{"id":408,"date":"2026-04-17T17:23:16","date_gmt":"2026-04-17T17:23:16","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=408"},"modified":"2026-04-17T17:23:16","modified_gmt":"2026-04-17T17:23:16","slug":"adam-danek-demoliberalizm-antyliberalizm-i-rosja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-demoliberalizm-antyliberalizm-i-rosja\/","title":{"rendered":"Adam Danek: Demoliberalizm, antyliberalizm i Rosja"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

   Niedawne przy\u0142\u0105czenie P\u00f3\u0142wyspu Krymskiego do Rosji da\u0142o wielu polskim grupom szeroko pojmowanej prawicy bodziec do dyskusji o tym, jak\u0105 ideologi\u0119 reprezentuje rosyjskie przyw\u00f3dztwo pa\u0144stwowe i jakie w zwi\u0105zku z tym nale\u017cy zaj\u0105\u0107 stanowisko wobec prowadzonej przez nie polityki. W\u015br\u00f3d krytyk\u00f3w Rosji daj\u0105 si\u0119 generalnie wyodr\u0119bni\u0107 dwa nurty. Nurt pierwszy zarzuca rosyjskim w\u0142adzom nawr\u00f3t do tradycji sowieckiego imperializmu, agresywny militaryzm i d\u0105\u017cenia zaborcze wobec s\u0105siad\u00f3w, wi\u0105\u017c\u0105c je w niejasny spos\u00f3b z \u201edeficytem demokracji\u201d w systemie politycznym Rosji, ten za\u015b z kolei z mrocznymi wp\u0142ywami si\u0142owik\u00f3w<\/em>, a zw\u0142aszcza ze stopniem oficerskim KGB samego W\u0142adimira Putina. Przedstawiciele tego nurtu przyjmuj\u0105 z regu\u0142y za pewnik nie wymagaj\u0105cy dowodzenia (mo\u017cna te\u017c powiedzie\u0107 modnie: aksjomat), \u017ce Polska ma by\u0107 wiernym sojusznikiem Zachodu i jego przodownikiem w Europie Wschodniej, a nieprzestrzeganie w dzisiejszych czasach tak dobroczynnych standard\u00f3w, jak jedyny dopuszczalny model pa\u0144stwa, czyli demokracja narodowa, rz\u0105dy parlamentarne, cywilna kontrola nad armi\u0105, \u201ewolna\u201d gospodarka z rynkiem opanowanym przez zachodnie koncerny oraz poparcie dla ekspansji terytorialnej NATO i Unii Europejskiej \u2013 to skandal wo\u0142aj\u0105cy o pomst\u0119 do nieba. Konserwatysta nie ma powod\u00f3w, by wchodzi\u0107 w szczeg\u00f3\u0142owy sp\u00f3r z reprezentantami tego nurtu. Mo\u017ce jedynie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce ze swoj\u0105 emocjonaln\u0105 i moralniack\u0105 retoryk\u0105 opieraj\u0105 si\u0119 oni od pocz\u0105tku do ko\u0144ca na wyobra\u017ceniach w\u0142a\u015bciwych demoliberalizmowi, a wi\u0119c w rzeczywisto\u015bci krytykuj\u0105 Rosj\u0119 \u201ez lewa\u201d.<\/p>\n\n\n\n

   Z konserwatywnego punktu widzenia na wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje drugi nurt. O ile pierwszy pogardza Rosj\u0105 za to, \u017ce jest za ma\u0142o demoliberalna, o tyle drugi pogardza ni\u0105 za to, \u017ce jest na jego gust za bardzo demoliberalna. Wytyka rosyjskiemu obozowi rz\u0105dowemu, \u017ce nie g\u0142osi on nacjonalistycznej ideologii i nie popiera nacjonalistycznych ruch\u00f3w w innych pa\u0144stwach, a tak\u017ce obecno\u015b\u0107 w jego orbicie quasi-libera\u0142\u00f3w czy biznesowych oligarch\u00f3w (Roman Abramowicz, Oleg Deripaska, W\u0142adimir Potanin, Uliszer Usmanow), kt\u00f3rym w zamian za lojalno\u015b\u0107 wobec w\u0142adz pozwolono zachowa\u0107 pozycj\u0119 i maj\u0105tek (dla zwolennika nacjonalizmu etnicznego dodatkowym kamieniem obrazy pozostaje zapewne fakt, i\u017c wielu z tych bonz\u00f3w wielkiego biznesu jest pochodzenia nierosyjskiego, czego przyk\u0142adami \u017byd Abramowicz, Bia\u0142orusin Deripaska, Uzbek Usmanow czy Tatar Rustam Tariko). Dlatego \u2013 twierdz\u0105 przedstawiciele drugiego nurtu \u2013 orientacja prorosyjska w polityce zagranicznej nie stanowi \u017cadnej alternatywy dla orientacji prozachodniej, a jedyna prawid\u0142owa orientacja to nacjonalizm walcz\u0105cy z ca\u0142ym \u015bwiatem z wyj\u0105tkiem podobnych do niego samego ruch\u00f3w nacjonalistycznych w innych krajach. Te twierdzenia, kt\u00f3re w du\u017cym uproszczeniu mo\u017cna nazwa\u0107 krytyk\u0105 Rosji \u201ez prawa\u201d, z konserwatywnego punktu widzenia zas\u0142uguj\u0105 na dyskusj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

   Zacznijmy od istotnego zastrze\u017cenia. Po obj\u0119ciu w\u0142adzy przez W\u0142adimira Putina rosyjskie w\u0142adze dokona\u0142y skutecznej renacjonalizacji kluczowych sektor\u00f3w krajowej gospodarki i uodporni\u0142a j\u0105 w du\u017cym stopniu na zewn\u0119trzne wp\u0142ywy. Pozbawi\u0142y oligarch\u00f3w w\u0142adzy politycznej, a spor\u0105 ich cz\u0119\u015b\u0107 wygna\u0142y. Odbudowa\u0142y potencja\u0142 militarny Rosji, roztrwoniony w czasach Jelcynowskich. Za\u017cegna\u0142y niebezpiecze\u0144stwo terytorialnego rozpadu pa\u0144stwa, odzyskuj\u0105c militarnie Czeczeni\u0119 i likwiduj\u0105c separatystyczne d\u0105\u017cenia Tatarstanu. W ostatnich latach w Rosji wprowadzono prawny zakaz propagowania homoseksualizmu i innych zbocze\u0144, a tak\u017ce ukr\u00f3cono panoszenie si\u0119 prozachodnich \u201eorganizacji pozarz\u0105dowych\u201d za pieni\u0105dze od zagranicznych mocodawc\u00f3w. Grup\u0119 idiotek znan\u0105 jako \u201ePussy Riot\u201d ukarano wi\u0119zieniem za obraz\u0119 religii. Podkre\u015blmy: nie obraz\u0119 czyich\u015b \u201euczu\u0107 religijnych\u201d, kt\u00f3re s\u0105 kategori\u0105 subiektywn\u0105, w\u0142a\u015bciw\u0105 liberalnemu, ze\u015brodkowanemu na \u201ejednostce\u201d modelowi prawa, ale obraz\u0119 religii prawos\u0142awnej jako takiej. \u201eMarsze tolerancji\u201d s\u0105 w tym kraju systematycznie rozp\u0119dzane przemoc\u0105, za cichym, lecz widocznym przyzwoleniem organ\u00f3w administracji oraz przy niezbyt skrywanym poparciu Cerkwi. Je\u015bli wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 wszystkie te okoliczno\u015bci, to zarzucanie rosyjskim w\u0142adzom, \u017ce \u201enie g\u0142osz\u0105 nacjonalistycznej ideologii\u201d i w og\u00f3le s\u0105 za ma\u0142o antyliberalne, wydaje si\u0119 cokolwiek megaloma\u0144skie*. Polityka wewn\u0119trzna Rosji mniej nas tu jednak interesuje, poniewa\u017c jej krytycy \u201ez prawa\u201d argumentuj\u0105 przede wszystkim, \u017ce Moskwa nie stwarza dla zachodniego demoliberalizmu alternatywy w polityce mi\u0119dzynarodowej.<\/p>\n\n\n\n

   S\u0142yszymy wi\u0119c od nich, \u017ce dzisiejsza Rosja wskrzesza tradycje sowieckiego imperializmu. Tymczasem owe tradycje s\u0105 a\u017c tak straszne, jak maluj\u0105 je ci, kt\u00f3rzy ca\u0142\u0105 histori\u0119 polityki zagranicznej ZSRS postrzegaj\u0105 przez pryzmat jednego wycinka, to znaczy losu \u201e\u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych\u201d. Wi\u0119zy bliskiej wsp\u00f3\u0142pracy \u0142\u0105czy\u0142y ze Zwi\u0105zkiem Sowieckim wiele kraj\u00f3w stawiaj\u0105cych na silne przyw\u00f3dztwo pa\u0144stwowe i autorytarny system polityczny. By\u0142y w\u015br\u00f3d nich: Ghana rz\u0105dzona przez Kwame Nkrumaha, Gwinea pod rz\u0105dami Ahmeda Sekou Tour\u00e9, Egipt genera\u0142a Gamala abd-an-Nasira (w Europie zwanego zwykle Naserem), Tanzania (S\u0142ugi Bo\u017cego) Juliusa Kambarage Nyerere, Libia pu\u0142kownika Muammara Kadafiego, Somalia marsza\u0142ka Mohammeda Siyada Barr\u00e9, Syria genera\u0142a Hafiza al-Asada czy Irak Saddama Husajna. Ka\u017cde z wymienionych pa\u0144stw rozwin\u0119\u0142o w\u0142asn\u0105 ideologi\u0119 o charakterze antyliberalnym i niemarksistowskim: Ghana \u2013 konscjentyzm, Gwinea \u2013 \u201esocjalizm wiejski\u201d, Egipt \u2013 naseryzm, Tanzania \u2013 doktryn\u0119 ujamaa<\/em>, Somalia \u2013 islamski narodowy socjalizm, Libia \u2013 \u201etrzeci\u0105 teori\u0119 \u015bwiatow\u0105\u201d, Syria i Irak \u2013 baasizm. Zwi\u0105zek Sowiecki wci\u0105ga\u0142 te kraje do wsp\u00f3\u0142pracy przeciw blokowi zachodniemu, lecz nie narzuca\u0142 im swojej ideologii. Oczywi\u015bcie, wspiera\u0142 te pa\u0144stwa dla realizacji swoich strategicznych cel\u00f3w i interes\u00f3w, a nie dlatego, \u017ce w\u0142odarze Kremla przyj\u0119li konscjentyzm, socjalizm wiejski, naseryzm, ujamaa<\/em>, islamski narodowy socjalizm, trzeci\u0105 teori\u0119 \u015bwiatow\u0105, baasizm albo korea\u0144sk\u0105 doktryn\u0119 d\u017cucze<\/em>. Ale wspiera\u0142 je, nie \u017c\u0105daj\u0105c od nich w zamian przyj\u0119cia marksizmu.<\/p>\n\n\n\n

   Pod pewnymi wzgl\u0119dami sytuacja przedstawia si\u0119 dzisiaj podobnie. Z Rosj\u0105 blisko wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 pa\u0144stwa otwarcie odrzucaj\u0105ce zachodni, demoliberalny model polityczny: postkomunistyczne Chiny; Kazachstan i Bia\u0142oru\u015b rz\u0105dzone autorytarnie przez lider\u00f3w integracji eurazjatyckiej Nursu\u0142tana Nazarbajewa i Alaksandra \u0141ukaszenk\u0119; szyicki Iran; wreszcie Syria \u2013 po zniszczeniu Iraku Saddama Husajna w 2003 r. ostatnie pa\u0144stwo baasistowskie. Rosja wspiera ich d\u0105\u017cenia do odparcia ideologicznej, politycznej, ekonomicznej, a niekiedy r\u00f3wnie\u017c militarnej ekspansji bloku zachodniego. Czyni to raczej nie z pobudek ideowych, tylko dla realizacji w\u0142asnej strategii, co jednak w polityce mi\u0119dzynarodowej nie jest \u017cadn\u0105 niespodziank\u0105 \u2013 chyba, \u017ce dla autentycznie naiwnego obserwatora.<\/p>\n\n\n\n

   Jakie pogl\u0105dy polityczne ma W\u0142adimir Putin? Nie wiadomo, ale w praktyce nie ma to specjalnego znaczenia. By\u0107 mo\u017ce po wielu latach na podstawie niedost\u0119pnych dzisiaj \u017ar\u00f3de\u0142 opisz\u0105 je historycy, a by\u0107 mo\u017ce nigdy ich nie poznamy. W\u015br\u00f3d by\u0142ych i obecnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Putina znajdujemy zar\u00f3wno konserwatyst\u00f3w Dmitrija Rogozina czy Modesta Kolerowa oraz ideologa eurazjatyzmu Aleksandra Dugina, jak i neozapadnik\u00f3w Gleba Paw\u0142owskiego czy Siergieja Karaganowa, ale pr\u00f3by wydedukowania pogl\u0105d\u00f3w prezydenta Rosji z personali\u00f3w jego otoczenia by\u0142yby niepowa\u017cne. Podobnie zreszt\u0105, jak wyobra\u017canie sobie, \u017ce Putin jest jedyn\u0105 osob\u0105 decyzyjn\u0105 w rosyjskim pa\u0144stwie, \u017ce tamtejszy ob\u00f3z rz\u0105dowy jest jednobarwny pod wzgl\u0119dem ideowym i \u017ce nie ma w nim zr\u00f3\u017cnicowanych (w dopuszczalnych granicach) frakcji. Powt\u00f3rzmy: nie ma to jednak praktycznego znaczenia. Jakimkolwiek bowiem pogl\u0105dom ho\u0142duje rosyjskie przyw\u00f3dztwo pa\u0144stwowe, w praktyce Rosja aktywnie poszerza na arenie mi\u0119dzynarodowej przestrze\u0144 dla pa\u0144stw pod\u0105\u017caj\u0105cych w dziedzinie ustroju politycznego i ekonomicznego drogami alternatywnymi wobec narzucanego przez Zach\u00f3d demoliberalizmu oraz piel\u0119gnuj\u0105cych w\u0142asn\u0105 suwerenno\u015b\u0107 ideologiczn\u0105. A je\u017celi ta przestrze\u0144 si\u0119 nie powi\u0119kszy, nie powi\u0119kszy si\u0119 te\u017c liczba takich pa\u0144stw na \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n

   Krytycy rosyjskiej polityki \u201ez prawa\u201d musz\u0105 bra\u0107 powy\u017csze fakty pod uwag\u0119. Osobi\u015bcie uwa\u017cam, \u017ce Polska powinna czerpa\u0107 wzorce nie tyle z Rosji, ile raczej od jej antyliberalnych sojusznik\u00f3w: Bia\u0142orusi, Kazachstanu czy Syrii.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek, 18 kwietnia 2014 \u00a0\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n

* W charakterze anegdotycznym przytoczy\u0107 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c zarzut, stawiany gdzieniegdzie zupe\u0142nie na powa\u017cnie, \u017ce nacjonalistom nie mo\u017ce podoba\u0107 si\u0119 Rosja, poniewa\u017c zamieszkuje j\u0105 wiele narod\u00f3w. To prawda \u2013 w jej granicach \u017cyje ponad sto r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci. Ciekawe, co zdaniem zwolennik\u00f3w takiego wulgarnego nacjonalizmu mieliby zrobi\u0107 etniczni Rosjanie z tymi wszystkimi ludami, dla kt\u00f3rych terytorium Federacji stanowi naturaln\u0105 ekumen\u0119? Podzieli\u0107 Rosj\u0119 na ponad setk\u0119 osobnych pa\u0144stw narodowych? Rozumniejszy nacjonalista m\u00f3g\u0142by natomiast doj\u015b\u0107 do wniosku, i\u017c Rosja tworzy ponad-etniczny \u201ewielki nar\u00f3d\u201d opisany niegdy\u015b przez Adama Doboszy\u0144skiego. Sam Doboszy\u0144ski stwierdzi\u0142 zreszt\u0105 w 1941 r. w rozprawie pod tym w\u0142a\u015bnie tytu\u0142em, \u017ce w Zwi\u0105zku Sowieckim proces formowania si\u0119 \u201ewielkiego narodu\u201d jest ju\u017c bardzo daleko posuni\u0119ty.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

   Niedawne przy\u0142\u0105czenie P\u00f3\u0142wyspu Krymskiego do Rosji da\u0142o wielu polskim grupom szeroko pojmowanej prawicy bodziec do dyskusji o tym, jak\u0105 ideologi\u0119 reprezentuje rosyjskie przyw\u00f3dztwo pa\u0144stwowe i jakie w zwi\u0105zku z tym nale\u017cy zaj\u0105\u0107 stanowisko wobec prowadzonej przez nie polityki. W\u015br\u00f3d krytyk\u00f3w Rosji daj\u0105 si\u0119 generalnie wyodr\u0119bni\u0107 dwa nurty. Nurt pierwszy zarzuca rosyjskim w\u0142adzom nawr\u00f3t do…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-408","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/408","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=408"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/408\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":410,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/408\/revisions\/410"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=408"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=408"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=408"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}