{"id":318,"date":"2026-04-17T16:58:21","date_gmt":"2026-04-17T16:58:21","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=318"},"modified":"2026-04-17T16:58:21","modified_gmt":"2026-04-17T16:58:21","slug":"adam-danek-mityczny-wzrost-pkb","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-mityczny-wzrost-pkb\/","title":{"rendered":"Adam Danek: Mityczny wzrost PKB"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Prawie ka\u017cda grupa trzymaj\u0105ca w\u0142adz\u0119 uprawia podobn\u0105 propagand\u0119: stara si\u0119 przekona\u0107 rz\u0105dzonych, \u017ce tak dobrze, jak za jej panowania, nie mieli chyba jeszcze nigdy. Niedawno s\u0142ucha\u0142em, jak polityk partii rz\u0105dz\u0105cej Polsk\u0105 roztacza\u0142 wizj\u0119 wspania\u0142ego rozwoju gospodarczego naszego kraju pod rz\u0105dami Platformy Obywatelskiej. Inni dyskutanci w telewizyjnym studiu pr\u00f3bowali mu wykaza\u0107, \u017ce nie ma racji. Polityk replikowa\u0142: m\u00f3wi\u0105c o rozwoju gospodarczym, powinni\u015bmy wiedzie\u0107, o czym rozmawiamy; trzeba przyj\u0105\u0107 jakie\u015b kryteria oceny rozwoju ekonomicznego; w tej kwestii jako kryterium powszechnie stosuje si\u0119 wzrost PKB, a wzrost PKB w okresie naszych rz\u0105d\u00f3w jest znaczny.<\/p>\n\n\n\n

Rzeczywi\u015bcie, wzrost PKB to najcz\u0119\u015bciej przywo\u0142ywany miernik rozwoju gospodarczego i bogacenia si\u0119 spo\u0142ecze\u0144stw \u2013 nie wiadomo dlaczego, bo ca\u0142kowicie myl\u0105cy. Aby doj\u015b\u0107 do takiego wniosku, nie trzeba by\u0107 ekonomist\u0105, wystarczy chwil\u0119 logicznie pomy\u015ble\u0107. PKB dla danego kraju w przyj\u0119tym okresie, np. w ci\u0105gu roku, oblicza si\u0119 z regu\u0142y jako sum\u0119 wydatk\u00f3w konsumpcyjnych jego mieszka\u0144c\u00f3w, wydatk\u00f3w na inwestycje, wydatk\u00f3w z bud\u017cetu pa\u0144stwa oraz nadwy\u017cki eksportu nad importem. W za\u0142o\u017ceniu im wi\u0119kszy wzrost tej sumy, tym bogatsi staj\u0105 si\u0119 mieszka\u0144cy kraju, bo je\u015bli coraz wi\u0119cej wydaj\u0105, to znaczy, \u017ce coraz wi\u0119cej maj\u0105 do wydania. Iluzoryczno\u015b\u0107 tego za\u0142o\u017cenia wida\u0107 go\u0142ym okiem. Wzrost tak obliczanego PKB mo\u017ce zupe\u0142nie nie wynika\u0107 ze wzrostu zasobno\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. Ba, mo\u017ce wyst\u0119powa\u0107 r\u00f3wnie\u017c w okresach ekonomicznej stagnacji, czy wr\u0119cz regresu gospodarki i spadku zamo\u017cno\u015bci. Wystarczy na przyk\u0142ad, by w badanym okresie wzros\u0142y ceny najbardziej podstawowych artyku\u0142\u00f3w \u2013 takich, z kt\u00f3rych zwyczajny nabywca czy gospodarstwo domowe w praktyce nie mo\u017ce zrezygnowa\u0107, nawet je\u017celi wzrostowi ich cen nie towarzyszy wzrost jego zarobk\u00f3w \u2013 jak \u017cywno\u015b\u0107 czy paliwo do samochodu. Wzrost cen towar\u00f3w podstawowego znaczenia sprawi, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi b\u0119dzie zmuszona wydawa\u0107 na nie coraz wi\u0119cej, cho\u0107by musia\u0142a w tym celu wpa\u015b\u0107 w spiral\u0119 zad\u0142u\u017cenia, n\u0119ka\u0107 rodzin\u0119 pro\u015bbami o pieni\u0105dze, \u017cebra\u0107 albo dokonywa\u0107 kradzie\u017cy. PKB wzro\u015bnie, ale realny poziom zamo\u017cno\u015bci obni\u017cy si\u0119, bo przy wy\u017cszych cenach rzeczy niezb\u0119dnych i niezmienionej wysoko\u015bci p\u0142ac normalnemu cz\u0142owiekowi coraz trudniej b\u0119dzie wi\u0105za\u0107 koniec z ko\u0144cem.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017ce te\u017c zaistnie\u0107 inna sytuacja: w wyniku \u2013 na przyk\u0142ad \u2013 systemowych zmian ekonomicznych nast\u0105pi wzrost wydatk\u00f3w wywo\u0142any rzeczywistym wzrostem dochod\u00f3w, ale tylko dla mniejszo\u015bci najbogatszych i najlepiej zarabiaj\u0105cych. Nawet je\u015bli wskutek tych samych przemian ca\u0142a reszta spo\u0142ecze\u0144stwa zubo\u017ceje, a jej dochody i wydatki zmalej\u0105, wzrost wydatk\u00f3w warstewki plutokrat\u00f3w mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107 na tyle du\u017cy, \u017ce PKB na papierze wzro\u015bnie, cho\u0107 naprawd\u0119 sytuacja materialna wi\u0119kszo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w kraju pogorszy\u0142a si\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Przypadki konkretnych kraj\u00f3w najwymowniej pokazuj\u0105, jak mitologia PKB ma si\u0119 do rzeczywisto\u015bci. Za najwi\u0119ksz\u0105 afryka\u0144sk\u0105 pot\u0119g\u0119 ekonomiczn\u0105 uznaje si\u0119 powszechnie Republik\u0119 Po\u0142udniowej Afryki. W 2012 r. gospodarka RPA wytwarza\u0142a 1% \u015bwiatowego PKB. Czy jednak fakt \u00f3w znajduje prze\u0142o\u017cenie na jako\u015b\u0107 \u017cycia w tym pa\u0144stwie? Odpowiedzi udzielaj\u0105 inne dane statystyczne. RPA od lat jest \u015bwiatowym liderem statystyk przest\u0119pczo\u015bci, wyprzedzaj\u0105c pod tym wzgl\u0119dem nawet pozosta\u0142e pa\u0144stwa afryka\u0144skie. W 2000 r. w RPA pope\u0142niono 20.000 zab\u00f3jstw, 26.000 usi\u0142owa\u0144 zab\u00f3jstwa, 50.000 gwa\u0142t\u00f3w, 95.000 rozboj\u00f3w, 87.000 w\u0142ama\u0144 do siedzib przedsi\u0119biorstw i 298.000 w\u0142ama\u0144 do dom\u00f3w mieszkalnych, 260.000 powa\u017cnych napad\u00f3w i 239.000 zwyk\u0142ych napad\u00f3w, a og\u00f3\u0142em 2,4 miliona powa\u017cnych przest\u0119pstw przy \u00f3wczesnej liczbie ludno\u015bci wynosz\u0105cej 42 miliony os\u00f3b. Statystyka obejmuje wy\u0142\u0105cznie przest\u0119pstwa zarejestrowane, zatem rzeczywista skala wymienionych zjawisk by\u0142a jeszcze wi\u0119ksza, np. jak szacuje policja, zg\u0142aszany jest tylko co pi\u0105ty gwa\u0142t. Cz\u0119\u015b\u0107 przest\u0119pstw pope\u0142niaj\u0105 sami policjanci, a jedna z przyczyn (cho\u0107 oczywi\u015bcie nie wy\u0142\u0105czna) tego stanu rzeczy tkwi w dotkliwym niedofinansowaniu organ\u00f3w porz\u0105dku publicznego: jeszcze niedawno zatrzymani przez policj\u0119 z powodu braku \u015brodk\u00f3w finansowych na sprz\u0119t przewa\u017cnie nie byli w og\u00f3le fotografowani, co ju\u017c na wst\u0119pie parali\u017cowa\u0142o wiele dochodze\u0144. Policyjne analizy z 1998 r. przypisywa\u0142y 14% wszystkich przest\u0119pstw nielegalnym imigrantom, kt\u00f3rych liczb\u0119 oceniano nawet na osiem milion\u00f3w. Wszystko to w pa\u0144stwie o imponuj\u0105cym PKB.<\/p>\n\n\n\n

Najwy\u017cszy skok PKB w Afryce notowa\u0142a ostatnio Nigeria. \u015aredni roczny wzrost PKB tego pa\u0144stwa w latach 1999-2014 si\u0119ga\u0142 8,6%. Zachodni ekonomi\u015bci i dziennikarze gospodarczy niemal do wczoraj piali peany na cze\u015b\u0107 najszybciej rozwijaj\u0105cej si\u0119 gospodarki Czarnego L\u0105du. Pomijali tylko jeden fakt: pa\u0144stwo to najdos\u0142owniej si\u0119 rozpada. Wahabici dokonuj\u0105 atak\u00f3w terrorystycznych na chrze\u015bcijan, a ci odpowiadaj\u0105 akcjami odwetowymi przeciw muzu\u0142manom. Spory obszar w p\u00f3\u0142nocno-wschodniej cz\u0119\u015bci pa\u0144stwa kontroluje partyzantka Boko Haram, bezkarnie uprowadzaj\u0105c z ulic setki dziewcz\u0105t za jednym zamachem. Na po\u0142udniu od 1990 r. tli si\u0119 konflikt zbrojny w delcie Nigru, sprowokowany brutalnym traktowaniem miejscowej ludno\u015bci przez brytyjski koncern Shell, kt\u00f3ry od 1958 r. eksploatuje tamtejsze z\u0142o\u017ca ropy naftowej. Wed\u0142ug rz\u0105dowych statystyk 40% mieszka\u0144c\u00f3w Nigerii \u017cyje poni\u017cej granicy ub\u00f3stwa, a 74% poni\u017cej \u015bredniej stopy \u017cyciowej. I w czym pom\u00f3g\u0142 Nigeryjczykom rekordowy wzrost PKB?<\/p>\n\n\n\n

Przypuszczam, \u017ce nast\u0119pnym pa\u0144stwem chwalonym za szybki wzrost PKB oka\u017ce si\u0119 Etiopia: zachodnie firmy coraz cz\u0119\u015bciej przenosz\u0105 tam swoje fabryki z Chin czy Bangladeszu. \u00d3w prastary wschodnioafryka\u0144ski o\u015brodek chrze\u015bcija\u0144stwa i ojczyzna unikalnej, staro\u017cytnej cywilizacji jest obecnie krajem, gdzie tak zwany koszt pracy nale\u017cy do najni\u017cszych na \u015bwiecie. Etiopia by\u0142a d\u0142ugo dotkni\u0119ta kl\u0119sk\u0105 g\u0142odu, wi\u0119c Etiopczycy s\u0105 gotowi pracowa\u0107 za jedzenie. Miesi\u0119czna p\u0142aca robotnika fabrycznego w Etiopii jest \u015brednio dziesi\u0119\u0107 razy ni\u017csza ni\u017c w Chinach, dlatego nawet chi\u0144skie przedsi\u0119biorstwa przenosz\u0105 do niej swoj\u0105 produkcj\u0119. Nap\u0142yw zagranicznych inwestycji sprawi, \u017ce etiopski PKB wzro\u015bnie, by\u0107 mo\u017ce nawet rekordowo (bo wystartuje z bardzo niskiego poziomu). W rzeczywisto\u015bci jednak Etiopia pozostanie kolejnym poletkiem eksploatacji dla zagranicznego kapita\u0142u, wykorzystywanym ze wzgl\u0119du na swoj\u0105 bied\u0119 i bezbronno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Nie tylko na powy\u017cszych przyk\u0142adach mo\u017cna si\u0119 przekona\u0107, i\u017c ani PKB, ani jego procentowy wzrost nie stanowi\u0105 miernika realnego dobrobytu czy pomy\u015blnego rozwoju sytuacji gospodarczej. Aby wiarygodniej oceni\u0107 te ostatnie, nale\u017cy zastosowa\u0107 zupe\u0142nie inne mierniki, takie jak pe\u0142ne zatrudnienie (lub stopie\u0144 zbli\u017cenia do niego) czy upowszechnienie dost\u0119pu do us\u0142ug publicznych.<\/p>\n\n\n\n

Na koniec warto odnotowa\u0107 pewn\u0105 prawid\u0142owo\u015b\u0107. Jakie pa\u0144stwa spoza bloku zachodniego s\u0105 z regu\u0142y chwalone w Ameryce czy Unii Europejskiej za \u201eracjonaln\u0105\u201d polityk\u0119 gospodarcz\u0105? S\u0105 to zwykle kraje, kt\u00f3re wpuszczaj\u0105 do siebie zachodnie koncerny na warunkach podyktowanych przez same koncerny i pozwalaj\u0105 im na wszystko, w tym na uchylanie si\u0119 od p\u0142acenia podatk\u00f3w. Kraje, kt\u00f3re \u201enie winduj\u0105 sztucznie koszt\u00f3w pracy\u201d, to jest utrzymuj\u0105 swoje prawo pracy na poziomie nie nak\u0142adaj\u0105cym na pracodawc\u0119 w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci \u017cadnych zobowi\u0105za\u0144 wobec pracownika, takich jak obowi\u0105zek zapewnienia mu bezpiecznych i zdrowych warunk\u00f3w pracy, wyp\u0142aty wynagrodze\u0144 o okre\u015blonej wysoko\u015bci, op\u0142acenia pracownikowi ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych, ograniczenia czasu pracy \u2013 dzi\u0119ki czemu pozostaj\u0105 rezerwuarem taniej i dyspozycyjnej si\u0142y roboczej na potrzeby zachodnich firm. Kraje, kt\u00f3re otwieraj\u0105 sw\u00f3j rynek wewn\u0119trzny na nap\u0142yw zachodnich towar\u00f3w (nawet je\u017celi pa\u0144stwa zachodnie utrzymuj\u0105 swoje rynki zamkni\u0119te na ich towary), nie stawiaj\u0105 \u017cadnych wymog\u00f3w co do jako\u015bci i ceny tych towar\u00f3w, nie nak\u0142adaj\u0105 na nie op\u0142at celnych, czyli w \u017caden spos\u00f3b nie pr\u00f3buj\u0105 wspom\u00f3c krajowych wytw\u00f3rc\u00f3w w nier\u00f3wnej konkurencji z zachodnimi molochami, co okre\u015bla si\u0119 m\u0105drze mianem \u201ederegulacji\u201d i \u201enieinterwencji\u201d. Kraje, kt\u00f3re prowadz\u0105 prywatyzacj\u0119, to znaczy wyprzedaj\u0105 maj\u0105tek narodowy, cz\u0119sto za cen\u0119 znacznie poni\u017cej jego warto\u015bci, zachodnim koncernom lub krajowym wielkim biznesmenom mocno powi\u0105zanym finansowo z zagranic\u0105. Z czyjego punktu widzenia jest to \u201eracjonalna\u201d i \u201eskuteczna\u201d polityka? Zach\u00f3d obsypuje pochwa\u0142ami tych, co pracuj\u0105 na jego, a nie na w\u0142asn\u0105 zasobno\u015b\u0107. To oni zazwyczaj zbieraj\u0105 najlepsze recenzje za rzekome osi\u0105gni\u0119cia gospodarcze. Mitologia PKB pozostaje elementem tej ekonomicznej propagandy.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek<\/strong>, 23 kwietnia 2015<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Prawie ka\u017cda grupa trzymaj\u0105ca w\u0142adz\u0119 uprawia podobn\u0105 propagand\u0119: stara si\u0119 przekona\u0107 rz\u0105dzonych, \u017ce tak dobrze, jak za jej panowania, nie mieli chyba jeszcze nigdy. Niedawno s\u0142ucha\u0142em, jak polityk partii rz\u0105dz\u0105cej Polsk\u0105 roztacza\u0142 wizj\u0119 wspania\u0142ego rozwoju gospodarczego naszego kraju pod rz\u0105dami Platformy Obywatelskiej. Inni dyskutanci w telewizyjnym studiu pr\u00f3bowali mu wykaza\u0107, \u017ce nie ma racji. Polityk…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-318","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/318","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=318"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/318\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":320,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/318\/revisions\/320"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=318"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=318"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=318"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}