{"id":324,"date":"2026-04-17T17:00:03","date_gmt":"2026-04-17T17:00:03","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=324"},"modified":"2026-04-17T17:00:03","modified_gmt":"2026-04-17T17:00:03","slug":"adam-danek-czy-istnieje-antyklerykalizm-z-prawa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-czy-istnieje-antyklerykalizm-z-prawa\/","title":{"rendered":"Adam Danek: Czy istnieje antyklerykalizm z prawa?"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Odpowied\u017a na pytanie postawione w tytule mo\u017ce by\u0107 tylko jedna: nie. Antyklerykalizm bowiem nie stanowi reakcji na takie czy inne incydentalne postawy duchownych. Je\u017celi ksi\u0119\u017ca \u2013 co niestety si\u0119 zdarza \u2013 ust\u0105pi\u0105 jakiej\u015b kwestii przed krytyk\u0105 antykleryka\u0142\u00f3w, ci natychmiast wyci\u0105gaj\u0105 z zanadrza nowy pretekst, by judzi\u0107 przeciwko nim. Bo antyklerykalizm to nienawi\u015b\u0107 do ksi\u0119\u017cy za to, \u017ce istniej\u0105, tak samo, jak autentyczny antysemityzm (powtarzam: autentyczny, a nie ten obsesyjnie odnajdywany wsz\u0119dzie przez \u201eGazet\u0119 Wyborcz\u0105\u201d i Lig\u0119 Przeciw Znies\u0142awieniu) jest nienawi\u015bci\u0105 do \u017cyd\u00f3w tylko za to, \u017ce istniej\u0105. Antyklerykalizm wyrasta nie z wrogo\u015bci do ludzi Ko\u015bcio\u0142a, lecz do Ko\u015bcio\u0142a jako takiego. I poczu\u0142by si\u0119 zaspokojony w swoich \u017c\u0105daniach dopiero gdyby religia znikn\u0119\u0142a z tego \u015bwiata. Do podstawowych postulat\u00f3w i zarazem zada\u0144 prawicy nale\u017cy obrona obecno\u015bci i wp\u0142yw\u00f3w religii w zbiorowym \u017cyciu spo\u0142ecznym, w tym w przestrzeni publicznej, tote\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 zaistnienia prawicowego antyklerykalizmu jest w oczywisty spos\u00f3b wykluczona. Jednak nawet najbardziej zadeklarowani kleryka\u0142owie (zalicza si\u0119 do nich pisz\u0105cy te s\u0142owa) w okre\u015blonych okoliczno\u015bciach uznaj\u0105 potrzeb\u0119 sprzeciwu wobec nieuzasadnionych i niew\u0142a\u015bciwych \u2013 ale tylko takich \u2013 pr\u00f3b wywierania nacisku na rozstrzygni\u0119cia polityczne przez ko\u015bcielnych dostojnik\u00f3w. Taki sprzeciw podnosi\u0107 mog\u0105, a niekiedy wr\u0119cz musz\u0105, nawet katoliccy przyw\u00f3dcy czy politycy.<\/p>\n\n\n\n

Ulubione przez lewic\u0119 uto\u017csamianie Ko\u015bcio\u0142a z konserwatyzmem nie znajduje potwierdzenia w rzeczywisto\u015bci. Ani konserwatyzm nie polega na bezkrytycznym s\u0142uchaniu hierarchii ko\u015bcielnej we wszelkich sprawach, ani te\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie ho\u0142duje politycznemu konserwatyzmowi. Gdyby ho\u0142dowa\u0142, nie dochodzi\u0142oby w historii do takich przypadk\u00f3w, jak obalenie konserwatywnego namiestnika Galicji, Micha\u0142a Bobrzy\u0144skiego, przez miejscowy episkopat w 1913 r. Bobrzy\u0144ski zajmowa\u0142 to stanowisko od 1908 r. i przez ca\u0142y okres swego urz\u0119dowania by\u0142 z r\u00f3\u017cnych wzgl\u0119d\u00f3w sol\u0105 w oku endecji, rosn\u0105cej w si\u0142\u0119 w galicyjskiej stolicy, Lwowie. Do najwi\u0119kszych sukces\u00f3w endek\u00f3w nale\u017ca\u0142o pozyskanie arcybiskupa J\u00f3zefa Teodorowicza, metropolity lwowskiego obrz\u0105dku ormia\u0144skiego, kt\u00f3ry nie tylko ca\u0142kowicie uto\u017csami\u0142 si\u0119 z celami politycznymi ich ruchu, ale sta\u0142 si\u0119 wr\u0119cz gorliwym dzia\u0142aczem partyjnym Narodowej Demokracji. A ta chcia\u0142a doprowadzi\u0107 do odej\u015bcia Bobrzy\u0144skiego. Arcybiskup w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 wi\u0119c czynnie w walk\u0119 i intrygowanie przeciw namiestnikowi, nastawiaj\u0105c przeciw niemu pozosta\u0142ych katolickich biskup\u00f3w w Galicji. Za pretekst do ataku pos\u0142u\u017cy\u0142a sprawa projektu reformy ordynacji wyborczej do galicyjskiego Sejmu Krajowego z 1913 r. Prace nad tym projektem ci\u0105gn\u0119\u0142y si\u0119 od kilku lat, jednak do tej pory biskupi w og\u00f3le nie wypowiadali si\u0119 na ich temat. Teraz wkroczy\u0142y w decyduj\u0105c\u0105 faz\u0119. Namiestnik dwoi\u0142 si\u0119 i troi\u0142, staraj\u0105c si\u0119 przy skomplikowanym, kurialnym systemie wybor\u00f3w wypo\u015brodkowa\u0107 w zapisach projektu interesy poszczeg\u00f3lnych grup w galicyjskim spo\u0142ecze\u0144stwie, a jednocze\u015bnie sprawi\u0107, by projektowana reforma nie przynios\u0142a zmian rewolucyjnych w stosunku do status quo. Kr\u00f3tko przed planowanym g\u0142osowaniem nad projektem w Sejmie lokalny episkopat, podm\u00f3wiony przez ksi\u0119dza Teodorowicza, og\u0142osi\u0142 list, w kt\u00f3rym oskar\u017cy\u0142 zwolennik\u00f3w projektu \u2013 a wszyscy wiedzieli, \u017ce pilotowa\u0142 go namiestnik \u2013 o wywrotowe intencje. Biskupi napisali w swoim li\u015bcie: \u201eTen projekt reformy wyborczej budzi najpowa\u017cniejsze zasadnicze obawy i zagra\u017ca zalewem radykalizmu zar\u00f3wno niebezpiecznego dla praw religii i etyki, jak i dla zwi\u0105zanej z nimi nierozdzielnie kultury narodowej. Wszelki radykalizm czy to polityczny, nie cofaj\u0105cy si\u0119 przed zdeptaniem cho\u0107by naj\u015bwi\u0119tszej zasady etycznej, byleby jeno doj\u015b\u0107 do swego celu, czy te\u017c spo\u0142eczny, id\u0105cy pod sztandarem wa\u015bni klasowych i nienawi\u015bci, godzi w same podstawy ustroju spo\u0142ecznego i moralno\u015bci publicznej i niechaj nikt nam nie m\u00f3wi, \u017ce to si\u0119 nie sprzeciwia zasadzie katolickiej.\u201d<\/em> Cios okaza\u0142 si\u0119 celny. Bobrzy\u0144ski, osobi\u015bcie cz\u0142owiek pobo\u017cny, by\u0142 wstrz\u0105\u015bni\u0119ty tak powa\u017cnym oskar\u017ceniem przed opini\u0105 publiczn\u0105 przez pasterzy Ko\u015bcio\u0142a. Nie chc\u0105c wchodzi\u0107 z nimi g\u0142o\u015bno w polemik\u0119, bo udowodnienie bezpodstawno\u015bci zarzut\u00f3w grozi\u0142oby o\u015bmieszeniem biskup\u00f3w i nara\u017ca\u0142oby ich autorytet, poda\u0142 si\u0119 do dymisji. Galicyjscy endecy tryumfowali. Po rezygnacji Bobrzy\u0144skiego jeszcze tego samego roku nowy namiestnik Witold Korytowski, bezbarwny politycznie w por\u00f3wnaniu z poprzednikiem, przeprowadzi\u0142 pomy\u015blnie przez Sejm projekt reformy ordynacji wyborczej, kt\u00f3ry od projektu wypracowanego przez Bobrzy\u0144skiego nie r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 niczym poza kosmetycznymi poprawkami poczynionymi dla pozoru. Tym razem jednak biskupi nie dopatrzyli si\u0119 w nim wywrotowych ani antyreligijnych idei.<\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c w niepodleg\u0142ym pa\u0144stwie polskim arcybiskup Teodorowicz zosta\u0142 pos\u0142em na Sejm Ustawodawczy z ramienia endeckiego Zwi\u0105zku Ludowo-Narodowego. W okresie mi\u0119dzywojennym duchowni bywali pos\u0142ami i senatorami r\u00f3wnie\u017c Chrze\u015bcija\u0144skiej Demokracji (ks. Stanis\u0142aw Adamski, ks. Zygmunt Kaczy\u0144ski), a nawet radykalnej lewicy ch\u0142opskiej (ks. Eugeniusz Oko\u0144), ale ks. Teodorowicz by\u0142 jedynym biskupem zasiadaj\u0105cym w parlamencie, a przy tym wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 energicznym uczestnictwem we frakcyjnych rozgrywkach. Nuncjusz papieski w Warszawie, Achille Ratti, bezskutecznie pr\u00f3bowa\u0142 wyperswadowa\u0107 mu zabaw\u0119 w partyjnictwo, dlatego pozostawali ze sob\u0105 w z\u0142ych stosunkach. Papie\u017c Benedykt XV, zaniepokojony szkodami, jakie wyrz\u0105dzi\u0142 Ko\u015bcio\u0142owi trzyletni udzia\u0142 hierarchy w parlamentarnych przepychankach, w sierpniu 1922 r. og\u0142osi\u0142 \u201eList do biskup\u00f3w polskich\u201d, w kt\u00f3rym podkre\u015bli\u0142, \u017ce \u201ebiskupi i duchowie\u0144stwo nie powinni si\u0119 wik\u0142a\u0107 w sprawy polityczne\u201d<\/em>. W tym samym roku zmar\u0142, a jego nast\u0119pc\u0105 w Rzymie zosta\u0142 Ratti, przyjmuj\u0105c imi\u0119 Piusa XI. Gdy jesieni\u0105 1922 r. arcybiskup Teodorowicz i metropolita krakowski, kardyna\u0142 Adam Sapieha, dostali si\u0119 do Senatu z listy endeckiej \u201eChjeny\u201d, Pius XI nakaza\u0142 im zrzec si\u0119 mandat\u00f3w natychmiast po wyborach. Jak wida\u0107, nawet zupe\u0142nie prawowierni katolicy mog\u0105 mie\u0107 powody, by protestowa\u0107 przeciw niecelowemu \u201emieszaniu si\u0119 ksi\u0119\u017cy do polityki\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Obok lokalnych episkopat\u00f3w tak\u017ce Stolica Apostolska atakowa\u0142a konserwatyst\u00f3w, nieraz w dotkliwy dla nich spos\u00f3b. Do najbardziej znanych przyk\u0142ad\u00f3w nale\u017cy wykl\u0119cie przez papie\u017ca monarchistycznej Akcji Francuskiej w 1926 r. Wynik\u0142o ono z okoliczno\u015bci politycznych, nie z pobudek doktrynalnych. Za inicjatora pot\u0119pienia AF uchodzi Aristide Briand, jeden z najbardziej wp\u0142ywowych polityk\u00f3w doby III Republiki. Jako premier Francji Briand realizowa\u0142 tzw. polityk\u0119 lokarne\u0144sk\u0105, to jest ide\u0119 historycznego porozumienia z Niemcami po dw\u00f3ch wielkich wojnach (1870-1871, 1914-1918) i kilkudziesi\u0119ciu latach nieprzerwanej wrogo\u015bci, a docelowo \u2013 zorganizowania Paneuropy w oparciu o o\u015b Pary\u017c-Berlin. Dynamicznie dzia\u0142aj\u0105ca Akcja Francuska wyst\u0119powa\u0142a nie tylko przeciw demoliberalnemu ustrojowi i dalszym rz\u0105dom republika\u0144skiej klasy politycznej. Jako ruch nacjonalistyczny i antyniemiecki by\u0142a te\u017c najostrzejszym krytykiem polityki lokarne\u0144skiej. Chc\u0105c pozbawi\u0107 j\u0105 oparcia w ludzie, Briand zagrozi\u0142 Stolicy Apostolskiej, \u017ce je\u015bli nie zaka\u017ce wiernym popierania AF, antyklerykalna Republika powr\u00f3ci do najostrzejszych represji wobec Ko\u015bcio\u0142a z lat 1900-1914. Szanta\u017c si\u0119 uda\u0142. W sierpniu 1926 r. arcybiskup Bordeaux, kardyna\u0142 Paulin-Pierre Andrieu, zaatakowa\u0142 monarchist\u00f3w na \u0142amach diecezjalnego tygodnika. \u201eAteizm, agnostycyzm, antychrystianizm, antymoralizm indywidualny i spo\u0142eczny, konieczno\u015b\u0107 (je\u015bli si\u0119 \u017cywi nadziej\u0119 przywr\u00f3cenia \u0142adu) restaurowania poganizmu, jego przemocy i okrucie\u0144stwa \u2013 oto, moi drodzy, to, co przyw\u00f3dcy Akcji Francuskiej zalecaj\u0105 swoim adeptom, a zatem to, od czego s\u0142uchania trzeba wam si\u0119 powstrzymywa\u0107. (\u2026). Katolicy z wyrachowania, lecz nie z przekonania, ludzie, kt\u00f3rzy pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 Ko\u015bcio\u0142em lub przynajmniej maj\u0105 nadziej\u0119 Go wykorzysta\u0107, lecz nie chc\u0105 s\u0142u\u017cy\u0107 Mu, jako i\u017c odrzucaj\u0105 boskie przes\u0142anie, kt\u00f3rego propagowanie jest zadaniem Ko\u015bcio\u0142a.\u201d<\/em> \u2013 grzmia\u0142 hierarcha*, konkluduj\u0105c, \u017ce katolik nie mo\u017ce nale\u017ce\u0107 do Akcji Francuskiej. Zaskoczenie monarchist\u00f3w wzros\u0142o, gdy na pocz\u0105tku wrze\u015bnia katolicki dziennik \u201eLa Croix\u201d opublikowa\u0142 list papie\u017ca Piusa XI wspieraj\u0105cy stanowisko kardyna\u0142a Andrieu. Po wymianie serii artyku\u0142\u00f3w prasowych mi\u0119dzy monarchistami, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali odpiera\u0107 zarzuty, a organem prasowym Stolicy Apostolskiej \u201eL\u2019Osservatore Romano\u201d, kt\u00f3ry je ponawia\u0142, w grudniu 1926 r. papie\u017c ju\u017c wprost zakaza\u0142 katolikom cz\u0142onkostwa w AF, a nast\u0119pnie pot\u0119pi\u0142 wydawane przez ni\u0105 czasopisma i ksi\u0105\u017cki jej przyw\u00f3dcy Charlesa Maurrasa. W marcu 1927 r. Watykan og\u0142osi\u0142 konkretne sankcje karne. Cz\u0142onkowie Akcji Francuskiej, a tak\u017ce jej niezrzeszeni sympatycy i prenumeratorzy jej prasy zostali pozbawieni dost\u0119pu do wszystkich sakrament\u00f3w, a ich pogrzeby nie mog\u0142y si\u0119 odt\u0105d odbywa\u0107 w obrz\u0105dku katolickim. Ksi\u0119\u017ca czytaj\u0105cy pras\u0119 AF automatycznie podlegali suspensie. Postanowienia te by\u0142y egzekwowane z ca\u0142\u0105 surowo\u015bci\u0105. Czytelnikom pism Akcji Francuskiej, cho\u0107by nie nale\u017celi do samej organizacji, odmawiano rozgrzeszenia nawet w obliczu \u015bmierci. Kardyna\u0142a Louisa Billota pozbawiono godno\u015bci kardynalskiej i zamkni\u0119to do ko\u0144ca \u017cycia w klauzurze za to, \u017ce pr\u00f3bowa\u0142 listownie pocieszy\u0107 kierownictwo AF. Bezwzgl\u0119dna walka Stolicy Apostolskiej z monarchistami trwa\u0142a trzyna\u015bcie lat, dop\u00f3ki \u017cy\u0142 Pius XI. W 1939 r. nowy papie\u017c Pius XII zdj\u0105\u0142 z Akcji Francuskiej ekskomunik\u0119 i wszystkie kary. By\u0142a to jedna z jego pierwszych decyzji po wst\u0105pieniu na tron Piotrowy. Szanta\u017c Brianda nie da\u0142 zreszt\u0105 zamierzonych rezultat\u00f3w: w latach 1926-1939 pomimo podw\u00f3jnych represji \u2013 ze strony rz\u0105dowej i ko\u015bcielnej \u2013 Akcja Francuska nie tylko nie os\u0142ab\u0142a, ale uros\u0142a w si\u0142\u0119, rozbudowuj\u0105c swoje struktury i poszerzaj\u0105c baz\u0119 cz\u0142onkowsk\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Polityczne decyzje Piusa XI wyrzuci\u0142y z Ko\u015bcio\u0142a francuskich monarchist\u00f3w, ale ruch katolicki w innym kraju skaza\u0142y na zupe\u0142nie dos\u0142own\u0105 rze\u017a. Taki bowiem by\u0142 fina\u0142 wojny, jak\u0105 meksyka\u0144scy \u201echrystusowcy\u201d toczyli w latach 1926-1929 w obronie Ko\u015bcio\u0142a z maso\u0144skim (wcale nie w przeno\u015bni) rz\u0105dem Plutarca El\u00edasa Callesa, d\u0105\u017c\u0105cym do fizycznego wyrugowania katolicyzmu z Meksyku. Cristeros odnosili w niej militarne sukcesy, dop\u00f3ki rz\u0105d nie zaproponowa\u0142 im ob\u0142udnie rozejmu, a Stolica Apostolska nakaza\u0142a przyj\u0105\u0107 ofert\u0119 i z\u0142o\u017cy\u0107 bro\u0144 pod gro\u017ab\u0105 ekskomuniki za niepos\u0142usze\u0144stwo. Meksyka\u0144ski rz\u0105d kupi\u0142 interwencj\u0119 papie\u017ca za obietnic\u0119 wstrzymania prze\u015bladowa\u0144 Ko\u015bcio\u0142a i przywr\u00f3cenia swobody kultu. Jednak kiedy tylko cristeros<\/em> si\u0119 rozbroili, strona rz\u0105dowa zg\u0142adzi\u0142a oko\u0142o pi\u0119ciuset dow\u00f3dc\u00f3w ich oddzia\u0142\u00f3w oraz dziesi\u0119ciokrotnie wi\u0119ksz\u0105 liczb\u0119 szeregowych powsta\u0144c\u00f3w. Wr\u00f3ci\u0142y prze\u015bladowania religijne na pe\u0142n\u0105 skal\u0119, prorz\u0105dowe boj\u00f3wki bezkarnie mordowa\u0142y ksi\u0119\u017cy i \u015bwieckich dzia\u0142aczy katolickich.<\/p>\n\n\n\n

W obu przypadkach \u2013 francuskim i meksyka\u0144skim \u2013 decyzja Stolicy Apostolskiej, poparta surowymi sankcjami ko\u015bcielnymi, by\u0142a skutkiem politycznych nacisk\u00f3w si\u0142 zewn\u0119trznych wobec Ko\u015bcio\u0142a i bynajmniej Mu nie \u017cyczliwych. Czy w takich sytuacjach, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 ze wspomnianych okoliczno\u015bci, katolik mo\u017ce traktowa\u0107 stanowisko Watykanu powa\u017cnie i czu\u0107 si\u0119 nim zwi\u0105zanym? Wci\u0105\u017c brakuje dobrej odpowiedzi na to pytanie.<\/p>\n\n\n\n

W bli\u017cszych nam czasach nie mniej w\u0105tpliwo\u015bci budzi udzia\u0142 Ko\u015bcio\u0142a w tzw. \u201edemokratycznych rewolucjach\u201d, czyli demonta\u017cu miejscowych dyktatur pod has\u0142em zaprowadzenia demoliberalizmu na wz\u00f3r zachodni. To r\u00f3wnie\u017c polskie do\u015bwiadczenie. W 1989 r. lokalny episkopat popar\u0142 przemiany ustrojowe spod znaku \u201eokr\u0105g\u0142ego sto\u0142u\u201d, w kt\u00f3rego obradach jako jego delegaci brali udzia\u0142 arcybiskup Bronis\u0142aw D\u0105browski i ks. Alojzy Orszulik. Nast\u0119pnie struktury ko\u015bcielne czynnie wspar\u0142y kampani\u0119 wyborcz\u0105 \u201eSolidarno\u015bci\u201d przed czerwcowymi wyborami. Na skutki nie trzeba by\u0142o d\u0142ugo czeka\u0107: po kr\u00f3tkich, paromiesi\u0119cznych rz\u0105dach katolika Tadeusza Mazowieckiego premierem zosta\u0142 antykleryka\u0142 Jan Krzysztof Bielecki. Mo\u017cna dzi\u015b jedynie spekulowa\u0107, jak potoczy\u0142aby si\u0119 historia, gdyby episkopat, zamiast udost\u0119pnia\u0107 ko\u015bcio\u0142y dla cel\u00f3w agitacyjnych r\u00f3\u017cnym Geremkom, Kuroniom i Michnikom obnosz\u0105cym aureole \u201eopozycyjno\u015bci\u201d, udzieli\u0142 raczej wsparcia przez lata trzymanym przez siebie na dystans prorz\u0105dowym \u015brodowiskom katolickim (Stowarzyszenie Pax, Chrze\u015bcija\u0144skie Stowarzyszenie Spo\u0142eczne, Polski Zwi\u0105zek Katolicko-Spo\u0142eczny) i nie anga\u017cowa\u0142 si\u0119 w instalowanie nad Wis\u0142\u0105 porz\u0105dk\u00f3w demoliberalnych. Niemal w tym samym czasie w Afryce katoliccy biskupi zainicjowali opozycyjne wyst\u0105pienia przeciw rz\u0105dom Mathieu K\u00e9r\u00e9kou, by\u0142ego oficera wojsk spadochronowych, kt\u00f3ry w 1972 r. drog\u0105 zamachu stanu obj\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 w republice Dahomeju, przemianowa\u0142 j\u0105 na Benin, a nast\u0119pnie zamieni\u0142 oficjalnie w \u201epa\u0144stwo marksistowsko-leninowskie\u201d. Zainspirowane przez hierarch\u00f3w w 1990 r. manifestacje \u201edemokratycznej opozycji\u201d przerodzi\u0142y si\u0119 w masowe zamieszki i zako\u0144czy\u0142y odsuni\u0119ciem K\u00e9r\u00e9kou od w\u0142adzy w 1991 r. drog\u0105 \u201ewolnych wybor\u00f3w\u201d. W Zairze miejscowy episkopat inicjowa\u0142 i popiera\u0142 antyrz\u0105dowe demonstracje wymierzone w dyktatur\u0119 marsza\u0142ka Mobutu Sese Seko, obalonego ostatecznie w 1997 r. W tym miejscu warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce organizacja \u201edemokratycznych rewolucji\u201d p\u0105czkuj\u0105cych po rozpadzie bloku wschodniego stanowi odbicie wcze\u015bniejszej o ponad p\u00f3\u0142 wieku, stalinowskiej strategii \u201ejednolitych front\u00f3w\u201d lub \u201efront\u00f3w ludowych\u201d (ros. fo\u0142ksfront\u00f3w). Na VII kongresie Kominternu w 1935 r. Moskwa nakaza\u0142a partiom komunistycznym kamuflowa\u0107 w\u0142asne cele ideologiczne i montowa\u0107 przeciw antykomunistycznym rz\u0105dom szerokie \u201ejednolite fronty\u201d oporu z udzia\u0142em socjaldemokrat\u00f3w, libera\u0142\u00f3w oraz \u201epost\u0119powych\u201d \u015brodowisk chrze\u015bcija\u0144skich. Lokalne hierarchie ko\u015bcielne, w\u0142\u0105czaj\u0105c si\u0119, pocz\u0105wszy od 1989 r., w \u201edemokratyczne rewolucje\u201d wesp\u00f3\u0142 ze zwi\u0105zkami zawodowymi, studentami, intelektualistami i partiami politycznymi, da\u0142y si\u0119 wprz\u0119gn\u0105\u0107 w demoliberalne odpowiedniki stalinowskich \u201efront\u00f3w ludowych\u201d, sterowane tym razem nie przez Moskw\u0119, a przez Zach\u00f3d. We wszystkich wymienionych przypadkach po kilku latach \u017cycia w \u201ecudzie demokracji\u201d i przyniesionym przez niego chaosie ludzie zat\u0119sknili za ancien r\u00e9gime\u2019em sprzed \u201edemokratycznej rewolucji\u201d. W Beninie K\u00e9r\u00e9kou zosta\u0142 wezwany przez wyborc\u00f3w do ponownego obj\u0119cia rz\u0105d\u00f3w, kt\u00f3re sprawowa\u0142 w latach 1996-2006. Kongijczycy nie mogli zawezwa\u0107 Mobutu do w\u0142adzy, poniewa\u017c, od dawna schorowany, zmar\u0142 na wygnaniu tu\u017c po jej utracie, lecz jego skromny gr\u00f3b w Maroku sta\u0142 si\u0119 obiektem prawdziwych pielgrzymek, a w 2013 r. w\u0142adze Demokratycznej Republiki Konga podj\u0119\u0142y decyzj\u0119 o uroczystym sprowadzeniu jego doczesnych szcz\u0105tk\u00f3w do ojczyzny. W Polsce, po czterech latach rujnuj\u0105cych dla spo\u0142ecze\u0144stwa rz\u0105d\u00f3w solidarno\u015bciowych, wybory parlamentarne w 1993 r. odby\u0142y si\u0119 pod obiegowym has\u0142em \u201ekomuno wr\u00f3\u0107!\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Ingerencja dostojnik\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a w \u015bci\u015ble polityczne aspekty rz\u0105dzenia pa\u0144stwem mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 k\u0142opotliwa, czy wr\u0119cz wywrotowa \u2013 zdawali sobie z tego spraw\u0119 nawet najbardziej zagorzali konserwaty\u015bci i tradycjonali\u015bci, dlatego i oni nalegali, aby w porz\u0105dku politycznym hierarchia ko\u015bcielna pozostawa\u0142a w pa\u0144stwie czynnikiem poddanym panowaniu i nie aspirowa\u0142a do rangi czynnika panuj\u0105cego. Wyrazistym przyk\u0142adem jest tu Fran\u00e7ois-Dominique de Reynaud, hrabia de Montlosier (1755-1838), polityk o pogl\u0105dach nie tylko konserwatywnych, ale wprost reakcyjnych, zwolennik gallika\u0144skiego modelu relacji mi\u0119dzy pa\u0144stwem a Ko\u015bcio\u0142em. W epoce Restauracji wielokrotnie wyg\u0142asza\u0142 on z m\u00f3wnicy parlamentarnej jeremiady przeciw politycznym wp\u0142ywom \u201epartii ksi\u0119\u017cowskiej\u201d, czyli przeciw \u201eKongregacji, jezuitom, ultramontanom i systemowi najazdu ksi\u0119\u017cy\u201d<\/em>, kt\u00f3rych nazywa\u0142 inaczej \u201eczterema wielkimi plagami\u201d<\/em>*. W bli\u017cszych nam czasach, trudno pos\u0105dza\u0107 genera\u0142a Franco o brak katolickiej gorliwo\u015bci, jednak gdy chodzi\u0142o o kwestie zwi\u0105zane z w\u0142adz\u0105 pa\u0144stwow\u0105, i on stawa\u0142 si\u0119 nieust\u0119pliwy wobec hierarch\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a. Przekona\u0142 si\u0119 o tym zw\u0142aszcza arcybiskup Tarragony, kardyna\u0142 Francesc Vidal y Barraquer, w hiszpa\u0144skim episkopacie g\u0142\u00f3wny zwolennik wsp\u00f3\u0142pracy katolik\u00f3w z Republik\u0105 i zarazem rzecznik niepodleg\u0142o\u015bci Katalonii, podczas wojny domowej zmuszony przez Franco do wyjazdu z Hiszpanii. Katalo\u0144ski kardyna\u0142 opu\u015bci\u0142 swoj\u0105 archidiecezj\u0119 i uda\u0142 si\u0119 do Rzymu na polecenie Piusa XII, wydane wskutek nalega\u0144 hiszpa\u0144skiego rz\u0105du. Papie\u017c ust\u0105pi\u0142 jednak niech\u0119tnie. Przez kilka lat po zako\u0144czeniu wojny na P\u00f3\u0142wyspie Iberyjskim domaga\u0142 si\u0119 od Madrytu zgody na powr\u00f3t Vidala do ojczyzny. Lecz Franco pozosta\u0142 nieugi\u0119ty. W 1943 r. arcybiskup Vidal pr\u00f3bowa\u0142 postawi\u0107 w\u0142adze przed faktem dokonanym i wyl\u0105dowa\u0142 na lotnisku w Barcelonie. Hiszpa\u0144skie s\u0142u\u017cby nie pozwoli\u0142y mu opu\u015bci\u0107 samolotu i odes\u0142a\u0142y z powrotem. Katalo\u0144ski hierarcha zmar\u0142 nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej w Szwajcarii.<\/p>\n\n\n\n

Wszystkie powy\u017csze fakty przytoczono dla zilustrowania prostej prawdy: droga polityczna wskazywana przez hierarch\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a ani nie jest jedyn\u0105 dopuszczaln\u0105, ani nie musi by\u0107 najlepsz\u0105 z mo\u017cliwych w danej sytuacji. Tak\u017ce katoliccy politycy i katolickie rz\u0105dy maj\u0105 prawo wyst\u0119powa\u0107 przeciwko niej, je\u015bli trzeba \u2013 nawet ostro. W tym ostatnim stwierdzeniu nie ma nic kontrowersyjnego, gdy mamy w pami\u0119ci wizj\u0119 pa\u0144stwa chrze\u015bcija\u0144skiego, ale autonomicznego w zakresie swoich kompetencji, nakre\u015blon\u0105 przez papie\u017ca Leona XIII w encyklice \u201eImmortale Dei\u201d<\/a> (1885).<\/p>\n\n\n\n

Problem poruszony w niniejszym artykule okazuje si\u0119 aktualny tak\u017ce dzisiaj. Metropolita lwowski obrz\u0105dku \u0142aci\u0144skiego, arcybiskup Mieczys\u0142aw Mokrzycki, przyzna\u0142 niedawno w wywiadzie dla Katolickiej Agencji Informacyjnej, \u017ce katolickie parafie na Ukrainie (obrz\u0105dku zar\u00f3wno greckiego, jak i \u0142aci\u0144skiego) pomagaj\u0105 w werbunku ochotnik\u00f3w do jednostek pacyfikacyjnych w Donbasie i zakupie dla nich sprz\u0119tu wojskowego. Proceder ten odbywa si\u0119 wi\u0119c za wiedz\u0105 i aprobat\u0105 ko\u015bcielnej hierarchii. Ukrai\u0144scy biskupi najwyra\u017aniej przyj\u0119li oficjalny pogl\u0105d rz\u0105du w Kijowie, \u017ce Donbas jest tylko \u201ezbuntowan\u0105 prowincj\u0105\u201d (kt\u00f3r\u0105 to ju\u017c w historii \u015bwiata?), a powsta\u0144cy nadal pozostaj\u0105 obywatelami Ukrainy i za bunt nie unikn\u0105 kary. Czyli hierarchowie popieraj\u0105 dzia\u0142ania ukrai\u0144skiego rz\u0105du podejmowane dla skuteczniejszego zabijania w\u0142asnych obywateli. Duchowni w Polsce kilkakrotnie organizowali nabo\u017ce\u0144stwa b\u0119d\u0105ce modlitewn\u0105 form\u0105 kibicowania ukrai\u0144skim oddzia\u0142om pacyfikacyjnym w Donbasie. Postawa tych kap\u0142an\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c wysoko postawionych, dostarcza katolikom powod\u00f3w do wstydu, oburzenia i protestu.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek<\/strong>, 18 marca 2015<\/p>\n\n\n\n

* Prze\u0142. Jacek Bartyzel.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Odpowied\u017a na pytanie postawione w tytule mo\u017ce by\u0107 tylko jedna: nie. Antyklerykalizm bowiem nie stanowi reakcji na takie czy inne incydentalne postawy duchownych. Je\u017celi ksi\u0119\u017ca \u2013 co niestety si\u0119 zdarza \u2013 ust\u0105pi\u0105 jakiej\u015b kwestii przed krytyk\u0105 antykleryka\u0142\u00f3w, ci natychmiast wyci\u0105gaj\u0105 z zanadrza nowy pretekst, by judzi\u0107 przeciwko nim. Bo antyklerykalizm to nienawi\u015b\u0107 do ksi\u0119\u017cy za…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-324","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/324","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=324"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/324\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":326,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/324\/revisions\/326"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=324"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=324"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=324"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}