{"id":372,"date":"2026-04-17T17:12:30","date_gmt":"2026-04-17T17:12:30","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=372"},"modified":"2026-04-17T17:12:30","modified_gmt":"2026-04-17T17:12:30","slug":"adam-danek-cnota-placenia-podatkow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-cnota-placenia-podatkow\/","title":{"rendered":"Adam Danek: Cnota p\u0142acenia podatk\u00f3w"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W\u015br\u00f3d rzeczy najbardziej znienawidzonych przez rodzimych libera\u0142\u00f3w poczesne miejsce zajmuj\u0105 podatki. W ustach libera\u0142a podatek to prosty synonim kradzie\u017cy i ucisku, a najgorszym z\u0142odziejem i bandyt\u0105 w jego oczach nie jest \u017caden przest\u0119pca ani przyw\u00f3dca mafii, lecz fiskus. Nadwi\u015bla\u0144scy libera\u0142owie nierzadko nawo\u0142uj\u0105 otwarcie do niep\u0142acenia podatk\u00f3w, a oszustwa podatkowe oraz inne formy unikania ich p\u0142acenia (na przyk\u0142ad zmuszanie podw\u0142adnych do pracy na czarno pod gro\u017ab\u0105 niezatrudnienia lub zwolnienia) uznaj\u0105 za usprawiedliwion\u0105 form\u0119 samoobrony przed grabie\u017c\u0105.<\/p>\n\n\n\n

   W Polsce anty-fiskalne slogany libera\u0142\u00f3w padaj\u0105 na wyj\u0105tkowo podatny grunt ze wzgl\u0119du na szeroko rozpowszechnion\u0105 w\u015br\u00f3d Polak\u00f3w anarchiczn\u0105 mentalno\u015b\u0107. Polsk\u0119 trawi\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107 wi\u0119zi spo\u0142ecznych lub zupe\u0142ny ich brak, w wyniku czego w codziennych stosunkach mi\u0119dzyludzkich rz\u0105dzi egoizm (przez licznych teoretyk\u00f3w liberalizmu, od Bernarda Mandeville\u2019a do Ayn Rand, wychwalany jako zaleta b\u0105d\u017a przynajmniej postawa naturalna). Dobrze znamy typ cwaniaka i rezonera, przekonanego, \u017ce \u015bwiat istnieje dla niego, ale on nie ma obowi\u0105zk\u00f3w wobec \u015bwiata, na wszelkie pr\u00f3by zak\u0142\u00f3cania tego wyobra\u017cenia reaguj\u0105cego w\u015bciek\u0142o\u015bci\u0105. Takie cechy, jak skromno\u015b\u0107, pokora i dyscyplina nie s\u0105 w Polsce cenione. Polak masowy to urodzony anarchista: nie lubi mie\u0107 jakichkolwiek powinno\u015bci, a ka\u017cdy przejaw egzekwowania w\u0142adzy w stosunku do swojej osoby uwa\u017ca za niedopuszczalny z definicji. Libera\u0142 za\u015b, wed\u0142ug trafnego spostrze\u017cenia Charlesa Maurrasa, to tylko anarchista starannie wi\u0105\u017c\u0105cy krawat. Lumpenliberalizm, dostosowany do mo\u017cliwo\u015bci intelektualnych polskiego \u201estadnego indywidualisty\u201d, jest nad Wis\u0142\u0105 chyba najpopularniejsz\u0105 ideologi\u0105 obecn\u0105 w wiedzy potocznej i w \u017cyciowej praktyce.<\/p>\n\n\n\n

   \u00d3w \u201eliberalizm dla ubogich\u201d nale\u017cy zwalcza\u0107, poniewa\u017c wywiera szkodliwy wp\u0142yw na to, co mo\u017cna nazwa\u0107 kultur\u0105 obywatelsk\u0105 naszego narodu. Podatki nie s\u0105 anomali\u0105, ani patologi\u0105, ani z\u0142em koniecznym, lecz rozwi\u0105zaniem normalnym. Ich istnienie jako zasada jest s\u0142uszne \u2013 to znaczy dobre, a nie z\u0142e: og\u00f3\u0142 cz\u0142onk\u00f3w wsp\u00f3lnoty politycznej powinien wspomaga\u0107 pa\u0144stwo, pod kt\u00f3rego opiek\u0105 \u017cyje.<\/p>\n\n\n\n

   Konserwatysta Stanis\u0142aw Kutrzeba pisa\u0142 w 1926 r.: \u201ePa\u0144stwo nie mo\u017ce przez swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 si\u0119ga\u0107, jak Ko\u015bci\u00f3\u0142, jak ka\u017cda wiara, wprost do dusz. Ale mo\u017ce wyrobi\u0107 zewn\u0119trzny pos\u0142uch swoim zarz\u0105dzeniom, kt\u00f3ry zmieni si\u0119 z czasem w ustalone przekonanie, \u017ce trzeba s\u0142ucha\u0107 pa\u0144stwa, trzeba dawa\u0107 pa\u0144stwu to, co mu si\u0119 nale\u017cy, cho\u0107by z niech\u0119ci\u0105, cho\u0107by bez poczucia wewn\u0119trznego.\u201d<\/em> (1)<\/strong>. Tylko dlaczego z niech\u0119ci\u0105? Dlaczego bez poczucia wewn\u0119trznego? P\u0142acenie podatk\u00f3w jest form\u0105 brania wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015bci za pa\u0144stwo. Kto p\u0142aci podatki, nie powinien z tego powodu odczuwa\u0107 irytacji czy krzywdy, lecz dum\u0119, poniewa\u017c na jego barkach spoczywa ci\u0119\u017car pa\u0144stwowego gmachu. Dzi\u0119ki podatkom trud jego pracy przynosi po\u017cytek ca\u0142emu narodowi, a nie tylko ograniczonej liczbie os\u00f3b. Pod tym akurat wzgl\u0119dem nawet Amerykanie prezentuj\u0105 w\u0142a\u015bciwsze podej\u015bcie ni\u017c Polacy \u2013 w Ameryce zwyk\u0142y obywatel, gdy chce podkre\u015bli\u0107 swoj\u0105 wa\u017cno\u015b\u0107, wykrzykuje: \u201eJa p\u0142ac\u0119 podatki!\u201d<\/p>\n\n\n\n

   Swoj\u0105 programow\u0105 w\u015bcieklic\u0119 na punkcie podatk\u00f3w libera\u0142owie t\u0142umacz\u0105 ich nadmiern\u0105, nieuzasadnion\u0105 wysoko\u015bci\u0105 i liczb\u0105. Podatki mo\u017cna zaakceptowa\u0107 \u2013 m\u00f3wi\u0105 \u2013 gdy s\u0105 sprawiedliwe, to znaczy niskie (przy czym o dopuszczalnym poziomie opodatkowania rozstrzygn\u0105\u0107 musi oczywi\u015bcie ich w\u0142asna opinia), ale kiedy s\u0105 zbyt wysokie, zamieniaj\u0105 si\u0119 w z\u0142odziejstwo, wi\u0119c wolno uchyla\u0107 si\u0119 od ich p\u0142acenia. Libera\u0142owie eksploatuj\u0105 tu sw\u00f3j ulubiony mit uciemi\u0119\u017conego przedsi\u0119biorcy, bezlito\u015bnie i bez umiaru wyciskanego przez pazernego fiskusa. Problem w tym, \u017ce dla libera\u0142a ka\u017cdy podatek b\u0119dzie z definicji za wysoki i niesprawiedliwy. W liberalnych modelach ekonomicznych jako wy\u0142\u0105czny motyw dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej przyjmuje si\u0119 ch\u0119\u0107 osi\u0105gni\u0119cia jak najwi\u0119kszego zysku, czyli po prostu chciwo\u015b\u0107. A chciwo\u015b\u0107 ma to do siebie, \u017ce nie chce dzieli\u0107 si\u0119 niczym z nikim i z \u017cadnego powodu. Niestety, nader cz\u0119sto tak w\u0142a\u015bnie dzieje si\u0119 w rzeczywisto\u015bci, a nie tylko w modelach teoretycznych liberalnych ekonomist\u00f3w. Biznesmeni chc\u0105 korzysta\u0107 z dzia\u0142ania instytucji publicznych, ale nie chc\u0105 ponosi\u0107 koszt\u00f3w ich finansowania. Istot\u0119 zjawiska uchwyci\u0142 Ernst Friedrich Schumacher: \u201eNie jest to tylko problem n\u0119dzy urz\u0105dze\u0144 publicznych, jak na przyk\u0142ad szpitali dla umys\u0142owo chorych, wi\u0119zie\u0144 czy niezliczonej ilo\u015bci innych us\u0142ug i instytucji op\u0142acanych z kasy publicznej; jest to jedna strona medalu. Jego drug\u0105 stron\u0119 stanowi\u0105 \u015brodki przeznaczone na rozbudow\u0119 tak zwanej infrastruktury, kt\u00f3r\u0105 u\u017cytkuje g\u0142\u00f3wnie i bezp\u0142atnie biznes prywatny. Wie to ka\u017cdy, kto kiedykolwiek zak\u0142ada\u0142 lub prowadzi\u0142 przedsi\u0119biorstwo w biednym spo\u0142ecze\u0144stwie, gdzie \u00bbinfrastruktura\u00ab zaledwie \u2013 je\u015bli w og\u00f3le \u2013 istnieje. Nie mo\u017ce wtedy liczy\u0107 na tani transport i podobne publiczne us\u0142ugi; wypadnie mu zaopatrywa\u0107 si\u0119 na w\u0142asny koszt w wiele rzeczy, kt\u00f3re uzyska\u0142by za darmo lub niezwykle tanio w spo\u0142ecze\u0144stwie o wysoko rozwini\u0119tej \u00bbinfrastrukturze\u00ab. Nie mo\u017ce liczy\u0107 na zatrudnienie wykszta\u0142conych ludzi \u2013 musi wykszta\u0142ci\u0107 ich sam; i tak jest ze wszystkim, czego mu potrzeba. Wszelkie bowiem instytucje o\u015bwiatowe, medyczne czy badawcze w ka\u017cdym spo\u0142ecze\u0144stwie zsy\u0142aj\u0105 nieobliczalne korzy\u015bci prywatnej przedsi\u0119biorczo\u015bci \u2013 korzy\u015bci, za kt\u00f3re prywatna przedsi\u0119biorczo\u015b\u0107 oczywi\u015bcie bezpo\u015brednio nie p\u0142aci; p\u0142aci za nie po\u015brednio, przez podatki, kt\u00f3rym, jak ju\u017c wspomnia\u0142em, opiera si\u0119, kt\u00f3re zwalcza i cz\u0119sto pomys\u0142owo omija \u2013 a zawsze ich nie znosi.\u201d<\/em> (2)<\/strong>. Takiej postawy, jak\u0105 opisa\u0142 Schumacher, nie spos\u00f3b uzna\u0107 za usprawiedliwion\u0105. I kto tu prezentuje mentalno\u015b\u0107 roszczeniow\u0105?<\/p>\n\n\n\n

   Rozwi\u0105zanie problemu m\u00f3g\u0142by przynie\u015b\u0107 powr\u00f3t do zarzuconej od dawna konstrukcji prawnej \u2013 wyj\u0119cia spod ochrony prawa. W Polsce utrzyma\u0142a si\u0119 ona d\u0142ugo, bo jeszcze do czas\u00f3w przedrozbiorowych, a jej przywr\u00f3cenie proponowali niekt\u00f3rzy wybitni prawnicy okresu mi\u0119dzywojennego, m.in. Zygmunt Cybichowski. Libera\u0142owie obsesyjnie domagaj\u0105 si\u0119, by wszelkie relacje mi\u0119dzyludzkie (ma\u0142\u017ce\u0144stwo, rodzin\u0119, spo\u0142ecze\u0144stwo itd.) rozumie\u0107 w kategoriach kontraktu, czyli jako rozwi\u0105zywalne. Dotyczy to tak\u017ce podatk\u00f3w. Libera\u0142owie m\u00f3wi\u0105: \u0142askawie zgadzam si\u0119 p\u0142aci\u0107 podatki, wi\u0119c w zamian za to pa\u0144stwo ma mi \u015bwiadczy\u0107 okre\u015blone us\u0142ugi; p\u0142ac\u0119 i wymagam, a je\u015bli pa\u0144stwo \u017c\u0105da wy\u017cszych podatk\u00f3w, ni\u017c moim zdaniem warte s\u0105 jego us\u0142ugi, nie b\u0119d\u0119 p\u0142aci\u0107. A teraz zastosujmy to samo rozumowanie w drug\u0105 stron\u0119. Pa\u0144stwo mo\u017ce o\u015bwiadczy\u0107 przez usta s\u0105du: wykr\u0119casz si\u0119 od p\u0142acenia podatk\u00f3w, zatem dop\u00f3ki nie zap\u0142acisz, zawieszam w stosunku do ciebie realizacj\u0119 moich podstawowych zada\u0144, pocz\u0105wszy od zapewniania ci bezpiecze\u0144stwa i porz\u0105dku publicznego. Gdyby uchylanie si\u0119 od p\u0142acenia podatk\u00f3w by\u0142o karane wyj\u0119ciem spod prawa do momentu sp\u0142aty zobowi\u0105za\u0144, oszukuj\u0105cemu fiskusa przedsi\u0119biorcy grozi\u0142oby, \u017ce ka\u017cdy podw\u0142adny, na kt\u00f3rym wymusi\u0142 bezp\u0142atne nadgodziny pracy, kt\u00f3remu od miesi\u0119cy zalega z wyp\u0142at\u0105 pensji, kt\u00f3rego zmusza do pracy w niedziele i \u015bwi\u0119ta ko\u015bcielne, na czarno lub na \u015bmieciow\u0105 umow\u0119, albo do fikcyjnego samozatrudnienia, gro\u017c\u0105c mu bezrobociem, ka\u017cda kobieta, kt\u00f3r\u0105 wyrzuci\u0142 z pracy, bo o\u015bmieli\u0142a si\u0119 bez jego pozwolenia zaj\u015b\u0107 w ci\u0105\u017c\u0119 i urodzi\u0107 dziecko, a tak\u017ce dowolna inna osoba \u2013 mogliby go bezkarnie zabi\u0107. \u0141atwo przewidzie\u0107 efekty takiej polityki karnej. Przedsi\u0119biorca pr\u0119dziutko zap\u0142aci\u0142by wszystkie zaleg\u0142e podatki, \u017ceby jak najszybciej odzyska\u0107 opiek\u0119 pa\u0144stwa, kt\u00f3re podobno tylko mu przeszkadza. I nagle okaza\u0142oby si\u0119, \u017ce wcale nie jest taki biedny, jak pr\u00f3buje wykaza\u0107 na papierze.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek<\/strong>, 25 lipca 2014<\/p>\n\n\n\n

1. <\/strong>Stanis\u0142aw Kutrzeba, Obowi\u0105zki obywatelskie<\/em>, [w:] ten\u017ce, Swoisto\u015b\u0107 polskiej kultury i jej stosunek do Zachodu. Wyb\u00f3r pism<\/em>, red. Bogdan Szlachta, Krak\u00f3w 2006, s. 299.<\/p>\n\n\n\n

2<\/strong>. Prze\u0142. Jerzy Strzelecki, Ewa Szyma\u0144ska.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W\u015br\u00f3d rzeczy najbardziej znienawidzonych przez rodzimych libera\u0142\u00f3w poczesne miejsce zajmuj\u0105 podatki. W ustach libera\u0142a podatek to prosty synonim kradzie\u017cy i ucisku, a najgorszym z\u0142odziejem i bandyt\u0105 w jego oczach nie jest \u017caden przest\u0119pca ani przyw\u00f3dca mafii, lecz fiskus. Nadwi\u015bla\u0144scy libera\u0142owie nierzadko nawo\u0142uj\u0105 otwarcie do niep\u0142acenia podatk\u00f3w, a oszustwa podatkowe oraz inne formy unikania ich p\u0142acenia…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-372","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/372","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=372"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/372\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":374,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/372\/revisions\/374"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=372"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=372"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=372"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}