y si\u0119 z ni\u0105 obce elementy. Takie uzasadnienie wydaje si\u0119 mie\u0107 walka prowadzona przez w\u0142adze Tad\u017cykistanu z obcymi wp\u0142ywami kulturowymi. W pierwszej kolejno\u015bci dotyczy\u0142o to wp\u0142yw\u00f3w rosyjskich, skutk\u00f3w rusyfikacji z czas\u00f3w sowieckich. Przyk\u0142ad da\u0142 sam prezydent, zmieniaj\u0105c sobie rosyjskoj\u0119zyczne nazwisko na czysto tad\u017cyckie (do 2007 r. nazywa\u0142 si\u0119 Rachmonow). Obecnie priorytetem sta\u0142a si\u0119 walka z wp\u0142ywami kultury arabskiej. Prawo zakazuje kobietom wchodzi\u0107 w hid\u017cabach do szk\u00f3\u0142 oraz siedzib innych instytucji publicznych. Od wiosny 2015 r. policja prowadzi te\u017c z kobietami \u201eprac\u0119 wyja\u015bniaj\u0105c\u0105\u201d, staraj\u0105c si\u0119 je zniech\u0119ca\u0107 do chodzenia w hid\u017cabach po ulicach. W 2015 r. zakazano nadawania dzieciom imion arabskiego pochodzenia. Rozpocz\u0119to te\u017c kampani\u0119 przeciw noszeniu przez m\u0119\u017cczyzn br\u00f3d, zw\u0142aszcza d\u0142ugich, uznaj\u0105c je za manifestowanie sympatii do d\u017cihadyzmu. Przez ca\u0142y ubieg\u0142y rok tad\u017cyckie s\u0105dy nakaza\u0142y zdj\u0119cie chust oko\u0142o dw\u00f3m tysi\u0105com kobiet, a policja zgoli\u0142a brody oko\u0142o trzynastu tysi\u0105com m\u0119\u017cczyzn w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci kraju, po\u0142o\u017conej najbli\u017cej Afganistanu. Zamkni\u0119to te\u017c ponad sto sze\u015b\u0107dziesi\u0105t sklep\u00f3w z ubraniami, kt\u00f3re sprzedawa\u0142y odzie\u017c noszon\u0105 na wz\u00f3r arabski przez wyznawc\u00f3w islamu. W\u0142adze uzna\u0142y je za \u201enietad\u017cyckie\u201d stroje. Ponadto prawo zakazuje posiadania literatury religijnej spisanej w j\u0119zyku arabskim.<\/p>\n\n\n\n

W\u0142adze w Duszanbe stawiaj\u0105 sobie za zadanie zachowa\u0107 i umocni\u0107 specyficznie tad\u017cyck\u0105<\/strong> to\u017csamo\u015b\u0107 zbiorow\u0105 swojego narodu, aby nie rozp\u0142yn\u0105\u0142 si\u0119 on ani w (eurazjatyckim) \u201erosyjskim \u015bwiecie\u201d, ani w \u015bwiecie tura\u0144skim, ani te\u017c w uniwersalnej muzu\u0142ma\u0144skiej ummie<\/em>, do kt\u00f3rej stworzenia d\u0105\u017c\u0105 ponadnarodowe siatki wahabit\u00f3w (g\u0142\u00f3wnie arabskich). Przywo\u0142uj\u0105c poj\u0119cie wprowadzone przez przedwojennego polskiego dyplomat\u0119 Romana Wodzickiego, ideologi\u0119 pa\u0144stwow\u0105 Tad\u017cykistanu mo\u017cna zatem okre\u015bli\u0107 jako organiczny nacjonalizm obronny<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek, 27 lipca 2016<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

22 maja 2016 r. w Tad\u017cykistanie odby\u0142o si\u0119 referendum w sprawie zniesienia ogranicze\u0144 co do liczby kadencji prezydenta. Ju\u017c w styczniu Oli Mad\u017clis, tad\u017cycki parlament, przeg\u0142osowa\u0142 nowelizacj\u0119 konstytucji uchylaj\u0105c\u0105 dotychczasowy zapis, zgodnie z kt\u00f3rym prezydent m\u00f3g\u0142 sprawowa\u0107 urz\u0105d maksymalnie przez dwie kadencje. S\u0105d Konstytucyjny w Duszanbe orzek\u0142, i\u017c tak wa\u017cn\u0105 zmian\u0119 ustrojow\u0105 nale\u017cy dodatkowo podda\u0107…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-218","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=218"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":222,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/218\/revisions\/222"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=218"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=218"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=218"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}