{"id":354,"date":"2026-04-17T17:08:09","date_gmt":"2026-04-17T17:08:09","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=354"},"modified":"2026-04-17T17:08:09","modified_gmt":"2026-04-17T17:08:09","slug":"adam-danek-ekonomia-empiryczna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-ekonomia-empiryczna\/","title":{"rendered":"Adam Danek: Ekonomia empiryczna"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Najlepszy ustr\u00f3j ekonomiczny to taki, kt\u00f3ry w najbardziej efektywny spos\u00f3b zaspokaja potrzeby ludzi.<\/p>\n\n\n\n

Praktyka \u201estwarzania potrzeb\u201d to odmiana z premedytacj\u0105 dokonywanego oszustwa b\u0105d\u017a manipulacji, z zasady starannie obmy\u015blana i planowana, aby pozwala\u0142a skutecznie wy\u0142udzi\u0107 od \u201ekonsument\u00f3w\u201d pieni\u0105dze i wcisn\u0105\u0107 im w zamian nic nie warte i niepotrzebne im rzeczy (sprzeda\u0107 jak najta\u0144szy \u015bmie\u0107 za jak najwy\u017csz\u0105 cen\u0119). Takie nazwanie jej po imieniu oznacza jednak uznanie tej praktyki za nieetyczn\u0105, a osi\u0105gni\u0119ty poprzez ni\u0105 zysk za nieuczciwy. Zach\u0119ca zatem poszczeg\u00f3lne osoby i grupy w spo\u0142ecze\u0144stwie, by poddawa\u0142y j\u0105 moralnemu os\u0105dowi i w rezultacie grozi \u201ekreatorom potrzeb\u201d spadkiem zysk\u00f3w, a nawet \u2013 o zgrozo \u2013 pojawieniem si\u0119 w sferze publicznej postulat\u00f3w poddania ich dzia\u0142a\u0144 jakiego\u015b rodzaju kontroli. Je\u017celi w charakterze obrony nie wystarcza potoczny argument z liberalizmu (\u201ePrzecie\u017c nikt ich nie zmusza si\u0142\u0105, \u017ceby kupowali. Je\u017celi dobrowolnie daj\u0105 si\u0119 oszukiwa\u0107 i wyrzucaj\u0105 w b\u0142oto swoje prywatne pieni\u0105dze, to ich problem i nikt nie powinien mie\u0107 prawa w to ingerowa\u0107, bo inaczej zapanowa\u0142by socjalizm i totalitaryzm.\u201d), dziel\u0105cym si\u0119 zyskiem z dojenia naiwniak\u00f3w beneficjentom wspomnianych praktyk w sukurs przychodz\u0105 liberalne kierunki w teorii ekonomii, dostarczaj\u0105ce im \u201enaukowego\u201d uzasadnienia, \u017ce maj\u0105 prawo robi\u0107 to, co robi\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Z jednej strony, przekonuj\u0105 one o subiektywnym charakterze potrzeb w og\u00f3le. Skoro potrzeby s\u0105 ze swej natury subiektywne (bo subiektywnie odczuwane), to istnienia czego\u015b takiego jak potrzeby obiektywne nie da si\u0119 stwierdzi\u0107 ani dowie\u015b\u0107. Tym samym niemo\u017cliwe staje si\u0119 odr\u00f3\u017cnienie autentycznej potrzeby konsumenta od potrzeby pobudzonej sztucznie przez sprytnego \u201ekreatora potrzeb\u201d za pomoc\u0105 technik manipulacji (pardon: technik promocji) \u2013 musz\u0105 one by\u0107 traktowane jednakowo. Pr\u00f3by odr\u00f3\u017cniania prawdziwych potrzeb od potrzeb nieautentycznych s\u0105 natychmiast dyskwalifikowane jako (do wyboru): \u201euniformizacja\u201d, \u201enarzucanie w\u0142asnej wizji \u015bwiata\u201d, \u201eograniczanie wolno\u015bci\u201d, \u201epouczanie\u201d, \u201edecydowanie za ludzi\u201d, \u201erozkazywanie innym\u201d, \u201em\u00f3wienie komu\u015b, co mu wolno, a czego nie\u201d i inne owiane groz\u0105 imiona z\u0142ych duch\u00f3w z liberalnej demonologii.<\/p>\n\n\n\n

Z drugiej strony, kierunki te k\u0142ad\u0105 nacisk na konieczno\u015b\u0107 oddzielenia etyki od ekonomii. \u201eBo ekonomia musi by\u0107 naukowa\u201d \u2013 t\u0142umacz\u0105 (przy czym, jak pokazuje obserwacja, terminy \u201eekonomia\u201d czy \u201enauka ekonomii\u201d traktuj\u0105 jako prosty synonim w\u0142asnych pogl\u0105d\u00f3w i idei, zupe\u0142nie jak marksi\u015bci). Dalej trzeba ju\u017c tylko przej\u015b\u0107 po cichu (g\u0142o\u015bno nikt tego nie zrobi, bo zepsu\u0142by efekt) od sugestii, by odseparowa\u0107 teori\u0119 ekonomii od etyki do sugestii, \u017ce formy i metody praktycznej dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej nie podlegaj\u0105 warto\u015bciowaniu etycznemu. Ten drugi element niew\u0105tpliwie tkwi w pogl\u0105dach rzeczonych kierunk\u00f3w, czego dowodzi fakt, \u017ce na wyartyku\u0142owanie etycznego os\u0105du dzia\u0142a\u0144 producent\u00f3w, sprzedawc\u00f3w i przedsi\u0119biorc\u00f3w zwolennicy tych kierunk\u00f3w ka\u017cdorazowo reaguj\u0105 w\u015bciek\u0142ym wrzaskiem, z\u0142o\u017conym z przeplataj\u0105cych si\u0119 oskar\u017ce\u0144 o nienaukowo\u015b\u0107, obskurantyzm, (krypto)socjalizm, (krypto)interwencjonizm, (krypto)etatyzm \u2013 chyba, \u017ce jest to os\u0105d apologetyczny.<\/p>\n\n\n\n

Gdyby teoretyczne konstrukcje zwolennik\u00f3w liberalizmu ekonomicznego by\u0142y prawd\u0105, zarabianie na manipulacji w warunkach \u201ewolnego rynku\u201d by\u0142oby niemo\u017cliwe, poniewa\u017c konsumenci nie lubi\u0105 by\u0107 manipulowani i oszukiwani, wi\u0119c nie kupowaliby u manipulator\u00f3w i oszust\u00f3w. Praktyka pokazuje natomiast, \u017ce im skuteczniejsza manipulacja, tym wi\u0119ksze zyski ze sprzeda\u017cy, z czego producenci i sprzedawcy skwapliwie korzystaj\u0105, usi\u0142uj\u0105c jak najbardziej zmanipulowa\u0107 konsument\u00f3w. Mimo wielkich i ha\u0142a\u015bliwych pretensji do \u201enaukowo\u015bci\u201d (to kolejna paralela z marksizmem \u2013 \u201eliberalizm naukowy\u201d jest kuzynem i nast\u0119pc\u0105 dawnego \u201esocjalizmu naukowego\u201d), liberalne teorie ekonomiczne najwyra\u017aniej nie nadaj\u0105 si\u0119 do adekwatnego opisu ani tym bardziej do wyja\u015bniania rzeczywistych zachowa\u0144 podmiot\u00f3w gospodarczych. Dla ich zwolennik\u00f3w niezgodno\u015b\u0107 tych teorii z rzeczywisto\u015bci\u0105 wskazuje, \u017ce co\u015b jest nie tak z rzeczywisto\u015bci\u0105, a nie z teoriami.<\/p>\n\n\n\n

Na koniec uwaga z zakresu estetyki j\u0119zyka. Na potrzeby powy\u017cszego wywodu pos\u0142ugiwa\u0142em si\u0119 s\u0142owem \u201ekonsument\u201d, przyj\u0119tym w \u017cargonie liberalnych teorii ekonomicznych. W terminie tym jednak pobrzmiewa co\u015b, co mierzi. Nie wydaje mi si\u0119, by by\u0142a to tylko neutralna kategoria opisowa. Poj\u0119cie to zawiera ju\u017c w sobie pewn\u0105 wizj\u0119 cz\u0142owieka. \u201eKonsument\u201d to kto\u015b, kto \u017cyje, by konsumowa\u0107 \u2013 zaspokaja\u0107 swoje potrzeby materialne \u2013 i po nic wi\u0119cej. Praktyczna filozofia ekonomicznych libera\u0142\u00f3w wi\u0105\u017ce si\u0119 z wizj\u0105 ludzi jako chodz\u0105cych i gadaj\u0105cych przewod\u00f3w pokarmowych. Aby poprawnie opisa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105, w tym tak\u017ce jej aspekty ekonomiczne, nale\u017cy m\u00f3wi\u0107 nie o \u201ekonsumencie\u201d, a o cz\u0142owieku.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek<\/strong>, 30 pa\u017adziernika 2014<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Najlepszy ustr\u00f3j ekonomiczny to taki, kt\u00f3ry w najbardziej efektywny spos\u00f3b zaspokaja potrzeby ludzi. Praktyka \u201estwarzania potrzeb\u201d to odmiana z premedytacj\u0105 dokonywanego oszustwa b\u0105d\u017a manipulacji, z zasady starannie obmy\u015blana i planowana, aby pozwala\u0142a skutecznie wy\u0142udzi\u0107 od \u201ekonsument\u00f3w\u201d pieni\u0105dze i wcisn\u0105\u0107 im w zamian nic nie warte i niepotrzebne im rzeczy (sprzeda\u0107 jak najta\u0144szy \u015bmie\u0107 za jak…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-354","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/354","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=354"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/354\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":356,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/354\/revisions\/356"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=354"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=354"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=354"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}