{"id":266,"date":"2026-04-17T16:39:48","date_gmt":"2026-04-17T16:39:48","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=266"},"modified":"2026-04-17T16:39:48","modified_gmt":"2026-04-17T16:39:48","slug":"adam-danek-sady-trybunaly-i-demokracja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-sady-trybunaly-i-demokracja\/","title":{"rendered":"Adam Danek: S\u0105dy, trybuna\u0142y i demokracja"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Od kilku tygodni ogniskiem konfliktu politycznego w Polsce jest Trybuna\u0142 Konstytucyjny. Najwi\u0119ksze stronnictwa parlamentarne zarzucaj\u0105 sobie nawzajem zamach na t\u0119 instytucj\u0119. Ugrupowanie Paw\u0142a Kukiza \u2013 chyba tylko po to, \u017ceby si\u0119 od nich odr\u00f3\u017cni\u0107 \u2013 zaproponowa\u0142o natomiast likwidacj\u0119 Trybuna\u0142u. W odpowiedzi organizatorzy demoliberalnej krucjaty w obronie Trybuna\u0142u Konstytucyjnego pospiesznie wyci\u0105gn\u0119li z szafy nieco ju\u017c pachn\u0105cy naftalin\u0105 autorytet moralny i prawniczy w osobie by\u0142ego prezesa TK, profesora Andrzeja Zolla (dobrze zas\u0142u\u017conego dla sprawy \u201epraw cz\u0142owieka\u201d, bo jako autor obecnego kodeksu karnego uwolni\u0142 biednych morderc\u00f3w od nieludzkiej gro\u017aby kary \u015bmierci). \u201eTo jest do\u015bwiadczenie faszyzmu i komunizmu, gdzie w\u0142adza wykonawcza przejmowa\u0142a omnipotencj\u0119 bez \u017cadnej kontroli niezale\u017cnego organu. To jest totalitaryzm. Kukiz d\u0105\u017cy do totalitaryzmu.\u201d<\/em> \u2013 \u017co\u0142\u0105dkowa\u0142 si\u0119 autorytet w wywiadzie us\u0142u\u017cnie przeprowadzonym przez znan\u0105 z bezstronno\u015bci redaktor Monik\u0119 Olejnik.<\/p>\n\n\n\n

Robienie z Trybuna\u0142u opoki ustroju demokratycznego zakrawa na chichot historii. Pomys\u0142y utworzenia Trybuna\u0142u Konstytucyjnego pojawi\u0142y si\u0119 w Polsce ju\u017c w okresie mi\u0119dzywojennym, jednak ich autorzy widzieli w przysz\u0142ym Trybunale nie gwaranta, a ograniczenie demokracji. Trybuna\u0142 Konstytucyjny mia\u0142 sprawi\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 parlamentarna nie b\u0119dzie mog\u0142a uchwali\u0107 wszystkiego, co jej akurat przyjdzie do g\u0142owy. Mia\u0142 te\u017c pilnowa\u0107 zgodno\u015bci ustaw z konstytucj\u0105, w czym kry\u0142o si\u0119 za\u0142o\u017cenie, \u017ce demokratycznie wybrani parlamentarzy\u015bci s\u0105 na og\u00f3\u0142 zbyt g\u0142upi, by zadba\u0107 o ni\u0105 sami. Dlatego w mi\u0119dzywojniu za stworzeniem Trybuna\u0142u Konstytucyjnego najmocniej opowiadali si\u0119 sceptyczni wobec demokracji konserwaty\u015bci, tacy jak W\u0142adys\u0142aw Leopold Jaworski (1865-1930), Stanis\u0142aw Estreicher (1869-1939), Stanis\u0142aw Kutrzeba (1876-1946), Edward Dubanowicz (1881-1943), Antoni Peretiatkowicz (1884-1956), Maciej Starzewski (1891-1944) czy Adam Piasecki (1898-1938)*.<\/p>\n\n\n\n

Proponuj\u0105c likwidacj\u0119 Trybuna\u0142u Konstytucyjnego, Pawe\u0142 Kukiz zasugerowa\u0142 zarazem, \u017ce funkcj\u0119 orzekania o zgodno\u015bci akt\u00f3w prawa z konstytucj\u0105 powinien na wz\u00f3r USA przej\u0105\u0107 S\u0105d Najwy\u017cszy. Jak wiadomo, cz\u0142onkowie ugrupowania Kukiza stawiaj\u0105 sobie za cel przekszta\u0142cenie Polski w \u201epa\u0144stwo obywatelskie\u201d \u2013 uautentycznienie, pog\u0142\u0119bienie czy zradykalizowanie w niej demokracji, kt\u00f3rej przy obecnych rozwi\u0105zaniach ustrojowych podobno nad Wis\u0142\u0105 brakuje. Pewnie zdziwiliby si\u0119, gdyby si\u0119 dowiedzieli, \u017ce w\u0142a\u015bnie ameryka\u0144ska tradycja polityczna podkre\u015bla\u0142a rol\u0119 s\u0105d\u00f3w jako antydemokratycznego czynnika r\u00f3wnowagi i stabilizacji w pa\u0144stwie. Jej wyrazicielami w tej kwestii byli praktykuj\u0105cy prawnicy, zw\u0142aszcza s\u0119dziowie, tacy jak James Kent (1763-1847), kanclerz s\u0105du w Nowym Jorku i profesor prawa w Columbia College. Kent sformu\u0142owa\u0142 koncepcj\u0119 \u201erz\u0105d\u00f3w prawa\u201d<\/em>pow\u015bci\u0105gaj\u0105cych \u201erz\u0105dy ludzi\u201d<\/em>, a samo s\u0142owo \u201edemokracja\u201d uznawa\u0142 tylko za inn\u0105 nazw\u0119 dla \u201erz\u0105d\u00f3w mot\u0142ochu\u201d<\/em>**. Podobne pogl\u0105dy g\u0142osi\u0142 wsp\u00f3\u0142czesny mu Joseph Story (1779-1845), d\u0142ugoletni s\u0119dzia S\u0105du Najwy\u017cszego i profesor prawa na Uniwersytecie Harvarda.<\/p>\n\n\n\n

Opr\u00f3cz Trybuna\u0142u Konstytucyjnego polscy konserwaty\u015bci chcieli wprowadzi\u0107 w naszym pa\u0144stwie jeszcze jednego stra\u017cnika wzajemnej niesprzeczno\u015bci akt\u00f3w prawnych \u2013 Rad\u0119 Stanu, na wz\u00f3r francuski. O ile Trybuna\u0142 Konstytucyjny powsta\u0142 w Polsce p\u00f3\u017ano (zacz\u0105\u0142 dzia\u0142a\u0107 w 1985 r. pod przewodnictwem prawicowego prawnika przedwojennego chowu, profesora Alfonsa Klafkowskiego), ale jednak powsta\u0142, o tyle Rada Stanu do dzi\u015b nie zosta\u0142a utworzona (we Francji odgrywa wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w \u017cyciu pa\u0144stwowym nieprzerwanie od czas\u00f3w napoleo\u0144skich). W projekcie ustrojowym Stanis\u0142awa Estreichera Rada Stanu mia\u0142a by\u0107 cia\u0142em doradczym rz\u0105du i Sejmu. Na jej czele formalnie sta\u0142by prezes Rady Ministr\u00f3w, faktycznie za\u015b kierowa\u0142by jej pracami reprezentuj\u0105cy go wicepremier. Rada Stanu, z\u0142o\u017cona z wykwalifikowanych juryst\u00f3w, mia\u0142a opiniowa\u0107 projekty ustaw i rozporz\u0105dze\u0144 pod k\u0105tem poprawno\u015bci ich technicznej konstrukcji prawnej, a tak\u017ce opracowywa\u0107 projekty akt\u00f3w prawa na zlecenie rz\u0105du. Stanis\u0142aw Kutrzeba chcia\u0142 dodatkowo uczyni\u0107 j\u0105 najwy\u017cszym organem s\u0105downictwa administracyjnego i instancj\u0105 rozstrzygaj\u0105c\u0105 spory kompetencyjne mi\u0119dzy pozosta\u0142ymi organami pa\u0144stwa. Gdyby wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie w Polsce funkcjonowa\u0142a Rada Stanu, zapewne z naszego parlamentu nie wychodzi\u0142yby takie buble prawne, jak ustawa o in vitro <\/em>(dla niepoznaki nazwana \u201eustaw\u0105 o leczeniu niep\u0142odno\u015bci\u201d), niedosz\u0142a ustawa o \u201ema\u0142\u017ce\u0144stwach\u201d dla homoseksualist\u00f3w (dla niepoznaki nazwana \u201eustaw\u0105 o uzgodnieniu p\u0142ci\u201d) czy ratyfikacja tzw. konwencji przemocowej \u2013 w po\u015bpiechu przepychane butem przez Platform\u0119 Obywatelsk\u0105 ze wzgl\u0119d\u00f3w ideologicznych.<\/p>\n\n\n\n

Wracaj\u0105c do dzisiejszego sporu o Trybuna\u0142 Konstytucyjny, wydaje si\u0119, \u017ce wszystkie jego strony b\u0142\u0105dz\u0105 w swej argumentacji. Myl\u0105 si\u0119 ci, kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce decyduj\u0105cy g\u0142os ma prezydent, bo on reprezentuje nar\u00f3d. Prezydent nie jest reprezentantem narodu, lecz pa\u0144stwa, co do dzi\u015b podkre\u015bla francuska tradycja polityczna i co stwierdza\u0142y zapisy obu przedwojennych konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Myl\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c \u201eobro\u0144cy demokracji\u201d z w\u0142asnego nadania, strasz\u0105cy zamachem \u201ew\u0142adzy wykonawczej\u201d na niezawis\u0142o\u015b\u0107 s\u0105downictwa. Nie nale\u017cy widzie\u0107 w prezydencie organu \u201ew\u0142adzy wykonawczej\u201d, w dodatku jednego z wielu. Prezydent jest g\u0142ow\u0105 pa\u0144stwa, w zwi\u0105zku z czym kieruje i stoi ponad wszystkimi ga\u0142\u0119ziami jego aparatu \u2013 ustawodawcz\u0105, wykonawcz\u0105, s\u0105downicz\u0105 i innymi. Nic nie wyra\u017ca tej prawdy precyzyjniej, ni\u017c formu\u0142y polskiej konstytucji z 1935 r., zwanej kwietniow\u0105. Na koniec przypomnijmy wi\u0119c jej odno\u015bne fragmenty. Art. 2: \u201eNa czele Pa\u0144stwa stoi Prezydent Rzeczypospolitej. (\u2026). W Jego osobie skupia si\u0119 jednolita i niepodzielna w\u0142adza pa\u0144stwowa.\u201d<\/em> Art. 3: \u201eOrganami Pa\u0144stwa, pozostaj\u0105cymi pod zwierzchnictwem Prezydenta Rzeczypospolitej, s\u0105: Rz\u0105d, Sejm, Senat, Si\u0142y Zbrojne, S\u0105dy, Kontrola Pa\u0144stwowa.\u201d<\/em> Art. 11: \u201ePrezydent Rzeczypospolitej, jako czynnik nadrz\u0119dny w Pa\u0144stwie, harmonizuje dzia\u0142ania naczelnych organ\u00f3w pa\u0144stwowych.\u201d<\/em> Skoro dzisiaj znowu m\u00f3wi si\u0119 w parlamencie o potrzebie zmiany konstytucji, to jej zmiany powinny si\u0119 zacz\u0105\u0107 od doprecyzowania norm konstytucyjnych w powy\u017cszym duchu.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek, 16 grudnia 2015<\/p>\n\n\n\n

* Ich wypowiedzi na ten temat zosta\u0142y wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie zebrane w ksi\u0105\u017cce: Tomasz Wieciech, Maciej Zakrzewski (red.), O praworz\u0105dno\u015b\u0107 i zdrowy ustr\u00f3j pa\u0144stwowy. Zagadnienie zabezpieczenia konstytucyjno\u015bci ustaw w polskiej my\u015bli politycznej i prawniczej okresu mi\u0119dzywojennego<\/em>, Krak\u00f3w 2006.<\/p>\n\n\n\n

** Prze\u0142. Wiktor Osiaty\u0144ski.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od kilku tygodni ogniskiem konfliktu politycznego w Polsce jest Trybuna\u0142 Konstytucyjny. Najwi\u0119ksze stronnictwa parlamentarne zarzucaj\u0105 sobie nawzajem zamach na t\u0119 instytucj\u0119. Ugrupowanie Paw\u0142a Kukiza \u2013 chyba tylko po to, \u017ceby si\u0119 od nich odr\u00f3\u017cni\u0107 \u2013 zaproponowa\u0142o natomiast likwidacj\u0119 Trybuna\u0142u. W odpowiedzi organizatorzy demoliberalnej krucjaty w obronie Trybuna\u0142u Konstytucyjnego pospiesznie wyci\u0105gn\u0119li z szafy nieco ju\u017c pachn\u0105cy…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-266","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/266","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=266"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/266\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":268,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/266\/revisions\/268"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=266"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=266"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=266"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}