Polscy narodowcy zarzucaj\u0105 swoim adwersarzom (cz\u0119\u015bciej sk\u0105din\u0105d urojonym ni\u017c rzeczywistym) pi\u0142sudczykom nonsensowny kult jednostki, kt\u00f3rej samo nazwisko starczy\u0107 ma im za ide\u0119 i program. Po czym sami post\u0119puj\u0105 dok\u0142adnie wed\u0142ug tego schematu, z tym, \u017ce zamiast nazwiska J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego odmieniaj\u0105 przez wszystkie przypadki nazwisko Romana Dmowskiego. Historia, tradycje i dorobek obozu narodowego z jednej strony, a posta\u0107 Dmowskiego z drugiej strony s\u0105 w ich mniemaniu synonimami. Analogicznie, jak w minionym okresie: \u201eLenin \u2013 w domy\u015ble Partia, Partia \u2013 w domy\u015ble Lenin\u201d. A przecie\u017c jedno nie jest po prostu to\u017csame z drugim.<\/p>\n\n\n\n
Polski ruch narodowy u swych korzeni mia\u0142 zabarwienie ideowe r\u00f3\u017cne od tego, jakie z up\u0142ywem czasu nada\u0142 mu Dmowski. Pierwotnie reprezentowa\u0142 on nacjonalizm o wyra\u017anie plebejskiej<\/em> orientacji. Zaznaczmy od razu: s\u0142owa \u201eplebejski\u201d nie nale\u017cy demonizowa\u0107. Samo w sobie okre\u015blenie to nie ma bynajmniej wyd\u017awi\u0119ku pejoratywnego. Termin \u201eplebejski\u201d to zwyczajny zamiennik terminu \u201eludowy\u201d. W \u0142aci\u0144skich formularzach Mszy \u015bwi\u0119tej wyraz plebs<\/em> powtarza si\u0119 wielokrotnie i oznacza \u201elud Bo\u017cy\u201d \u2013 nie mot\u0142och, lecz jego przeciwie\u0144stwo. W j\u0119zyku \u015bwieckim plebs znaczy tyle, co lud, zw\u0142aszcza lud rozumiany jako ni\u017csze warstwy spo\u0142eczne. Nacjonalizm plebejski to nacjonalizm do tych przede wszystkim warstw adresowany i nimi zainteresowany.<\/p>\n\n\n\n Tw\u00f3rcami polskiego nacjonalizmu plebejskiego byli dwaj ziemianie, starsi od Dmowskiego o lat dziesi\u0119\u0107: Jan Ludwik Pop\u0142awski i J\u00f3zef Karol Potocki, kt\u00f3ry swe arystokratyczne nazwisko ukry\u0142 pod pseudonimem Marian Bohusz i pod tym te\u017c mianem odda\u0142 mu ho\u0142d Stefan \u017beromski w \u201ePrzedwio\u015bniu\u201d<\/em>. Przed kilku laty prof. Jacek Bartyzel w swojej typologii prawic zaliczy\u0142 owych \u201estarych endek\u00f3w\u201d do \u201elewicy prawicy\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Koncepcja Pop\u0142awskiego i Bohusza nie wyros\u0142a oczywi\u015bcie w pr\u00f3\u017cni. Z jednej strony nawi\u0105zywa\u0142a do idea\u0142\u00f3w W\u0142adys\u0142awa Ludwika Anczyca (1823-1883), wydawcy i poety-epigona romantyzmu, niestrudzonego budziciela uczu\u0107 patriotycznych i \u015bwiadomo\u015bci narodowej w\u015br\u00f3d ch\u0142op\u00f3w (1)<\/strong>. Z drugiej strony poprzedza\u0142 j\u0105 antyliberalny program spo\u0142eczno-ekonomiczny Adama Wi\u015blickiego (1836-1913), redaktora warszawskiego \u201ePrzegl\u0105du Tygodniowego\u201d, sztandarowego organu polskiego pozytywizmu. Wi\u015blicki w\u0105tpi\u0142, \u201eby rozw\u00f3j kapitalizmu r\u00f3wnoznaczny by\u0142 z post\u0119pem gospodarczym, by ekonomiczna i spo\u0142eczna przysz\u0142o\u015b\u0107 narod\u00f3w zawis\u0142a od pot\u0119gi wielkiego handlu i wielkiego przemys\u0142u\u201d<\/em>. Industrializacja w jego ocenie zrodzi\u0142a negatywne skutki spo\u0142eczne, poniewa\u017c przynios\u0142a \u201enadprodukcj\u0119 proletariatu, nie maj\u0105cego zaj\u0119cia, a tym samym pozbawionego i wszelkiej si\u0142y pokupnej\u201d<\/em>, czyli pogr\u0105\u017conego w n\u0119dzy. Wi\u015blicki wyst\u0119powa\u0142 przeciw wielkiemu przemys\u0142owi zar\u00f3wno z przyczyn spo\u0142ecznych, jak i z pobudek nacjonalistycznych, widz\u0105c w nim cudzoziemski kapita\u0142 i obcy element narodowy. O \u0141odzi, najwi\u0119kszym o\u015brodku przemys\u0142owym Kr\u00f3lestwa Polskiego, pisa\u0142 na przyk\u0142ad: \u201eca\u0142y wielki przemys\u0142 tkacki \u2013 nie nasza to praca i nie nasze dzie\u0142o\u201d<\/em>. Alternatyw\u0119 dla industrializacji widzia\u0142 we wspieraniu rozwoju rzemios\u0142a i przekwalifikowaniu robotnik\u00f3w przemys\u0142owych, og\u0142upianych przez zmechanizowan\u0105 prac\u0119 fabryczn\u0105, w samodzielnych rzemie\u015blnik\u00f3w. W przewidywaniach Wi\u015blickiego odpowiednio wykszta\u0142ceni, przygotowani technicznie w szko\u0142ach rzemios\u0142, byli proletariusze mieli poprzez zak\u0142adanie w\u0142asnych warsztat\u00f3w stworzy\u0107 polski \u201estan miejski\u201d<\/em> i w ten spos\u00f3b rozwi\u0105za\u0107 problem \u201ezbyt powolnego rozwoju stanu trzeciego\u201d<\/em> w naszym kraju. W perspektywie bie\u017c\u0105cej Wi\u015blicki popiera\u0142 zawi\u0105zywanie stowarzysze\u0144 robotniczych dla wymuszania ust\u0119pstw na niemieckich fabrykantach. Ju\u017c w 1883 r. nawi\u0105za\u0142 kontakty z pierwszymi polskimi socjalistami.<\/p>\n\n\n\n Wed\u0142ug wspomnie\u0144 W\u0142adys\u0142awa Studnickiego, w swoim czasie dzia\u0142acza zar\u00f3wno ruchu socjalistycznego (II Proletariat, PPS), jak i Narodowej Demokracji, Dmowski przez d\u0142ugi czas nie odgrywa\u0142 bynajmniej roli g\u0142\u00f3wnego m\u00f3zgu ruchu narodowego. Ust\u0119powa\u0142 pod tym wzgl\u0119dem ojcom plebejskiego nacjonalizmu (2)<\/strong>. Ale czas pracowa\u0142 dla Dmowskiego. W 1894 r. Marian Bohusz za zorganizowanie \u201ekili\u0144szczyzny\u201d \u2013 demonstracji w Warszawie dla uczczenia rocznicy powstania ko\u015bciuszkowskiego \u2013 zosta\u0142 aresztowany i zes\u0142any do Rosji, a powr\u00f3ciwszy z zes\u0142ania po paru latach, pewnego dnia zagin\u0105\u0142 bez wie\u015bci. W 1908 r. umiera Pop\u0142awski, w 1913 r. \u2013 Zygmunt Balicki. Bieg wydarze\u0144 sam z\u0142o\u017cy\u0142 kierownictwo ruchu w r\u0119ce Dmowskiego. Pod jego przyw\u00f3dztwem endecja zatraci\u0142a swoj\u0105 ludow\u0105, to jest plebejsk\u0105, orientacj\u0119 ideow\u0105. Zamieni\u0142a si\u0119 w \u201eliberalne stronnictwo mieszcza\u0144skie\u201d<\/em>, jak okre\u015bli\u0142 j\u0105 Czes\u0142aw Bobrowski, ekonomista zwi\u0105zany przed wojn\u0105 z lewym skrzyd\u0142em sanacji, a po wojnie ekspert gospodarczy nowego obozu rz\u0105dowego. W dodatku \u2013 w stronnictwo wisz\u0105ce g\u0142\u00f3wnie na garnuszku wielkich w\u0142a\u015bcicieli ziemskich, zw\u0142aszcza w zaborze pruskim i w by\u0142ym Wielkim Ksi\u0119stwie Litewskim. O pieni\u0105dze od ziemia\u0144stwa endecy walczyli w\u00f3wczas za\u017carcie z organizacjami i stronnictwami konserwatywnymi, co na zewn\u0105trz przybra\u0142o mi\u0119dzy innymi posta\u0107 filipik Dmowskiego przeciw \u201eupadkowi my\u015bli konserwatywnej w Polsce\u201d. Eksponentem nacjonalizmu plebejskiego pozosta\u0142 za\u0142o\u017cony w 1901 r. Zwi\u0105zek im. Jana Kili\u0144skiego, przeznaczony dla m\u0142odzie\u017cy robotniczej i rzemie\u015blniczej, z czasem wykorzystywany przez endecj\u0119 w charakterze boj\u00f3wki. Ale w 1905 r. Zwi\u0105zek Kili\u0144skiego zerwa\u0142 z Narodow\u0105 Demokracj\u0105, zra\u017cony jej przej\u015bciem w zaborze rosyjskim na pozycje lojalistyczne.<\/p>\n\n\n\n Nacjonalizm plebejski mia\u0142 t\u0119 zalet\u0119, \u017ce przerzuca\u0142 pomost pomi\u0119dzy zainteresowaniami i celami ruchu narodowego oraz ruchu ludowego (ch\u0142opskiego) i ruchu robotniczego. Taki ludowy nacjonalizm, \u0142\u0105cz\u0105cy w sobie ide\u0119 narodow\u0105 z ide\u0105 spo\u0142ecznikowsk\u0105, zyska\u0142 wielkiego wyraziciela na niwie literatury w osobie Stefana \u017beromskiego, na niwie filozofii torowa\u0142 mu drog\u0119 Stanis\u0142aw Brzozowski. T\u0119 w\u0142a\u015bnie tradycj\u0119 polityczn\u0105 powinien podj\u0105\u0107 ruch narodowo-spo\u0142eczny we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce. Ostatni\u0105 bowiem formacj\u0105 o wyra\u017anie plebejskim zabarwieniu na polskiej scenie politycznej by\u0142a nieobecna na niej ju\u017c od d\u0142u\u017cszego czasu Samoobrona.<\/p>\n\n\n\n Faszyzm wyewoluowa\u0142 w XX wieku w\u0142a\u015bnie z nacjonalizmu plebejskiego. I by\u0107 mo\u017ce to jest istotny pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego faszyzm w gruncie rzeczy nigdy nie lubi\u0142 si\u0119 z nacjonalizmem o orientacji konserwatywnej. We W\u0142oszech, ojczy\u017anie faszyzmu, Mussolini wkr\u00f3tce po obj\u0119ciu rz\u0105d\u00f3w postawi\u0142 ultimatum konserwatywnemu Stowarzyszeniu W\u0142oskich Nacjonalist\u00f3w: albo jego cele s\u0105 zgodne z celami faszyst\u00f3w, a wtedy istnienie odr\u0119bnej organizacji jest zb\u0119dne, albo te\u017c ma rozbie\u017cne cele, a wtedy faszy\u015bci b\u0119d\u0105 musieli z nim walczy\u0107. W efekcie Stowarzyszenie W\u0142oskich Nacjonalist\u00f3w dokona\u0142o samorozwi\u0105zania 23 lutego 1923 r., a jego cz\u0142onkowie przeszli do Narodowej Partii Faszystowskiej, zamieniaj\u0105c niebieskie koszule organizacyjne na czarne. We Francji narodowo-rojalistyczna Akcja Francuska pozostawa\u0142a nieprzyjazna rodzimym ruchom faszystowskim i faszyzuj\u0105cym \u2013 najpierw Faisceau<\/em>, a p\u00f3\u017aniej \u201ekagulardom\u201d, kt\u00f3rych w\u0142a\u015bciwa nazwa brzmia\u0142a Tajny Komitet Akcji Rewolucyjnej (za\u0142o\u017cyciele obu organizacji, Georges Valois i Eug\u00e8ne Deloncle, byli zreszt\u0105 dysydentami z AF). W niepodleg\u0142ej Polsce wyrazicielami nacjonalizmu plebejskiego nie sta\u0142y si\u0119 endecja ani Stronnictwo Narodowe, lecz nie powi\u0105zane z nimi na og\u00f3\u0142 organizacyjnie ugrupowania narodowych socjalist\u00f3w, narodowych syndykalist\u00f3w czy nawet nacjonalist\u00f3w komunizuj\u0105cych (3)<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Je\u017celi we wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce nacjonalizm ma sta\u0107 si\u0119 ruchem buntu przeciw zastanej rzeczywisto\u015bci, powinien odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do grup spo\u0142ecznych upo\u015bledzonych w obecnie funkcjonuj\u0105cym modelu ekonomicznym. Polski nacjonalizm musi wi\u0119c w pewnym sensie i zakresie powr\u00f3ci\u0107 do charakteru plebejskiego. Taki za\u015b nacjonalizm musi wysun\u0105\u0107 wyra\u017anie antyliberalny program gospodarczy, bez niedopowiedze\u0144, waha\u0144 i wykr\u0119t\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Niech polscy nacjonali\u015bci tu i teraz zajm\u0105 si\u0119 jego tworzeniem. A nie tropieniem \u201ekomunist\u00f3w\u201d w matuzalemowym wieku, walk\u0105 z pomnikami z okresu PRL, zabawami w \u201e\u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych\u201d czy protestowaniem przeciw \u201efiskalnemu holokaustowi na przedsi\u0119biorcach\u201d.<\/p>\n\n\n\n Adam Danek<\/strong>, 6 kwietnia 2014<\/p>\n\n\n\n 1.<\/strong> Autora w swoim czasie niezwykle popularnych piosenek \u201eKrakowiak Ko\u015bciuszki\u201d<\/em>, Pobudka Krakus\u00f3w\u201d<\/em> czy \u201eMarsz strzelc\u00f3w\u201d<\/em>, z kt\u00f3rych ostatnia sta\u0142a si\u0119 hymnem pi\u0142sudczykowskiego Zwi\u0105zku Walki Czynnej, a potem ruchu strzeleckiego w Galicji przed I wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105.<\/p>\n\n\n\n 2.<\/strong> \u201eDmowski przebywa\u0142 g\u0142\u00f3wnie w Krakowie, gdzie redagowa\u0142 \u00bbPrzegl\u0105d Wszechpolski\u00ab. By\u0142 on dyktatorem partyjnym w sprawach organizacji i taktyki, lotno\u015bci\u0105 umys\u0142u nie dor\u00f3wnywa\u0142 Pop\u0142awskiemu, ale umia\u0142 zjednywa\u0107 ludzi, znajdowa\u0107 kompromisowe formu\u0142ki, przystosowywa\u0107 si\u0119 do pogl\u0105d\u00f3w i nastroj\u00f3w.\u201d <\/em>(W\u0142adys\u0142aw Studnicki \u201eZ prze\u017cy\u0107 i walk\u201d<\/em> Warszawa 1928 [reprint: Komor\u00f3w 2009], s. 73). \u201ePierwiastek niepodleg\u0142o\u015bciowy i ludowy, kt\u00f3ry przejawia\u0142 si\u0119 w pierwszym dziesi\u0119cioleciu stronnictwa narodowo-demokratycznego, pochodzi\u0142 nie od Dmowskiego, lecz od Jana Pop\u0142awskiego.\u201d<\/em> (Ten\u017ce \u201eLudzie, idee i czyny\u201d<\/em> Warszawa 1937 [reprint: Komor\u00f3w 2009], s. 104).<\/p>\n\n\n\n 3.<\/strong> Wi\u0119cej na ich temat przeczyta\u0107 mo\u017cna w pracach Olgierda Grotta \u201eFaszy\u015bci i narodowi socjali\u015bci w Polsce\u201d<\/em> (2008) oraz Jaros\u0142awa Tomasiewicza \u201eRewolucja narodowa. Nacjonalistyczne koncepcje rewolucji spo\u0142ecznej w Drugiej Rzeczypospolitej\u201d<\/em> (2012).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Polscy narodowcy zarzucaj\u0105 swoim adwersarzom (cz\u0119\u015bciej sk\u0105din\u0105d urojonym ni\u017c rzeczywistym) pi\u0142sudczykom nonsensowny kult jednostki, kt\u00f3rej samo nazwisko starczy\u0107 ma im za ide\u0119 i program. Po czym sami post\u0119puj\u0105 dok\u0142adnie wed\u0142ug tego schematu, z tym, \u017ce zamiast nazwiska J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego odmieniaj\u0105 przez wszystkie przypadki nazwisko Romana Dmowskiego. Historia, tradycje i dorobek obozu narodowego z jednej strony,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-414","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/414","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=414"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/414\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":416,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/414\/revisions\/416"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=414"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=414"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=414"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}