{"id":351,"date":"2026-04-17T17:07:34","date_gmt":"2026-04-17T17:07:34","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=351"},"modified":"2026-04-17T17:07:34","modified_gmt":"2026-04-17T17:07:34","slug":"adam-danek-jakobinizm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-jakobinizm\/","title":{"rendered":"Adam Danek: Jakobinizm"},"content":{"rendered":"\n

Ka\u017cda prawdziwa rewolucja ma czysto narodowy charakter i nie ma zwi\u0105zku z obcymi si\u0142ami. Przyk\u0142adem tego s\u0105 rewolucje w Rosji, Francji czy Iranie.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Baszar al-Asad (1)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

My\u015bl konserwatywna do swojego katalogu \u017ar\u00f3de\u0142 wszelkiego z\u0142a wpisuje tradycyjnie jakobinizm. Staro\u015bwiecki konserwatysta, chc\u0105c na co\u015b powybrzydza\u0107, m\u00f3wi lub pisze: to jakobi\u0144skie. (Na przyk\u0142ad ameryka\u0144ski zachowawca Russell Kirk, kt\u00f3ry nie lubi\u0142 \u2013 i s\u0142usznie \u2013 podr\u00f3\u017cowa\u0107 autem, nazywa\u0142 samoch\u00f3d \u201emechanicznym jakobinem\u201d.). Dla niego i dla jego m\u0142odszych na\u015bladowc\u00f3w jakobinizm pozostaje archetypem wroga, a jakobin to w prostej linii pradziadek lewicowego libera\u0142a czy goszysty z ko\u0144ca dwudziestego lub pocz\u0105tku dwudziestego pierwszego wieku. Ale czy pury\u015bci konserwatyzmu nie pope\u0142niaj\u0105 tu b\u0142\u0119du?<\/p>\n\n\n\n

Przede wszystkim, jakobinizm by\u0142 nacjonalizmem. Ju\u017c Maurice Barr\u00e8s uwypukla\u0142 charakter rewolucji roku 1789 jako rewolucji narodowej<\/strong>, kwestionuj\u0105c kosmopolityzm przypisywany jej przez liberalnych demokrat\u00f3w. Jakobinizm nie tyle zrealizowa\u0142 kosmopolityczn\u0105 my\u015bl O\u015bwiecenia, ile przekre\u015bli\u0142 j\u0105 na rzecz wczesnoromantycznych idei Jana Jakuba Rousseau. Ale lud u Rousseau by\u0142 jeszcze filozoficzn\u0105 abstrakcj\u0105. Dopiero jakobinizm obleka go w konkretn\u0105 szat\u0119 historyczn\u0105 i etniczn\u0105: Lud staje si\u0119 Narodem. Dlatego w XX wieku jakobi\u0144ski fundament tak mocno uwidacznia si\u0119 w faszyzmie (a nie tylko, jak si\u0119 na og\u00f3\u0142 zauwa\u017ca, w komunizmie sowieckim). By si\u0119gn\u0105\u0107 do naszego krajowego kr\u0119gu refleksji \u2013 w jakobinizmie tkwi\u0105 korzenie zar\u00f3wno \u201enarodu, kt\u00f3ry walczy i pracuje\u201d<\/em> Kazimierza Zakrzewskiego (1929), jak i \u201eheroicznej wsp\u00f3lnoty narodu\u201d<\/em> Jana Stachniuka (1935).<\/p>\n\n\n\n

Ot\u00f3\u017c w\u0142a\u015bnie: jakobi\u0144ska spu\u015bcizna ideowa \u015bci\u015ble wi\u0105\u017ce ze sob\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 narodow\u0105, walk\u0119 i zbiorowy wysi\u0142ek pracy. W jakobinizmie substancja narodowa wytapia si\u0119 w ogniu wojny. (St\u0105d w postkolonialnych pa\u0144stwach Afryki i cz\u0119\u015bciowo Azji, gdzie jakobi\u0144skie inspiracje przywo\u017cone z Europy miesza\u0142y si\u0119 na r\u00f3\u017cne sposoby z miejscowymi tradycjami, nar\u00f3d powstaje w wyniku wygranej walki wyzwole\u0144czej \u2013 formuje si\u0119 w jej toku.). Nar\u00f3d konsoliduje i hartuje si\u0119 dopiero zmuszony do prowadzenia wojny: domowej, z wrogami zewn\u0119trznymi lub obu naraz, jak Republika Francuska jakobin\u00f3w od 1792 r. Genera\u0142 Charles de Gaulle, cho\u0107 po cichu monarchista, ju\u017c w ksi\u0105\u017cce \u201eFrancja i jej armia\u201d<\/em> (1938) wysoko oceni\u0142 zdolno\u015b\u0107 rewolucji do mobilizowania si\u0142 obronnych kraju w starciu z pa\u0144stwami o\u015bciennymi.<\/p>\n\n\n\n

Ale wojna podporz\u0105dkowuje wszelkie dziedziny \u017cycia narodu \u017celaznemu prawu wy\u017cszej konieczno\u015bci. Podczas wojny bez lito\u015bci (nawet je\u015bli nie bez \u017calu) wybija si\u0119 otwory strzelnicze w zabytkowych murach, przetapia ko\u015bcielne dzwony na armaty i prze\u017cyna kwietne parki rowami okop\u00f3w. Co w walce jest zb\u0119dnym ci\u0119\u017carem, musi zosta\u0107 odci\u0119te. Co mo\u017ce zosta\u0107 lepiej spo\u017cytkowane dla zapewnienia narodowi przetrwania lub zwyci\u0119stwa, musi i\u015b\u0107 na przemia\u0142. Nacjonali\u015bci XX wieku uznaj\u0105 potem za konieczne zastosowanie \u017celaznego prawa odkrytego przez jakobin\u00f3w nie tylko podczas wojny, ale i w czasie pokoju, dla czego teoretyczne podstawy sformu\u0142uj\u0105 Walther von Rathenau w ksi\u0105\u017ckach \u201eO nadchodz\u0105cych rzeczach\u201d <\/em>(1917) i \u201eNowa gospodarka\u201d<\/em> (1918), Ernst J\u00fcnger w \u201eTotalnej mobilizacji\u201d <\/em>(1930) i \u201eRobotniku\u201d<\/em> (1932) czy Jerzy Drobnik w eseju \u201eL\u0119k przed s\u0142owem\u201d<\/em>(1937).<\/p>\n\n\n\n

Jakobinizm g\u0142o\u015bno deklaruje suwerenno\u015b\u0107 narodu, ale wszystkie jego historyczne realizacje pokazuj\u0105, \u017ce w rzeczywisto\u015bci g\u0142osi skupienie w\u0142adzy w r\u0119ku tego, kto nar\u00f3d prowadzi (by nie rzec: my\u015bli za nar\u00f3d). Jakobinizm to idea dyktatury<\/strong>. W filozofii politycznej Jana Jakuba Rousseau o wszystkim decyduje \u201ewola powszechna\u201d ludu. Ta jednak nie przejawia si\u0119 sama; zawsze musi j\u0105 kto\u015b odczyta\u0107, a uczyni\u0107 to mo\u017ce nawet jednostka czy w\u0105ska mniejszo\u015b\u0107. Wed\u0142ug angielskiego konserwatysty Rogera Scrutona jakobinizm wprowadzi\u0142 do polityki przekonanie, i\u017c \u201emasy ludzkie, nie do\u015b\u0107 \u015bwiat\u0142e, nale\u017cy zmusi\u0107 do przyj\u0119cia cel\u00f3w rewolucyjnych, zamiast oczekiwa\u0107, \u017ce uczyni\u0105 to z w\u0142asnej woli\u201d<\/em> (2)<\/strong>. Ale to nie wszystko. Wojna jako inkubator narodu przenosi model w\u0142adzy sprawowanej przez naczelnego wodza ze sfery militarnej w sfer\u0119 polityczn\u0105. Pojawia si\u0119 idea \u201ewodza narodu\u201d (\u201epierwszego obywatela\u201d lub wr\u0119cz \u201eobywatela-boga\u201d): rz\u0105d\u00f3w dyktatorskich. Zasady wodza nie wy\u0142oni\u0142 z siebie dopiero bonapartyzm. Przed nim wysun\u0105\u0142 j\u0105 jakobinizm: rz\u0105dy pierwszego konsula i \u201ecesarza Francuz\u00f3w\u201d poprzedza dyktatura Robespierre\u2019a, za kt\u00f3rej Republika nabiera cech peryklejskich. Bonapartyzm stanowi centrum mi\u0119dzy monarchiczn\u0105 kontrrewolucj\u0105 na prawicy a jakobinizmem na lewicy i zarazem syntez\u0119 tych dw\u00f3ch przeciwie\u0144stw (co zauwa\u017cy\u0142 ju\u017c Hegel). Dla obu zreszt\u0105 r\u00f3wnie nienawistn\u0105: pr\u00f3by walki zbrojnej przeciw rz\u0105dom Napoleona podejmowali zar\u00f3wno rojali\u015bci, jak te\u017c i jakobini.<\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie na sam jakobinizm r\u00f3wnie\u017c nie nale\u017cy spogl\u0105da\u0107 bezkrytycznie. Dostrze\u017cenie w nim pozytyw\u00f3w nie oznacza aprobaty dla zbytecznych i krwawych parkosyzm\u00f3w historycznej rewolucji francuskiej: dla zbrodni kr\u00f3lob\u00f3jstwa, dla okrutnego prze\u015bladowania religii i Ko\u015bcio\u0142a, dla ludob\u00f3jstwa w Wandei, Lyonie i Tulonie, dla mordowania ca\u0142ych stan\u00f3w (albo, je\u015bli kto\u015b woli, klas) spo\u0142ecznych. Mo\u017ce natomiast po\u017cytecznie oduczy\u0107 zachwytu nad bezu\u017cytecznymi instytucjami (takimi jak dw\u00f3r) i nabo\u017ce\u0144stwa do w\u0142adc\u00f3w-nieudacznik\u00f3w. Niezwykle trafnie wyrazi\u0142 si\u0119 Maurice Barr\u00e8s: \u201eTrzeba znale\u017a\u0107 kompromis mi\u0119dzy tradycjonalizmem a Rewolucj\u0105, wykaza\u0107, \u017ce zadowala\u0142a ona i chcia\u0142a zadowala\u0107 wieczne interesy.\u201d<\/em> (3)<\/strong>. Oto formu\u0142a rewolucji konserwatywnej.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Przypisy:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1. Prze\u0142. Kornel Sawi\u0144ski.<\/p>\n\n\n\n

2. Prze\u0142. Tomasz Biero\u0144.<\/p>\n\n\n\n

3. Prze\u0142. Adam Wielomski.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ka\u017cda prawdziwa rewolucja ma czysto narodowy charakter i nie ma zwi\u0105zku z obcymi si\u0142ami. Przyk\u0142adem tego s\u0105 rewolucje w Rosji, Francji czy Iranie. Baszar al-Asad (1) My\u015bl konserwatywna do swojego katalogu \u017ar\u00f3de\u0142 wszelkiego z\u0142a wpisuje tradycyjnie jakobinizm. Staro\u015bwiecki konserwatysta, chc\u0105c na co\u015b powybrzydza\u0107, m\u00f3wi lub pisze: to jakobi\u0144skie. (Na przyk\u0142ad ameryka\u0144ski zachowawca Russell Kirk, kt\u00f3ry nie…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-351","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/351","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=351"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/351\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":353,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/351\/revisions\/353"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=351"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=351"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=351"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}