{"id":303,"date":"2026-04-17T16:53:43","date_gmt":"2026-04-17T16:53:43","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=303"},"modified":"2026-04-17T16:53:43","modified_gmt":"2026-04-17T16:53:43","slug":"adam-danek-philosophia-vetera","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-philosophia-vetera\/","title":{"rendered":"Adam Danek: Philosophia vetera"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 filozofi\u0119 cechuje skrajna wsobno\u015b\u0107. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, uprawianie filozofii sprowadza si\u0119 dzisiaj do obsesyjnego d\u0142ubania wewn\u0105trz w\u0142asnego Ja, umys\u0142u, ja\u017ani lub psyche (w zale\u017cno\u015bci od terminu preferowanego przez d\u0142ubacza). Tym samym nowoczesna filozofia zupe\u0142nie oderwa\u0142a si\u0119 od korzeni filozofii jako takiej. Nie odpowiada ju\u017c cz\u0142owiekowi na pytanie, co powinno si\u0119 my\u015ble\u0107 o \u015bwiecie i o innych ludziach, ale wym\u0119cza coraz bardziej zagmatwane odpowiedzi na pytanie: sk\u0105d si\u0119 bierze to, co my\u015blimy o \u015bwiecie? w jaki spos\u00f3b my\u015blimy o \u015bwiecie? na jakiej podstawie co\u015b o nim wiemy?<\/p>\n\n\n\n

 Dzisiejsza filozofia wed\u0142ug w\u0142asnego programu bada wi\u0119c nie rzeczywisto\u015b\u0107, a tylko spos\u00f3b ludzkiego my\u015blenia o rzeczywisto\u015bci. Wie\u0144czy ona w ten spos\u00f3b dzie\u0142o rozpocz\u0119te przez my\u015blicieli O\u015bwiecenia, kt\u00f3rzy \u2013 jak John Locke, David Hume, Immanuel Kant \u2013 zacz\u0119li zamienia\u0107 filozofi\u0119 w teori\u0119 poznania. W nast\u0119pnych wiekach teoria poznania coraz bardziej przyt\u0142acza\u0142a filozofi\u0119, a\u017c do naszych czas\u00f3w zdominowa\u0142a j\u0105 ca\u0142kowicie. Nowoczesna filozofia tak bardzo kr\u0119ci si\u0119 wok\u00f3\u0142 tego, co zachodzi w ludzkiej g\u0142owie, \u017ce przesta\u0142a si\u0119 interesowa\u0107 \u015bwiatem istniej\u0105cym na zewn\u0105trz niej.<\/p>\n\n\n\n

W rezultacie najcz\u0119\u015bciej staje si\u0119 ona nudnym teoretycznym komentarzem do naukowych procedur badawczych. Przerasta w niemi\u0142osiernie akademick\u0105 i detaliczn\u0105 mieszank\u0119 psychologii, socjologii, semiotyki i kulturoznawstwa, bo realizuje si\u0119 w wynajdywaniu psychicznych, spo\u0142ecznych, j\u0119zykowych czy kulturowych uwarunkowa\u0144 naszej wiedzy o rzeczywisto\u015bci i w dywagowaniu, czy da si\u0119 posi\u0105\u015b\u0107 wiedz\u0119 woln\u0105 od tych uwarunkowa\u0144. Przy czym nieodmiennie ko\u0144czy na zrezygnowanej konkluzji, \u017ce si\u0119 nie da. Tote\u017c jej wywody s\u0105 w zasadzie strat\u0105 czasu, skoro jeszcze Hume w XVIII wieku dowi\u00f3d\u0142, i\u017c niczego nie da si\u0119 dowiedzie\u0107, a i on nie zaprezentowa\u0142 niczego nowego, tylko powt\u00f3rzy\u0142 to, do czego doszli ju\u017c sceptycy w staro\u017cytnej Grecji.<\/p>\n\n\n\n

Co oczywiste, podstawowy problem filozofii we w\u0142a\u015bciwym znaczeniu, czyli jaki stosunek cz\u0142owiek powinien przyj\u0105\u0107 do \u015bwiata, w kt\u00f3rym \u017cyje, nie ma w jej oczach \u017cadnego sensu. Przecie\u017c zdaniem wsp\u00f3\u0142czesnej filozofii nie wiadomo, czy jaki\u015b \u015bwiat w og\u00f3le istnieje, a je\u015bli nawet istnieje, to nie wiadomo, co o nim tak naprawd\u0119 wiadomo i jak mo\u017cna si\u0119 o nim czego\u015b dowiedzie\u0107. Co r\u00f3wnie\u017c oczywiste, taka filozofia jest nikomu niepotrzebna, bezu\u017cyteczna i niezrozumia\u0142a dla normalnych ludzi, kt\u00f3rzy w przeciwie\u0144stwie do zawodowych m\u0119drk\u00f3w na uniwersyteckich etatach wiedz\u0105, \u017ce \u015bwiat istnieje, \u017ce rz\u0105dz\u0105 nim okre\u015blone regu\u0142y i \u017ce cz\u0142owiek musi si\u0119 nauczy\u0107 dzia\u0142a\u0107 w nim w taki spos\u00f3b, aby osi\u0105gn\u0105\u0107 w \u017cyciu w\u0142a\u015bciwy cel (a wcze\u015bniej okre\u015bli\u0107 \u00f3w cel \u2013 sw\u00f3j punkt doj\u015bcia). Wsp\u00f3\u0142czesna filozofia nie spe\u0142nia funkcji m\u0105dro\u015bciowej, co ka\u017ce si\u0119 zastanowi\u0107, czy na pewno zas\u0142uguje ona na miano filozofii. To w\u0142a\u015bnie jajog\u0142owym luminarzom nowoczesnej filozofii zawdzi\u0119czamy potoczne wyobra\u017cenie filozofa jako dziwacznego osobnika, bredz\u0105cego od rzeczy, nie wiadomo w\u0142a\u015bciwie o czym.<\/p>\n\n\n\n

Opiszmy w paru s\u0142owach odwrotno\u015b\u0107 mody intelektualnej zwanej \u201ewsp\u00f3\u0142czesn\u0105 filozofi\u0105\u201d. W przeciwie\u0144stwie do tej ostatniej, prawdziwa filozofia ma orientacj\u0119 wybitnie praktyczn\u0105. Poj\u0119cie \u201efilozofia\u201d oznacza dos\u0142ownie umi\u0142owanie m\u0105dro\u015bci lub d\u0105\u017cenie do niej. Filozofia odpowiada wi\u0119c najpierw na pytanie: na czym polega m\u0105dro\u015b\u0107? M\u0105dro\u015b\u0107 to pewna szczeg\u00f3lna postawa duchowa i postawa \u017cyciowa. Nast\u0119pnie filozofia odpowiada na pytanie: jak d\u0105\u017cy\u0107, czyli jak mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 m\u0105dro\u015b\u0107? Wskazuje, jaki spos\u00f3b \u017cycia praktykowa\u0107. Tworzy idea\u0142 osobowy (np. m\u0119drca) i pokazuje, co czyni\u0107, aby go urzeczywistni\u0107. Opisuje \u0107wiczenia duchowe, jakie nale\u017cy w tym celu praktykowa\u0107*.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego dzie\u0142ami filozoficznymi s\u0105 pitagorejski \u201eZ\u0142oty poemat\u201d<\/em>, dialogi Seneki czy \u201eRozmy\u015blania\u201d<\/em> Marka Aureliusza, a nie s\u0105 nimi opas\u0142e tomy zape\u0142nione gl\u0119dzeniem r\u00f3\u017cnych K\u00f3\u0142 Wiede\u0144skich, Wittgenstein\u00f3w, Husserl\u00f3w, Heidegger\u00f3w czy Foucault\u00f3w. Dlatego do dzie\u0142 filozoficznych zalicza si\u0119 \u201ePodr\u0119cznik m\u0105dro\u015bci tego \u015bwiata\u201d<\/em> (1994) pi\u00f3ra o. Innocentego Boche\u0144skiego, a nie zaliczaj\u0105 si\u0119 do nich jego prace logiczne. Logika formalna w og\u00f3le nie nale\u017cy do filozofii we w\u0142a\u015bciwym sensie tego s\u0142owa.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek<\/strong>, 16 czerwca 2015<\/p>\n\n\n\n

* Zob. fundamentaln\u0105 w tej kwestii ksi\u0105\u017ck\u0119: Pierre Hadot, Filozofia jako \u0107wiczenie duchowe<\/em>, prze\u0142. Piotr Doma\u0144ski, Warszawa 1992.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 filozofi\u0119 cechuje skrajna wsobno\u015b\u0107. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, uprawianie filozofii sprowadza si\u0119 dzisiaj do obsesyjnego d\u0142ubania wewn\u0105trz w\u0142asnego Ja, umys\u0142u, ja\u017ani lub psyche (w zale\u017cno\u015bci od terminu preferowanego przez d\u0142ubacza). Tym samym nowoczesna filozofia zupe\u0142nie oderwa\u0142a si\u0119 od korzeni filozofii jako takiej. Nie odpowiada ju\u017c cz\u0142owiekowi na pytanie, co powinno si\u0119 my\u015ble\u0107 o \u015bwiecie i o…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-303","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/303","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=303"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/303\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":305,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/303\/revisions\/305"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=303"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=303"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=303"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}