{"id":435,"date":"2026-04-17T17:29:45","date_gmt":"2026-04-17T17:29:45","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=435"},"modified":"2026-04-17T17:29:45","modified_gmt":"2026-04-17T17:29:45","slug":"adam-danek-na-londynskim-bruku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-na-londynskim-bruku\/","title":{"rendered":"Adam Danek: Na londy\u0144skim bruku"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

   Antykomunizm ma t\u0119 sam\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107, co antyfaszyzm: jest czyst\u0105 negacj\u0105, czystym przeczeniem, sam w sobie nie zawiera \u017cadnego programu pozytywnego. Bardzo cz\u0119sto przybiera posta\u0107 negacji a priori<\/em>, uprawianej dla zasady, bez wdawania si\u0119 w jak\u0105kolwiek polemik\u0119 z przeciwnikiem. R\u00f3\u017cnica polega na tym, \u017ce antyfaszyzm g\u0142oszono g\u0142\u00f3wnie z lewa, a antykomunizm g\u0142\u00f3wnie z prawa.<\/p>\n\n\n\n

   Poniewa\u017c antykomunizm nie jest samodzielnym programem ideowym, ocena dzia\u0142a\u0144 poszczeg\u00f3lnych antykomunist\u00f3w czy ich \u015brodowisk powinna zale\u017ce\u0107 od programu ideowego, jaki g\u0142osili oni poza samym antykomunizmem, a przynajmniej od tego, z jakich pozycji komunizm kontestowali. Cz\u0119sto jednak wcale si\u0119 tak nie dzieje. Na lu\u017ano poj\u0119tej polskiej prawicy za miernik s\u0142u\u017cy przewa\u017cnie antykomunizm jako taki: sympatia i szacunek dla konkretnych postaci historycznych zale\u017cy od stopnia negacji przez nie systemu komunistycznego. St\u0105d w kr\u0119gach prawicowych w naszym kraju spotyka si\u0119 fascynacj\u0119 tymi, co w negowaniu komunizmu doszli do szczytu: \u201enieprzejednanymi\u201d z powojennej emigracji, kt\u00f3rzy zdecydowali si\u0119 pozosta\u0107 na wygnaniu i stamt\u0105d, cho\u0107by sam\u0105 swoj\u0105 obecno\u015bci\u0105, kontynuowa\u0107 protest przeciw rzeczywisto\u015bci politycznej triumfuj\u0105cej w pa\u0144stwach Europy \u015arodkowo-Wschodniej po 1945 r.<\/p>\n\n\n\n

   Zmitologizowani emigranci w politycznej wyobra\u017ani \u201eantykomunistycznej\u201d prawicy s\u0105 nieuzbrojonym odpowiednikiem krajowych \u201e\u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych\u201d. Emigracj\u0119 w Londynie czy Pary\u017cu przedstawia si\u0119 w kategoriach heroicznych: oto \u201eniez\u0142omni\u201d, trwaj\u0105cy \u201ena straconym posterunku\u201d, podtrzymuj\u0105cy p\u0142omie\u0144 Sprawy, zdradzonej przez \u015bwiat w Ja\u0142cie i p\u00f3\u017aniej. Tymczasem emigracyjne realia bardziej ni\u017c heroizmem naznaczone by\u0142y proz\u0105 \u017cycia. Niekt\u00f3rzy polscy wychod\u017acy polityczni w imi\u0119 walki z komunizmem nawi\u0105zali wsp\u00f3\u0142prac\u0119 ze s\u0142u\u017cbami wywiadowczymi pa\u0144stw zachodnich, co znaczy, \u017ce przystali na rol\u0119 cudzej agentury. Do polskiej rozg\u0142o\u015bni Radia \u201eWolna Europa\u201d, czyli dla CIA, poszli pracowa\u0107 zar\u00f3wno by\u0142y kierownik propagandy sanacyjnego \u201eOzonu\u201d Tadeusz \u017benczykowski, jak i by\u0142y falangista Wojciech Wasiuty\u0144ski. Emigracyjne Stronnictwo Narodowe da\u0142o si\u0119 u\u017cy\u0107 wywiadom ameryka\u0144skiemu i brytyjskiemu do budowy siatek szpiegowskich na terytorium Polski, co pozwoli\u0142o w\u0142adzom PRL skutecznie skompromitowa\u0107 emigracj\u0119 w oczach kraju i zagranicy, gdy sprawa, znana jako \u201eafera Bergu\u201d, wysz\u0142a na jaw w 1953 r. A zdarza\u0142y si\u0119 i bardziej tragiczne historie, jak w przypadku W\u0142adys\u0142awa Dubielaka, by\u0142ego \u201e\u017co\u0142nierza wykl\u0119tego\u201d, straconego w Polsce za szpiegostwo*.<\/p>\n\n\n\n

   Tych emigrant\u00f3w politycznych, kt\u00f3rzy nie poszli na \u017co\u0142d obcych wywiad\u00f3w, przewa\u017cnie dotkn\u0119\u0142a bolesna degradacja spo\u0142eczna, a nawet egzystencjalna. Czas na wychod\u017astwie wype\u0142nia\u0142a im nie tyle walka z komunizmem, ile raczej \u2013 przywo\u0142uj\u0105c s\u0142owa wiersza Jacka Kaczmarskiego \u2013 \u201ewalka o bu\u0142k\u0119 na \u015bniadanie\u201d<\/em>. Politykuj\u0105cy literaci, pisarze-antykomuni\u015bci Sergiusz Piasecki, Stanis\u0142aw i J\u00f3zef Mackiewiczowie, Jan Emil Skiwski wegetowali w biedzie, je\u015bli nie wprost w n\u0119dzy, rozrzuceni po Anglii, Niemczech i Wenezueli. Pu\u0142kownik Wac\u0142aw J\u0119drzejewicz pracowa\u0142 jako robotnik fabryczny, cho\u0107 wcze\u015bniej by\u0142 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cym si\u0119 oficerem wywiadu, wojskowym dyplomat\u0105, a wreszcie ministrem w polskim rz\u0105dzie. Kapitan Wiktor Tomir Drymmer, inny wybitny oficer wywiadu, a p\u00f3\u017aniej szara eminencja w MSZ przy J\u00f3zefie Becku (kt\u00f3ry uczyni\u0142 go tam szefem personalnym i zarazem dyrektorem Departamentu Konsularnego), na emigracji zosta\u0142 tapicerem. Genera\u0142 Stanis\u0142aw Maczek, by\u0142y dow\u00f3dca dywizji pancernej, po wojnie musia\u0142 zatrudni\u0107 si\u0119 w knajpie jako barman. J\u0119drzej Giertych, maj\u0105c na utrzymaniu o\u015bmioro dzieci, dwa i p\u00f3\u0142 roku przepracowa\u0142 jako robotnik fizyczny, a nast\u0119pne p\u00f3\u0142tora roku na nocnej zmianie w piekarni. Cieszy\u0142 si\u0119, gdy uda\u0142o mu si\u0119 dosta\u0107 posad\u0119 sprzedawcy w ksi\u0119garni. D\u0142ugoletni prezes emigracyjnego Stronnictwa Narodowego, Tadeusz Bielecki, u schy\u0142ku sp\u0119dzonego w samotno\u015bci \u017cycia wyzna\u0142 z gorycz\u0105, \u017ce o\u017ceni\u0142by si\u0119, gdyby tylko by\u0142 w stanie utrzyma\u0107 rodzin\u0119.<\/p>\n\n\n\n

   Inni przedstawiciele polskiej elity narodowej, zaniesieni na obczyzn\u0119 przez wichry wojny, po jej zako\u0144czeniu decydowali si\u0119 na powr\u00f3t do kraju. Im tak\u017ce nowa sytuacja nieraz dawa\u0142a odczu\u0107, \u017ce dni dawnej wielko\u015bci bezpowrotnie min\u0119\u0142y. Genera\u0142 broni Leon Berbecki po wojnie znalaz\u0142 prac\u0119 jako nauczyciel w technikum. Genera\u0142 dywizji Tadeusz Kutrzeba, przebywaj\u0105cy nadal w Londynie, otrzyma\u0142 z kraju list od J\u00f3zefa Rybaka, te\u017c genera\u0142a dywizji. Rybak otworzy\u0142 w Krakowie zak\u0142ad \u015blusarski. Zach\u0119ca\u0142 Kutrzeb\u0119 do powrotu do Polski, obiecuj\u0105c da\u0107 mu u siebie posad\u0119.<\/p>\n\n\n\n

   Powracaj\u0105cy do kraju, podobnie jak \u201eniez\u0142omni\u201d emigranci, musieli wi\u0119c nieraz od\u0142o\u017cy\u0107 na zawsze szable czy teki ministerialne i zamieni\u0107 je na skromne stanowiska w spo\u0142ecze\u0144stwie. Mieli jednak co\u015b, czego nie mieli tamci: byli u siebie. Mieszkali i \u017cyli na polskiej ziemi, w\u015br\u00f3d rodak\u00f3w, maj\u0105c na co dzie\u0144 dost\u0119p do d\u00f3br polskiej kultury. \u201eNieprzejednani\u201d emigranci do\u017cywali swoich dni w obcych krajach, w\u015br\u00f3d obcych ludzi i obcej mowy, otoczeni w najlepszym razie oboj\u0119tno\u015bci\u0105 miejscowych. Przypad\u0142 im los Sienkiewiczowskiego latarnika. Politycznie emigracja nie walczy\u0142a o \u017cadn\u0105 Spraw\u0119, bo w polityce mi\u0119dzynarodowej nikt nie zwraca\u0142 na ni\u0105 uwagi, wyj\u0105wszy s\u0142u\u017cby wywiadowcze cz\u0119\u015bci pa\u0144stw, z kt\u00f3rymi kontakty ani nie by\u0142y nobilituj\u0105ce, ani nie s\u0142u\u017cy\u0142y Polsce. Pod wzgl\u0119dem politycznym emigracja nie stanowi\u0142a \u017cadnej ostatniej reduty ani posterunku, ale raczej india\u0144ski rezerwat, by nie rzec smutniej: \u015bmietnik historii. Miejsce, gdzie l\u0105duj\u0105 elementy nieprzydatne. W stanie zasta\u0142ej izolacji dotyka\u0142a j\u0105 degrengolada, zobrazowana przez Stanis\u0142awa Cata-Mackiewicza w \u201eLondyniszczu\u201d<\/em>. Trwa\u0142y \u2013 i niew\u0105tpliwie warto\u015bciowy \u2013 dorobek pozostawi\u0142a po sobie emigracja wy\u0142\u0105cznie na polu kultury, literatury i historiografii, jednak tych dziedzin nie nale\u017cy bra\u0107 za uprawianie polityki.<\/p>\n\n\n\n

   Genera\u0142owi Kutrzebie wyjazd z Londynu do Polski uniemo\u017cliwi\u0142a przedwczesna \u015bmier\u0107. Lecz sk\u0142ania\u0142 si\u0119 do powrotu i przyj\u0119cia propozycji Rybaka. Doszed\u0142 do wniosku, \u017ce \u2013 jak napisa\u0142 peerelowski historyk \u2013 \u201elepsza jest funkcja pomocnika \u015blusarza w kraju, nawet z uko\u0144czon\u0105 Akademi\u0105 Sztabu Generalnego, ni\u017c los emigranta\u201d<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek<\/strong>, 19 grudnia 2013<\/p>\n\n\n\n

* W\u0142adys\u0142aw Dubielak urodzi\u0142 si\u0119 w 1924 r. Podczas II wojny \u015bwiatowej by\u0142 \u017co\u0142nierzem Armii Krajowej. W 1945 r. podj\u0105\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 w Milicji Obywatelskiej. W styczniu 1946 r. odszed\u0142 z MO do konspiracji. W kwietniu tego samego roku zorganizowa\u0142 oddzia\u0142 Ruchu Oporu Armii Krajowej, licz\u0105cy 15-20 os\u00f3b. \u0141\u0105cznie przeprowadzi\u0142 27 akcji zbrojnych przeciw Urz\u0119dom Bezpiecze\u0144stwa. W po\u0142owie wrze\u015bnia 1949 r. uciek\u0142 do Berlina Zachodniego i zarejestrowa\u0142 si\u0119 jako uchod\u017aca polityczny. Zatrudniono go przy przes\u0142uchiwaniu uciekinier\u00f3w z Polski w obozach filtracyjnych dla uchod\u017ac\u00f3w. W 1950 r. rozpocz\u0105\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 w oddzia\u0142ach wartowniczych we Frankfurcie nad Menem. Nast\u0119pnie zosta\u0142 zaanga\u017cowany do organizowania kana\u0142\u00f3w przerzutowych do Polski i skrzynek kontaktowych. We wrze\u015bniu 1951 r. niemiecka s\u0142u\u017cba bezpiecze\u0144stwa aresztowa\u0142a go w Berlinie Wschodnim. W\u0142adze NRD przekaza\u0142y Dubielaka polskiemu Ministerstwu Bezpiecze\u0144stwa Publicznego. W czerwcu 1955 r. zosta\u0142 skazany na kar\u0119 \u015bmierci. Wyrok wykonano w pa\u017adzierniku tego samego roku.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

   Antykomunizm ma t\u0119 sam\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107, co antyfaszyzm: jest czyst\u0105 negacj\u0105, czystym przeczeniem, sam w sobie nie zawiera \u017cadnego programu pozytywnego. Bardzo cz\u0119sto przybiera posta\u0107 negacji a priori, uprawianej dla zasady, bez wdawania si\u0119 w jak\u0105kolwiek polemik\u0119 z przeciwnikiem. R\u00f3\u017cnica polega na tym, \u017ce antyfaszyzm g\u0142oszono g\u0142\u00f3wnie z lewa, a antykomunizm g\u0142\u00f3wnie z prawa.    Poniewa\u017c…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-435","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/435","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=435"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/435\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":437,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/435\/revisions\/437"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=435"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=435"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=435"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}