{"id":330,"date":"2026-04-17T17:01:38","date_gmt":"2026-04-17T17:01:38","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=330"},"modified":"2026-04-17T17:01:38","modified_gmt":"2026-04-17T17:01:38","slug":"adam-danek-konserwatyzm-a-orientacja-ludowa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-konserwatyzm-a-orientacja-ludowa\/","title":{"rendered":"Adam Danek: Konserwatyzm a orientacja ludowa"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Czy w polityce konserwatyzm da si\u0119 po\u0142\u0105czy\u0107 z orientacj\u0105 ludow\u0105? Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 zwolennik\u00f3w jednego i drugiego odpowie, \u017ce nie. Obie strony podadz\u0105 identyczny pow\u00f3d. Konserwatyzm konsekwentnie demaskowa\u0142 demokratyczn\u0105 fikcj\u0119 r\u00f3wno\u015bci wszystkich ludzi, wskazuj\u0105c na kluczow\u0105 w ka\u017cdej dziedzinie \u017cycia zbiorowego rol\u0119 elit, a wi\u0119c tych, co s\u0105 wyniesieni ponad og\u00f3\u0142. Problem w tym, \u017ce wielu konserwatyst\u00f3w niew\u0142a\u015bciwie rozk\u0142ada\u0142o akcenty. Niezb\u0119dno\u015bci elit i naturalnego charakteru ich przyw\u00f3dztwa dowodzili oni g\u0142\u00f3wnie poprzez podkre\u015blanie g\u0142upoty, prymitywizmu b\u0105d\u017a niedojrza\u0142o\u015bci reszty, to znaczy gminu, plebsu \u2013 i mi\u0119dzy innymi dlatego te ostatnie s\u0142owa nabra\u0142y pejoratywnego wyd\u017awi\u0119ku. Akcent przesun\u0105\u0142 si\u0119 z afirmacji i obrony wy\u017cszych element\u00f3w w spo\u0142ecze\u0144stwie na ekspresj\u0119 pogardy, czy wr\u0119cz nienawi\u015bci do jego ni\u017cszych element\u00f3w. Jak wiadomo, ludzie ulegli w\u0142asnym z\u0142ym sk\u0142onno\u015bciom zawsze zg\u0142aszaj\u0105 du\u017cy popyt na doktryny pozwalaj\u0105ce im uwa\u017ca\u0107 innych za imbecyli, tote\u017c niejednemu poczytnemu autorowi odwo\u0142ania do idei konserwatywnych s\u0142u\u017cy\u0142y tylko za pretekst do upajania si\u0119 w\u0142asnym poczuciem wy\u017cszo\u015bci i wyzywania og\u00f3\u0142u wsp\u00f3\u0142ziomk\u00f3w od byd\u0142a. Tak post\u0119powa\u0142 na przyk\u0142ad kontrrewolucyjny francuski pisarz Jules Barbey d\u2019Aurevilly. Carl Schmitt napisa\u0142, \u017ce \u201edla Barbeya d\u2019Aurevilly Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki by\u0142 (nie tylko, ale r\u00f3wnie\u017c) wysokim balkonem, z kt\u00f3rego m\u00f3g\u0142 plu\u0107 na g\u0142owy wsp\u00f3\u0142czesnego mu mot\u0142ochu\u201d<\/em>*.<\/p>\n\n\n\n

  Prawdziwy konserwatysta dostrzeg\u0142by w takiej postawie przede wszystkim jej niechrze\u015bcija\u0144ski charakter. Chrze\u015bcija\u0144stwo zawsze widzia\u0142o w ludzkiej sk\u0142onno\u015bci do wywy\u017cszania si\u0119 jedno z najwi\u0119kszych niebezpiecze\u0144stw dla duszy, pi\u0119tnowa\u0142o grzech pychy, nakazywa\u0142o pogard\u0119 czy nienawi\u015b\u0107 do okre\u015blonych czyn\u00f3w, ale zabrania\u0142o jej w stosunku do ludzi jako takich. Ponadto, konserwatyzm tradycyjnie akcentowa\u0142 s\u0142u\u017cebn\u0105 funkcj\u0119 elit wobec spo\u0142ecze\u0144stwa, a tak\u017ce organiczny charakter samego spo\u0142ecze\u0144stwa, czyli niezb\u0119dno\u015b\u0107 \u2013 i wa\u017cn\u0105 rol\u0119 \u2013 r\u00f3wnie\u017c ni\u017cszych warstw spo\u0142ecznych.<\/p>\n\n\n\n

   S\u0142owo \u201elud\u201d to nie synonim mot\u0142ochu, lecz synonim nie-elit. Mo\u017ce ono odnosi\u0107 si\u0119 albo do og\u00f3\u0142u cz\u0142onk\u00f3w danej wsp\u00f3lnoty politycznej, albo do najliczniejszych grup w spo\u0142ecze\u0144stwie. W tym pierwszym znaczeniu, orientacja ludowa w konserwatyzmie wyra\u017ca si\u0119 w uznaniu ludu je\u015bli nie za \u017ar\u00f3d\u0142o porz\u0105dku politycznego, to za jego podpor\u0119 lub istotn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107. Leg\u0142o ono u podstaw idei monarchii ludowej<\/strong>, rozwijanej zw\u0142aszcza w carskiej Rosji. Wyra\u017ca\u0142a je s\u0142ynna triada hrabiego Siergieja Uwarowa, ministra o\u015bwiaty w epoce miko\u0142ajowskiej: \u201eprawos\u0142awie \u2013 samodzier\u017cawie \u2013 ludowo\u015b\u0107\u201d, sformu\u0142owana jako pozytywne przeciwie\u0144stwo rewolucyjnego has\u0142a \u201ewolno\u015b\u0107, r\u00f3wno\u015b\u0107, braterstwo\u201d. Rosyjska zasada monarchii ludowej oznacza\u0142a, i\u017c monarcha zachowuje \u017cyw\u0105 wi\u0119\u017a mentaln\u0105 i psychiczn\u0105 ze swoim ludem: nie tylko kieruje si\u0119 w swoich postanowieniach dobrem ludu, ale te\u017c z jego duszy i jego my\u015blenia czerpie natchnienie dla swojej polityki. W powszechnym odczuciu idea\u0142 ten zrealizowa\u0142 cesarz Aleksander III. Bynajmniej nie \u017cyczliwy mu obserwator z zewn\u0105trz, krakowski sta\u0144czyk Stanis\u0142aw Tarnowski, tak odmalowa\u0142 Rosj\u0119 pod jego ber\u0142em: \u201eZ wy\u017cyn \u015brodkowej Azji zagl\u0105da do Indii; przez cie\u015bnin\u0119 morsk\u0105 s\u0105siaduje z Ameryk\u0105; do Japonii wysy\u0142a krzewicieli swojej wiary; ze szczyt\u00f3w zgn\u0119bionego Kaukazu strze\u017ce i Persji, i azjatyckiej Turcji, a otwartymi r\u00f3wninami Polski sunie nieznacznie, ale nieustannie do \u015brodka Europy. Na dw\u00f3ch cz\u0119\u015bciach \u015bwiata wsparta, gotuje si\u0119 do chwili, kiedy o losie obu b\u0119dzie stanowi\u0142a. Na tej przestrzeni ma kilkadziesi\u0105t milion\u00f3w ludu jednej krwi, jednego j\u0119zyka, jednej natury, jednych uczu\u0107, jednej wiary, a nad tym bezmiarem ziem i ludzi ma jedn\u0105 g\u0142ow\u0119, jedn\u0105 wol\u0119, jedn\u0105 w\u0142adz\u0119. (\u2026). Na czele tego ogromu cz\u0142owiek, kt\u00f3ry, czy rz\u0105dzi sam jak chce, czy s\u0142ucha instynkt\u00f3w swego ludu i za nimi idzie \u2013 wszystko jedno, bo w nim i w ludzie jest instynkt ten sam i ta sama wola. Zdarza si\u0119 czasem w Europie s\u0142ysze\u0107, \u017ce Aleksander III jest cz\u0142owiekiem i panuj\u0105cym bez wy\u017cszych zdolno\u015bci. Nam si\u0119 wydaje, \u017ce on ma nie tylko rozum, ale nawet pewien rodzaj wielko\u015bci. Rozumem jest to zawsze u panuj\u0105cego, je\u017celi on umie by\u0107 doskona\u0142ym wyrazem pop\u0119d\u00f3w swojego narodu, uczyni\u0107 zado\u015b\u0107 jego uczuciu i mi\u0142o\u015bci ojczyzny, i dumy. Aleksander III mo\u017ce jest w swoich uczuciach jak w swoich poj\u0119ciach i  jednostronnym, przez to mo\u017ce Rosji gotowa\u0107 szkody na przysz\u0142o\u015b\u0107, ale wyra\u017ca i zaspokaja zupe\u0142nie jej narodow\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 siebie; z niego i w nim ten nar\u00f3d czuje si\u0119 dumnym. (\u2026). On wierzy naprawd\u0119, \u017ce jego lud lepszy i cnotliwszy od wszystkich innych, przeznaczony jest do panowania nad \u015bwiatem, przynajmniej nad S\u0142owia\u0144szczyzn\u0105, kt\u00f3r\u0105 do prawdziwej wiary nawr\u00f3ci i do Kr\u00f3lestwa Bo\u017cego wyprowadzi, a z tym przekonaniem \u0142\u0105czy nie wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 narodow\u0105 tylko albo dum\u0119, ale narodow\u0105 pogard\u0119 i wstr\u0119t do wszystkiego, co nie rosyjskie.\u201d<\/em> G\u0142\u0119bokie poczucie wi\u0119zi z ludem cechowa\u0142o r\u00f3wnie\u017c ostatniego rosyjskiego monarch\u0119, syna i nast\u0119pc\u0119 Aleksandra. \u201eMiko\u0142aj II mia\u0142 wstr\u0119t do eksperyment\u00f3w spo\u0142ecznych, jego natura nie znosi\u0142a bunt\u00f3w: strajkuj\u0105cy robotnicy rysowali si\u0119 w jego m\u00f3zgu w\u0142a\u015bnie jako \u017co\u0142nierze wykraczaj\u0105cy przeciwko dyscyplinie, ale Miko\u0142aj II nie by\u0142 w swym sercu solidarny z wy\u017cszymi klasami spo\u0142ecznymi. Przeciwnie, jego uboga indywidualno\u015b\u0107 intelektualna czu\u0142a raczej poci\u0105g ku ludowi; ojciec jego \u0142\u0105czy\u0142 sw\u00f3j s\u0142owianofilizm z konserwatyzmem, ona raczej z tendencjami czy tendencyjkami ludowymi. Kocha\u0142 zwyk\u0142ego \u017co\u0142nierza, nie lubi\u0142 jednorocznego ochotnika; nie interesowa\u0142y go teorie spo\u0142eczne inteligencji, ub\u00f3stwia\u0142 wierzenia i zabobony swego ludu; nie umia\u0142 rozmawia\u0107 z delegacj\u0105 dzia\u0142aczy spo\u0142ecznych, irytowa\u0142a go i \u017cenowa\u0142a na przemian; gdy rozmawia\u0142 ze s\u0142u\u017cb\u0105, z lokajami czy praczkami, z ch\u0142opami na wsi, z nagonk\u0105 na polowaniu, z prostymi marynarzami na okr\u0119cie, to nie tylko umia\u0142 z nimi gada\u0107, nie tylko wzbudza\u0142 sympati\u0119 i mi\u0142o\u015b\u0107, lecz wida\u0107, \u017ce wtedy emanowa\u0142 czar osobisty. (\u2026). Miko\u0142aj II wierzy\u0142 w cuda, w \u015bwi\u0119tych wypchanych s\u0142om\u0105, je\u017adzi\u0142 po klasztorach, pustelniach, \u015bwi\u0119tych obrazach \u2013 wierzy\u0142 w to wszystko, czym inteligencja rosyjska jego czas\u00f3w pogardza\u0142a.\u201d<\/em> \u2013 wspomina\u0142 go z przek\u0105sem Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz. O Fiodorze Dostojewskim oraz o s\u0142ynnym oberprokuratorze \u015awi\u0119tego Synodu, Konstantinie Pobiedonoscewie, Mackiewicz napisa\u0142, i\u017c obaj zmierzali \u201edo rodzaju kalifatu ludu rosyjskiego, do teokracji cesarskiej, sprawowanej w imi\u0119 wierze\u0144 religijnych ludu rosyjskiego\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

   Odmienn\u0105, nowoczesn\u0105 koncepcj\u0119 monarchii ludowej sformu\u0142owa\u0142 w pierwszych miesi\u0105cach polskiej niepodleg\u0142o\u015bci Micha\u0142 Rostworowski (1864-1940), profesor Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego, za\u0142o\u017cyciel krakowskiej Szko\u0142y Nauk Politycznych. Przedstawi\u0142 j\u0105 w publicznym odczycie \u201eBudowa w\u0142adzy rz\u0105dowej i wykonawczej\u201d<\/em>, wyg\u0142oszonym w Krakowie 14 czerwca 1919 r. Rostworowski zarysowa\u0142 w nim wizj\u0119 \u201edziedzicznej monarchii, kt\u00f3ra jednak nie b\u0119dzie ju\u017c monarchi\u0105 \u00bbDei gratia\u00ab, lecz monarchi\u0105 \u00bbvoluntate populi\u00ab\u201d<\/em>. Z jednej strony przewidywa\u0142a ona odpowiedzialno\u015b\u0107 polityczn\u0105 rz\u0105du przed parlamentem (tj. mo\u017cliwo\u015b\u0107 odwo\u0142ania rz\u0105du przez parlament), z drugiej strony nie wymaga\u0142a parlamentarnego wotum zaufania dla stworzenia rz\u0105du, a zatem dopuszcza\u0142a sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej krajem rz\u0105dzi\u0107 b\u0119dzie gabinet powo\u0142any samodzielnie przez kr\u00f3la, maj\u0105cy oparcie w jego woli i autorytecie. Na poparcie swojej propozycji ustrojowej przytacza\u0142 szereg argument\u00f3w: \u201ePerspektywa podobna nie przera\u017ca\u0142a bynajmniej Russa, kt\u00f3ry dopuszcza\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 powierzenia w\u0142adzy wykonawczej kr\u00f3lowi, byleby w\u0142adza ustawodawcza pozosta\u0142a nadal w r\u0119kach zwierzchniczego ludu. Ani pod wzgl\u0119dem konstrukcyjnym, ani praktycznym sprawa ta nie nasuwa trudno\u015bci: w\u0142adza monarsza wyp\u0142ywa z konstytucji \u2013 a gdy ta jest dzie\u0142em suwerennego narodu, tamta ma charakter w\u0142adzy delegowanej na r\u00f3wni i obok w\u0142adzy Sejmu, s\u0105d\u00f3w itd.; nieodpowiedzialno\u015b\u0107 za\u015b monarchy nie poci\u0105ga sama przez si\u0119 \u017cadnych ujemnych skutk\u00f3w, skoro jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 urz\u0119dowa tak jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zana z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 odpowiedzialnego rz\u0105du, \u017ce sam panuj\u0105cy bez ministr\u00f3w niczego dokona\u0107 nie jest mocen. R\u00f3\u017cne te\u017c pa\u0144stwa, og\u0142aszaj\u0105ce zasad\u0119 zwierzchnictwa narodowego, przyjmowa\u0142y, jako form\u0119 rz\u0105du, monarchi\u0119 ludow\u0105: Francja i Polska w r. 1791, Belgia w r. 1831, Norwegia w r. 1814. (\u2026). System ten, jako dwupi\u0119trowy, pozwala sprz\u0119gn\u0105\u0107 dziedzicznego, nieodpowiedzialnego monarch\u0119 \u2013 bez szwanku dla sprawy publicznej \u2013 z odpowiedzialnym, posiadaj\u0105cym w\u0142asn\u0105 polityczn\u0105 fizjonomi\u0119, rz\u0105dem. Wsp\u00f3\u0142pracownictwo czynnika sta\u0142ego, ponadpartyjnego, ze zmiennym, a obu razem \u2013 na gruncie r\u00f3wnorz\u0119dno\u015bci \u2013 z Sejmem, zostaj\u0105 w pe\u0142ni zapewnione. Droga stoi otwart\u0105 dla wytworzenia si\u0119 systemu parlamentarnego bez narzucania go jednak za pomoc\u0105 paragraf\u00f3w konstytucyjnych, kt\u00f3re nie s\u0105 w mocy same przez si\u0119 przes\u0105dzi\u0107 kwesti\u0119 faktyczn\u0105, czy w Sejmie znajdzie si\u0119, lub nie znajdzie, skonsolidowana wi\u0119kszo\u015b\u0107, a w\u015br\u00f3d niej zast\u0119p polityk\u00f3w odpowiednio uzdolnionych i gotowych podj\u0119cia si\u0119 solidarnie roli kierowniczej. System ten pozwala zaprowadzi\u0107 wypr\u00f3bowane urz\u0105dzenia konstytucyjne, kt\u00f3re w interesie ca\u0142ego narodu, wszystkich jego klas i warstw, tak rozk\u0142adaj\u0105, a nast\u0119pnie kombinuj\u0105 r\u00f3\u017cne elementy w\u0142adzy pa\u0144stwowej, by nigdzie nie wytworzy\u0107 bezwzgl\u0119dnego monopolu, ani niedost\u0119pnego schroniska dla szkodliwej jednostronno\u015bci. System ten oszcz\u0119dza krajowi w spos\u00f3b bezbolesny zu\u017cywania energii i wydatk\u00f3w na nieprodukcyjne za\u0142atwianie periodycznie powracaj\u0105cych wybor\u00f3w Prezydenta i wszelkich \u00bbponadprogramowych\u00ab kryzys\u00f3w prezydialnych; udaremnia te\u017c radykalnie pr\u00f3by potajemnego wp\u0142ywania z zewn\u0105trz na obsadzenie najwy\u017cszej magistratury. Nie licz\u0105c si\u0119 mo\u017ce z tak zwanymi pr\u0105dami \u00bbchwili\u00ab, odpowiada\u0107 on b\u0119dzie niemniej \u00bbduchowi czasu\u00ab, \u0142\u0105cz\u0105c harmonijnie najdalej id\u0105c\u0105 demokratyzacj\u0119 polityczn\u0105 zwierzchniczego narodu ze sta\u0142\u0105, siln\u0105 w\u0142adz\u0105 centraln\u0105. (\u2026). Przy zamierzonej stopniowej przebudowie spo\u0142ecznej monarchia ludowa dostarczy tego punktu archimedesowego oparcia, kt\u00f3ry pozwoli bez szkody dla innych najistotniejszych spraw narodowych powy\u017csze reformy do skutku doprowadzi\u0107.\u201d <\/em>Wyst\u0105pienie Rostworowskiego by\u0142o pierwszym w niepodleg\u0142ej Polsce, nie posiadaj\u0105cej jeszcze wykrystalizowanego ustroju, powa\u017cnym g\u0142osem za przywr\u00f3ceniem nad Wis\u0142\u0105 monarchii. Wzywa\u0142 on do racjonalnego namys\u0142u nad porz\u0105dkiem politycznym pa\u0144stwa, a wi\u0119c do wyj\u015bcia z fali emocjonalnej, republika\u0144skiej wrogo\u015bci do monarchii, jaka przewala\u0142a si\u0119 przez Europ\u0119, zw\u0142aszcza \u015arodkow\u0105, od listopada 1918 r. P\u00f3\u017aniej za tak rozumian\u0105 monarchi\u0105 ludow\u0105 opowiedzia\u0142 si\u0119 m.in. narodowo-socjalistyczny Radykalny Ruch Uzdrowienia, za\u0142o\u017cony w 1933 r. na \u015al\u0105sku.<\/p>\n\n\n\n

   W sprawach spo\u0142eczno-ekonomicznych orientacja ludowa oznacza trosk\u0119 o po\u0142o\u017cenie najszerszych warstw spo\u0142ecznych. Konserwatyzm ze swej strony jak najbardziej pochwala dzia\u0142alno\u015b\u0107 na rzecz moralnego i materialnego podniesienia klas ni\u017cszych, wychodzenie naprzeciw ich duchowym i maj\u0105tkowym potrzebom. Tak w\u0142a\u015bnie \u2013 jako \u201edobroczynn\u0105 akcj\u0119 socjaln\u0105 w\u015br\u00f3d ludu\u201d \u2013 papie\u017c Leon XIII zdefiniowa\u0142 poprawnie rozumian\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 demokracj\u0119<\/em> (w encyklice Graves de communi<\/em> z 1901 r.). Id\u0105c w tym kierunku o krok dalej, dochodzimy do postulatu ustanowienia takiego ustroju gospodarczego i systemu polityki spo\u0142ecznej, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cy\u0142by poprawie sytuacji materialnej warstw ubo\u017cszych i ich dost\u0119pu do d\u00f3br kultury. W ten spos\u00f3b ludowy konserwatyzm ewoluuje ku chrze\u015bcija\u0144skiemu socjalizmowi<\/strong>. Idee chrze\u015bcija\u0144sko-socjalistyczne rodzi\u0142y si\u0119 najobficiej na niemieckoj\u0119zycznym obszarze dawnego \u015awi\u0119tego Cesarstwa. Ich o\u015brodkiem by\u0142a przede wszystkim Austria. W epoce Austro-W\u0119gier slogany chrze\u015bcija\u0144skiego socjalizmu szerzy\u0142a katolicka Partia Chrze\u015bcija\u0144sko-Spo\u0142eczna, kierowana przez g\u0142o\u015bnego w Europie, charyzmatycznego burmistrza Wiednia Karla Luegera, kt\u00f3ry od chwili wprowadzenia w wyborach do austriackiego parlamentu V kurii (g\u0142osowania powszechnego) uzyskiwa\u0142 masowe poparcie wyborc\u00f3w. Po rozpadzie imperium Habsburg\u00f3w w\u0142adze republiki Austrii otwarcie zwr\u00f3ci\u0142y si\u0119 ku wspomnianym koncepcjom za tragicznie przerwanych rz\u0105d\u00f3w kanclerza Engelberta Dollfussa. Aby pozyska\u0107 stan robotniczy, a odci\u0105\u0107 go od wp\u0142yw\u00f3w austriackich hitlerowc\u00f3w, Dollfuss mianowa\u0142 wiceburmistrzem Wiednia dzia\u0142acza radykalnego, socjalizuj\u0105cego skrzyd\u0142a Partii Chrze\u015bcija\u0144sko-Spo\u0142ecznej, Ernsta Karla Wintera, kt\u00f3remu zleci\u0142 propagowanie w\u015br\u00f3d robotnik\u00f3w has\u0142a \u201emonarchii ludowej\u201d<\/em>. W lipcu 1934 r., po nieudanym puczu nazist\u00f3w w stolicy Austrii, zako\u0144czonym \u015bmierci\u0105 Dollfussa, kanclerzem zosta\u0142 polityk znacznie bardziej zachowawczy, legitymista Kurt von Schuschnigg, jednak kontynuowa\u0142 on, a nawet nasili\u0142 lini\u0119 swojego poprzednika. Z ramienia nowego kanclerza wizj\u0119 \u201emonarchii socjalnej\u201d<\/em> propagowali z sukcesami w\u015br\u00f3d szerokich rzesz robotnik\u00f3w dwaj kolejni ministrowie opieki spo\u0142ecznej w jego rz\u0105dzie: Josef Dobretsberger (1935-1936) i Hans Rott (1937-1938). Rott pr\u00f3bowa\u0142 tak\u017ce zjedna\u0107 dla tej idei pretendenta do austriackiego tronu, arcyksi\u0119cia Ottona von Habsburga, co si\u0119 w pe\u0142ni powiod\u0142o. J\u00f3zef Winiewicz (1905-1984), w mi\u0119dzywojniu konserwatywny dzia\u0142acz i publicysta polityczny oraz prosanacyjny dziennikarz, a po wojnie polski ambasador w Waszyngtonie (1947-1955), pozostawi\u0142 w swoich pami\u0119tnikach kostyczny opis sceny, kt\u00f3ra mia\u0142a miejsce w 1951 r. na przyj\u0119ciu dla ameryka\u0144skiej socjety: \u201eUsadzono mnie w\u015br\u00f3d kilku starszych pa\u0144 i pewnego \u0142ysawego m\u0119\u017cczyzny bardzo przez nie wenerowanego. Nieznajomy nie zdawa\u0142 mi si\u0119 obcy. Jego adoratorki stawia\u0142y mu zarzut, \u017ce w swych odczytach g\u0142osi socjalizm, niebezpieczniejszy od komunizmu, bo chrze\u015bcija\u0144ski. W ko\u0144cu znale\u017ali\u015bmy chwil\u0119, aby si\u0119 sobie przedstawi\u0107. Tak spotka\u0142em Ottona Habsburga, zarabiaj\u0105cego w Stanach na \u017cycie odczytami o roli i zadaniach ruchu chrze\u015bcija\u0144sko-demokratycznego w Europie.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

   Podsumowuj\u0105c, konserwatyzm o zabarwieniu ludowym, tj. nie-elitarnym, ma dwa aspekty. Z jednej strony jest d\u0105\u017ceniem do wzmocnienia autorytetu i funkcji zwierzchniczej pa\u0144stwa przy zachowaniu jego ludowego charakteru, z drugiej strony \u2013 d\u0105\u017ceniem do przebudowy ustroju gospodarczego pa\u0144stwa i jego systemu polityki spo\u0142ecznej w duchu chrze\u015bcija\u0144skiego socjalizmu. W Polsce po 1989 r. \u017cadne ugrupowanie polityczne nie wyst\u0105pi\u0142o dot\u0105d z takim programem, cho\u0107 istnia\u0142a nawet partia o nazwie Stronnictwo Konserwatywno-Ludowe. SKL w kwestiach ustrojowych pozosta\u0142o jednak formacj\u0105 typowo demoliberaln\u0105, akceptuj\u0105c kszta\u0142t pa\u0144stwa przypiecz\u0119towany konstytucj\u0105 z 1997 r., natomiast w zakresie polityki gospodarczej podnosi\u0142o liberalne postulaty: niskich podatk\u00f3w, prywatyzacji maj\u0105tku pa\u0144stwowego i ograniczenia pomocy socjalnej (przy czym zgadza\u0142o si\u0119 na ochron\u0119 przez pa\u0144stwo niekt\u00f3rych sektor\u00f3w gospodarki, jak przemys\u0142 zbrojeniowy, g\u00f3rnictwo i rolnictwo). Tym samym miejsce dla ruchu reprezentuj\u0105cego autentyczny ludowy konserwatyzm pozostaje na polskiej scenie politycznej wci\u0105\u017c niewype\u0142nione.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek, 5 lutego 2015<\/p>\n\n\n\n

* Prze\u0142. Wojciech Kunicki.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy w polityce konserwatyzm da si\u0119 po\u0142\u0105czy\u0107 z orientacj\u0105 ludow\u0105? Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 zwolennik\u00f3w jednego i drugiego odpowie, \u017ce nie. Obie strony podadz\u0105 identyczny pow\u00f3d. Konserwatyzm konsekwentnie demaskowa\u0142 demokratyczn\u0105 fikcj\u0119 r\u00f3wno\u015bci wszystkich ludzi, wskazuj\u0105c na kluczow\u0105 w ka\u017cdej dziedzinie \u017cycia zbiorowego rol\u0119 elit, a wi\u0119c tych, co s\u0105 wyniesieni ponad og\u00f3\u0142. Problem w tym, \u017ce wielu…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-330","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/330","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=330"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/330\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":332,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/330\/revisions\/332"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=330"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=330"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=330"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}