{"id":393,"date":"2026-04-17T17:18:46","date_gmt":"2026-04-17T17:18:46","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=393"},"modified":"2026-04-17T17:18:46","modified_gmt":"2026-04-17T17:18:46","slug":"adam-danek-powrot-do-pozytywizmu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-powrot-do-pozytywizmu\/","title":{"rendered":"Adam Danek: Powr\u00f3t do pozytywizmu"},"content":{"rendered":"\n

Walczy\u0107, walczy\u0107, walczy\u0107!<\/em> <\/em><\/p>\n\n\n\n

Cyrano de Bergerac<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

 <\/strong>   \u201eNa naszych oczach historia przyspieszy\u0142a.\u201d<\/em> \u2013 obwie\u015bci\u0142 dramatycznie polski minister spraw zagranicznych, rozpoczynaj\u0105c swoje doroczne sejmowe expos\u00e9<\/em>. W praktyce chodzi\u0142o mu w tym efekciarskim zwrocie o postraszenie Sejmu Rosj\u0105, \u017ceby zmobilizowa\u0107 pos\u0142\u00f3w do popierania polityki rz\u0105du. Je\u017celi zatem wierzy\u0107 Rados\u0142awowi Sikorskiemu, mo\u017cemy oto obserwowa\u0107 z bliska pot\u0119\u017cne i gro\u017ane wstrz\u0105sy, kt\u00f3re zmieniaj\u0105 dotychczasowe oblicze \u015bwiata; czujemy pod stopami ruchy tektoniczne w mi\u0119dzynarodowym uk\u0142adzie si\u0142.<\/p>\n\n\n\n

   Szkopu\u0142 w tym, \u017ce wystarczy spojrze\u0107 na po\u0142o\u017cenie Polski, a nie Krymu czy Ukrainy, by przekona\u0107 si\u0119, \u017ce nic takiego nie nast\u0119puje. Polityczna tektonika gdzie\u015b za naszymi wschodnimi granicami nie zagra\u017ca w \u017caden spos\u00f3b naszemu tkwieniu w okowach North Atlantic Terrorist Organisation<\/em> i r\u00f3wnie szkodliwej Unii Europejskiej, ani te\u017c naszej jednostronnej zale\u017cno\u015bci gospodarczej od Niemiec. Po\u0142o\u017cenie naszego pa\u0144stwa jest, p\u00f3ki co, ca\u0142kowicie \u201estabilne\u201d. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, panuje w nim i nad nim zat\u0119ch\u0142a, obezw\u0142adniaj\u0105ca \u201eatmosfera bagna\u201d, kt\u00f3rej nie rozwiewa bynajmniej obudzony nagle wiatr Historii. Pozbawiona samodzielnej polityki zagranicznej, z gospodark\u0105 sukcesywnie redukowan\u0105 do podwykonawstwa, zdemontowan\u0105 armi\u0105, spo\u0142ecze\u0144stwem bombardowanym ideologi\u0105 permisywizmu oraz ilustruj\u0105c\u0105 go spornografizowan\u0105 \u201erozrywk\u0105\u201d i \u201ereklam\u0105\u201d, drenowana rosn\u0105c\u0105 emigracj\u0105, z m\u0142odzie\u017c\u0105 obracan\u0105 w coraz gorszych mato\u0142\u00f3w przez kolejne niewydarzone reformy edukacyjne \u2013 Polska wydaje si\u0119 skazana na powolne zgnicie. Najgorsze za\u015b, \u017ce w spo\u0142ecze\u0144stwie towarzyszy temu zrezygnowane lub aprobatywne poczucie stabilizacji: prze\u015bwiadczenie, \u017ce tak ma by\u0107, a w ka\u017cdym razie nie ma \u017cadnej alternatywy. Ob\u00f3z zdrady narodowej tryumfuje, jego prominenci wykrzywiaj\u0105 nalane g\u0119by do kamer w u\u015bmiechu sytych, na\u017cartych ma\u0142p. Nikt nie podejmuje kontestacji, bo ubo\u017cszych ca\u0142kowicie poch\u0142ania walka o chleb, a zamo\u017cniejszych walka o modniejsze gad\u017cety. Potencjalne zaplecze spo\u0142eczne buntu woli raczej wyjecha\u0107 na Zach\u00f3d na zmywak albo zbiera\u0107 truskawki. Nie ma te\u017c w Polsce \u017cadnej si\u0142y politycznej, kt\u00f3ra chcia\u0142aby nim pokierowa\u0107. W \u015bwietle dost\u0119pnych przewidywa\u0144 trudno si\u0119 spodziewa\u0107, by w najbli\u017cszej przysz\u0142o\u015bci mia\u0142y nast\u0105pi\u0107 jakie\u015b zasadnicze zmiany w zastyg\u0142ym uk\u0142adzie si\u0142 wewn\u0105trz naszego pa\u0144stwa i w jego otoczeniu. Nie nastawiajmy si\u0119 wi\u0119c \u2013 na przyk\u0142ad pod wra\u017ceniem wydarze\u0144 na W\u0119grzech w 2006 r. czy obecnej sytuacji na Ukrainie \u2013 na barykady i miejsk\u0105 partyzantk\u0119; nie oczekujmy dzie\u0144 po dniu rewolucji narodowej czy spo\u0142ecznej i ucieczki zdradzieckich elit tylko po to, \u017ceby w ko\u0144cu znudzi\u0107 i rozczarowa\u0107 si\u0119 czekaniem. Miejmy w pami\u0119ci s\u0142owa Oswalda Spenglera: \u201eOptymizm jest tch\u00f3rzostwem.\u201d <\/em>Na bagnie nie wybuchnie po\u017car, bo bagno jest niepalne.<\/p>\n\n\n\n

   Ale czy to daje nam pow\u00f3d, by opu\u015bci\u0107 r\u0119ce i zamkn\u0105\u0107 si\u0119 w ciasnym kr\u0119gu czysto prywatnych spraw? Nie.<\/p>\n\n\n\n

   W czasach politycznego bezruchu i martwoty, ucieczki jednostek w egoizm, bezmy\u015blnej konsumpcji jednych, a spo\u0142ecznej degradacji i strachu o w\u0142asn\u0105 egzystencj\u0119 innych \u2013 trzeba na nowo odczyta\u0107 dziedzictwo polskiego pozytywizmu, powr\u00f3ci\u0107 do idei \u201epracy organicznej\u201d i \u201epracy u podstaw\u201d. Nie nale\u017cy przy tym kojarzy\u0107 pozytywizmu z epok\u0105 przyziemnych my\u015bli i wyja\u0142owienia z wielkich idei, jak bywa on portretowany w szkolnych podr\u0119cznikach. Akurat polski pozytywizm by\u0142 znacznie bardziej nasycony pierwiastkami wsp\u00f3lnotowymi i narodowymi, ni\u017c pozytywizm zachodni. Pozytywizm Adama Wi\u015blickiego, Henryka Sienkiewicza, Boles\u0142awa Prusa, Aleksandra \u015awi\u0119tochowskiego, Adama Mahrburga w o wiele wi\u0119kszym stopniu przechowa\u0142 w sobie spu\u015bcizn\u0119 polskiego Romantyzmu, ni\u017c sk\u0142onni s\u0105 to zauwa\u017ca\u0107 i przyzna\u0107 powielacze podr\u0119cznikowych schemat\u00f3w. Nie przez przypadek poj\u0119cie \u201epracy organicznej\u201d wymy\u015bli\u0142 jeden z najwi\u0119kszych romantycznych mesjanist\u00f3w, hrabia August Cieszkowski; nie przez przypadek pojawia\u0142y si\u0119 takie postacie, jak inny mesjanista, \u201eromantyk pozytywizmu\u201d Stanis\u0142aw Szczepanowski, w kt\u00f3rego ideach dwie przeciwstawne pono\u0107 epoki zla\u0142y si\u0119 w jedno. Jakich wskaz\u00f3wek udziela nam dawny pozytywizm na dzi\u015b?<\/p>\n\n\n\n

   Najwi\u0119kszym osi\u0105gni\u0119ciem liberalizmu w polityce, kulturze i gospodarce jest kompletne zdruzgotanie wszelkich wi\u0119zi spo\u0142ecznych. \u201eBur\u017cuazja tam, gdzie dosz\u0142a do w\u0142adzy, zburzy\u0142a wszystkie patriarchalne, idylliczne stosunki (\u2026) i nie pozostawi\u0142a mi\u0119dzy lud\u017ami \u017cadnego innego w\u0119z\u0142a pr\u00f3cz nagiego interesu (\u2026)\u201d<\/em> \u2013 podsumowali celnie Marks i Engels. Efektem jest wszechogarniaj\u0105ca bierno\u015b\u0107 spo\u0142eczna, brak organizacji \u017cycia zbiorowego i brak kolektywnego wp\u0142ywu na rozstrzygni\u0119cia publiczne, poniewa\u017c wszyscy s\u0105 zaj\u0119ci sob\u0105 i nikt nie chce spogl\u0105da\u0107 poza czubek w\u0142asnego nosa (czy brzeg swojej szklanki piwa). Przeorani przez liberalizm, zamiast zbiorowo\u015bci\u0105, ca\u0142o\u015bci\u0105 spo\u0142eczn\u0105, stali\u015bmy si\u0119 bez\u0142adn\u0105 kup\u0105 niepowi\u0105zanych ze sob\u0105 atom\u00f3w. Dlatego nie miej do swoich rodak\u00f3w pretensji, \u017ce nie chc\u0105 si\u0119 przebudzi\u0107. Spo\u0142ecze\u0144stwo samo z tej bierno\u015bci nie wyjdzie. Nie marnuj wi\u0119c czasu. \u201eIlu\u017c to jest ludzi, kt\u00f3rzy czekaj\u0105 na rewolucj\u0119 jutra, zamiast robi\u0107 dzisiaj rewolucj\u0119 nieustaj\u0105c\u0105.\u201d<\/em> \u2013 kr\u0119ci\u0142 g\u0142ow\u0105 Roman Dmowski przed stu dwudziestu laty. Nie czekaj, a\u017c \u201eco\u015b\u201d si\u0119 stanie, a\u017c \u201eco\u015b\u201d samo si\u0119 zmieni. Nie czekaj, a\u017c wiatr Historii sam powieje. Nie czekaj na wstrz\u0105s nie wiadomo sk\u0105d. \u201eOto teraz czas upragniony, oto teraz dzie\u0144 zbawienia.\u201d<\/em> (2 Kor 6,2). Skoro na razie pr\u00f3\u017cno wygl\u0105da\u0107 zmiany systemowej, rozpocznij prac\u0119 nad wprowadzaniem w \u017cycie spo\u0142eczne, kulturalne czy gospodarcze wycinkowych, ale po\u017c\u0105danych zmian, przesuwaj\u0105cych jego wz\u00f3r w kierunku nieliberalnym, a bardziej wsp\u00f3lnotowym. Koniecznie dzia\u0142aj z innymi. By osi\u0105gn\u0105\u0107 konkretne wyniki, nie musisz przy tym dysponowa\u0107 armi\u0105 zwolennik\u00f3w czy wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, zw\u0142aszcza na pocz\u0105tku, tote\u017c nie zniech\u0119caj si\u0119 jej brakiem. Praca u podstaw wymaga czasu. Miej w pami\u0119ci m\u0105dro\u015b\u0107 Kazimierza Brodzi\u0144skiego: \u201eCzy\u0144 ka\u017cdy w swoim k\u00f3\u0142ku, co ka\u017ce Duch Bo\u017cy, a ca\u0142o\u015b\u0107 sama si\u0119 z\u0142o\u017cy.\u201d<\/em> Niech przy\u015bwieca ci filozofia \u017cyciowa \u201ema\u0142ego pozytywizmu\u201d, wyra\u017cona w utworach Wojciecha M\u0142ynarskiego. \u201eR\u00f3bmy swoje, r\u00f3bmy swoje, mo\u017ce to co\u015b da? Kto wie?\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

   Swoje \u2013 czyli co? Na przyk\u0142ad: w\u0142\u0105cz si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 organizacji pro-obronnych; w ruchy ochrony lokalnych tradycji i krajobrazu; w niekomercyjne formy handlu; w organizacj\u0119 \u017cycia religijnego swojej parafii; w dzie\u0142a pomocy ubogim rodakom; w protesty spo\u0142eczne przeciw budowie hipermarket\u00f3w, przeciw lichwiarskim dzia\u0142aniom bank\u00f3w i para-bank\u00f3w, przeciw kasowaniu instytucji u\u017cyteczno\u015bci publicznej, przeciw \u0142amaniu i obchodzeniu praw pracowniczych w naszym kraju. Je\u017celi nie masz w\u0142asnych pomys\u0142\u00f3w, szukaj informacji o inicjatywach wymy\u015blonych przez innych i wybierz najbardziej warto\u015bciowe z nich. Wok\u00f3\u0142 jest tysi\u0105c mo\u017cliwo\u015bci, wi\u0119c b\u0119dzie naprawd\u0119 dziwne, je\u017celi ich nie wykorzystasz. I ty si\u0119 jeszcze pytasz, co robi\u0107?<\/p>\n\n\n\n

   Nie anga\u017cuj si\u0119 jednak w byle co. Nie walcz z nieistniej\u0105c\u0105 \u201ekomun\u0105\u201d, wyobra\u017caj\u0105c sobie, \u017ce zmieniasz \u015bwiat na lepsze. Nie przebieraj si\u0119 w kostiumy \u201e\u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych\u201d albo \u015bredniowiecznych rycerzy, wyobra\u017caj\u0105c sobie, \u017ce \u201estrze\u017cesz p\u0142omienia tradycji\u201d. Wok\u00f3\u0142 s\u0105 prawdziwe problemy; wok\u00f3\u0142 ludzie twojej krwi i twojej wiary czekaj\u0105 na pomoc.<\/p>\n\n\n\n

   Nie tra\u0107 czasu na zabaw\u0119 w \u201emetapolityk\u0119\u201d. Bo \u201edzia\u0142alno\u015b\u0107 metapolityczna\u201d to oksymoron. Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, lepiej zrobisz, je\u015bli zamiast w teorii broni\u0107 \u201esolarnej Tradycji\u201d albo innych \u201eimponderabili\u00f3w\u201d, zajmiesz si\u0119 w praktyce obron\u0105 tradycyjnego wyrobu w\u0119dlin przed zakusami Unii Europejskiej. Praca koncepcyjna jest ci potrzebna o tyle, o ile rodzi programy i plany konkretnych dzia\u0142a\u0144. Jak w faszystowskiej filozofii Giovanniego Gentile, \u201emy\u015bl i czyn\u201d<\/em> musz\u0105 sta\u0107 si\u0119 jedno\u015bci\u0105, zgodnie z zasad\u0105 \u201esformu\u0142owane i wykonane\u201d<\/em>. Osobowy idea\u0142, jaki powiniene\u015b realizowa\u0107, to Mosleyowski thought-deed man<\/em>, kt\u00f3remu my\u015bl s\u0142u\u017cy wy\u0142\u0105cznie do tego, by wciela\u0107 j\u0105 w \u017cycie. Zwalczaj w sobie nawyk snucia doktrynalnych dywagacji jako substytutu rzeczywistego dzia\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n

   Nie popadaj w poczucie, \u017ce skoro wok\u00f3\u0142 nie wida\u0107 barykad ani p\u0142omieni, to zajmujesz si\u0119 rzeczami ma\u0142ymi i przyziemnymi. \u201eW tej za\u015b bezor\u0119\u017cnej walce, jak\u0105 toczy\u0107 mamy, pobudk\u0105 i otuch\u0105 niech b\u0119dzie wielko\u015b\u0107 idei, wielko\u015b\u0107 celu.\u201d<\/em> \u2013 pisa\u0142 w okresie popowstaniowych obrachunk\u00f3w hrabia Stanis\u0142aw Tarnowski. Przyk\u0142adaj si\u0119 do tego, co robisz. Miej \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce w ten spos\u00f3b walczysz ze z\u0142em. Jeste\u015b \u017co\u0142nierzem na wojnie o wielu frontach. Wyp\u0119dzasz demony ze swojej ziemi, pi\u0119d\u017a po pi\u0119dzi. Jak \u015bredniowieczny mnich benedyktyn: nie wywijaj\u0105c mieczem, lecz codzienn\u0105, wytrwa\u0142\u0105 prac\u0105. Ora et labora.<\/em> Tylko od ciebie zale\u017cy, czy idea polska uciele\u015bni si\u0119 w tobie i b\u0119dzie pracowa\u0107 twoimi r\u0119kami.<\/p>\n\n\n\n

   Traktuj swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 jako po cz\u0119\u015bci przygotowawcz\u0105. Nowy pozytywizm nie jest programem na wieczno\u015b\u0107. Je\u017celi pewnego dnia w kraju pojawi si\u0119 autentyczny ruch sprzeciwu wobec neokolonialnego statusu Polski, jej liberalnej gospodarki i lokajskiej polityki zagranicznej, nie odmawiaj mu poparcia politycznego ani finansowego; wesprzyj go te\u017c swoim udzia\u0142em.<\/p>\n\n\n\n

   Pami\u0119taj: \u017cadna koniunktura w polityce mi\u0119dzynarodowej czy wewn\u0119trznej nie trwa w niesko\u0144czono\u015b\u0107. By\u0107 mo\u017ce i my doczekamy si\u0119 wreszcie powrotu mo\u017cliwo\u015bci przemian systemowych.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek<\/strong>, 5 czerwca 2014<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Walczy\u0107, walczy\u0107, walczy\u0107!  Cyrano de Bergerac     \u201eNa naszych oczach historia przyspieszy\u0142a.\u201d \u2013 obwie\u015bci\u0142 dramatycznie polski minister spraw zagranicznych, rozpoczynaj\u0105c swoje doroczne sejmowe expos\u00e9. W praktyce chodzi\u0142o mu w tym efekciarskim zwrocie o postraszenie Sejmu Rosj\u0105, \u017ceby zmobilizowa\u0107 pos\u0142\u00f3w do popierania polityki rz\u0105du. Je\u017celi zatem wierzy\u0107 Rados\u0142awowi Sikorskiemu, mo\u017cemy oto obserwowa\u0107 z bliska pot\u0119\u017cne i gro\u017ane wstrz\u0105sy,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-393","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/393","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=393"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/393\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":395,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/393\/revisions\/395"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=393"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=393"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=393"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}