{"id":441,"date":"2026-04-17T17:31:05","date_gmt":"2026-04-17T17:31:05","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=441"},"modified":"2026-04-17T17:31:05","modified_gmt":"2026-04-17T17:31:05","slug":"adam-danek-refleksje-po-1-listopada","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-refleksje-po-1-listopada\/","title":{"rendered":"Adam Danek: Refleksje po 1 listopada"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

     Obchodzone niedawno listopadowe \u015bwi\u0119ta, uroczysto\u015b\u0107 Wszystkich \u015awi\u0119tych i Dzie\u0144 Zaduszny, zajmuj\u0105 w polskiej duchowo\u015bci znacznie istotniejsze miejsce, ni\u017c mo\u017ce si\u0119 z pozoru wydawa\u0107. Ich wag\u0119 po\u015bwiadcza sp\u00f3r, jakiego przedmiotem dni te sta\u0142y si\u0119 w najnowszej historii Polski, w okresie PRL. Za rz\u0105d\u00f3w W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki komunistyczne w\u0142adze rozp\u0119ta\u0142y wok\u00f3\u0142 nich wojn\u0119 propagandow\u0105, usi\u0142uj\u0105c przemianowa\u0107 Wszystkich \u015awi\u0119tych na \u015awi\u0119to Zmar\u0142ych, aby zamaza\u0107 jego status \u015bwi\u0119ta ko\u015bcielnego. W \u00f3wczesnych realiach politycznych by\u0142a to wojna pa\u0144stwa z Ko\u015bcio\u0142em o \u201erz\u0105d dusz\u201d, kt\u00f3rego \u017cadna ze stron nie zamierza\u0142a ust\u0105pi\u0107 drugiej. Strona ko\u015bcielna oczywi\u015bcie nie wysz\u0142a z tej walki pokonana: 1 listopada zachowa\u0142 do dzi\u015b charakter \u015bwi\u0119ta przede wszystkim liturgicznego. Ale i ofensywa propagandowa strony pa\u0144stwowej przynios\u0142a pewne sukcesy: nazwa \u201e\u015bwi\u0119to zmar\u0142ych\u201d wesz\u0142a do j\u0119zyka potocznego i cz\u0119sto u\u017cywaj\u0105 jej machinalnie nawet osoby religijne.<\/p>\n\n\n\n

   Je\u017celi peerelowski sp\u00f3r o 1 listopada bywa dzi\u015b przypominany, to jako jeden z przejaw\u00f3w twardog\u0142owego d\u0105\u017cenia komunist\u00f3w z PZPR do ateizacji Polski. Tymczasem w istocie by\u0142 on przejawem czego\u015b o wiele wa\u017cniejszego. Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119: w\u0142adze PRL nie pr\u00f3bowa\u0142y znie\u015b\u0107 listopadowego \u015bwi\u0119ta, lecz je przej\u0105\u0107. Usi\u0142owa\u0142y wykaza\u0107, \u017ce to pa\u0144stwo, a nie Ko\u015bci\u00f3\u0142, jest w\u0142a\u015bciwym depozytariuszem narodowej tradycji i stra\u017cnikiem narodowych obyczaj\u00f3w. W tym samym celu w 1966 r. przeciwstawia\u0142y \u015bwi\u0119conemu przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u201eMillenium chrztu Polski\u201d wielkie obchody \u201eTysi\u0105clecia pa\u0144stwa polskiego\u201d. K\u0142\u00f3c\u0105c si\u0119 z Ko\u015bcio\u0142em o to, kto jest prawowitym chor\u0105\u017cym tradycji Polski, rz\u0105dcy PRL nie tylko nie negowali znaczenia tradycji, ale potwierdzali i podkre\u015blali jej wa\u017cno\u015b\u0107. A skoro tak, to jaki w\u0142a\u015bciwie sens i racj\u0119 moraln\u0105 maj\u0105 podejmowane od 1989 r. pr\u00f3by wykluczenia PRL z polskich tradycji historycznych? Kto tu cenzuruje histori\u0119 Polski wstecz?<\/p>\n\n\n\n

   \u201e\u015awi\u0119ta Zmar\u0142ych\u201d nie wymy\u015blili zreszt\u0105 komuni\u015bci. Za jego pomys\u0142odawc\u0119 uzna\u0107 nale\u017cy J\u00f3zefa Nie\u0107k\u0119 (1891-1953), intelektualnego przyw\u00f3dc\u0119 neopoga\u0144skiego skrzyd\u0142a w przedwojennym Zwi\u0105zku M\u0142odzie\u017cy Wiejskiej \u201eWici\u201d. W swoich licznych publikacjach, zw\u0142aszcza w ksi\u0105\u017ckach \u201eO wewn\u0119trzne \u017cycie wsi\u201d<\/em> (1930) i \u201eW ch\u0142opski \u015bwiat\u201d<\/em> (1937), Nie\u0107ko nakre\u015bli\u0142 na u\u017cytek ruchu ludowego schemat roku obrz\u0119dowego \u0142\u0105cz\u0105cego w sobie elementy poga\u0144skiego z chrze\u015bcija\u0144skimi (\u201eRok S\u0142o\u0144cowy\u201d), w kt\u00f3rym czterem porom roku i czterem \u017cywio\u0142om odpowiada\u0142y cztery g\u0142\u00f3wne \u015bwi\u0119ta. Centralnym punktem jesieni by\u0142o w nim \u015awi\u0119to Umar\u0142ych, obchodzone w pierwszych dniach listopada. W ostatnich latach \u017cycia Nie\u0107ko doszed\u0142 do wysokich stanowisk w PRL; zosta\u0142 przyw\u00f3dc\u0105 prorz\u0105dowego Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i cz\u0142onkiem Rady Pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

   Listopadowe \u015bwi\u0119to w jego kanonicznej postaci ko\u015bcielnej, w neopoga\u0144skiej interpretacji przedwojennych wiciowc\u00f3w, a nawet w ze\u015bwiecczonej wersji propagowanej przez w\u0142adze PRL zachowuje jednakowe znaczenie przynajmniej w jednym aspekcie. Przeciwstawia si\u0119 lansowanej dzisiaj wizji \u017cycia ludzkiego jako egzystencji indywidualnej i przypadkowej, w kt\u00f3rej trakcie cz\u0142owiek rodzi si\u0119 wskutek paru czynno\u015bci i proces\u00f3w fizjologicznych, prze\u017cuwa, \u017cyje, w ko\u0144cu umiera i robaki zjadaj\u0105 pozosta\u0142o\u015bci. Listopadowe \u015bwi\u0119to ukazuje cz\u0142owiekowi, \u017ce stanowi on cz\u0105stk\u0119 wielkiej ca\u0142o\u015bci, ogniwo w \u0142a\u0144cuchu pokole\u0144, \u017ce z poprzednimi generacjami \u0142\u0105czy go wi\u0119\u017a, kt\u00f3ra nie wygasa z chwil\u0105 \u015bmierci.<\/p>\n\n\n\n

   Trudno oprze\u0107 si\u0119 my\u015bli, i\u017c dwaj ludzie tak odmienni (zw\u0142aszcza pod wzgl\u0119dem ideowym), jak kardyna\u0142 Stefan Wyszy\u0144ski i I sekretarz W\u0142adys\u0142aw Gomu\u0142ka, kt\u00f3rzy w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych w imieniu Ko\u015bcio\u0142a i pa\u0144stwa toczyli sp\u00f3r o prawo pieczy na duchow\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 Polski (cho\u0107 wcze\u015bniej obaj byli wi\u0119\u017aniami politycznymi w okresie stalinowskim), w dzisiejszych czasach zaj\u0119liby stanowiska na jednym froncie. Na froncie walki z liberaln\u0105 nienawi\u015bci\u0105 do przesz\u0142o\u015bci i rodzimej historii; z burzeniem wi\u0119zi narodowych i spo\u0142ecznych pod has\u0142em \u201eprawa do samorealizacji\u201d czy \u201eprawa do wolnego wyboru\u201d z \u201ewolnorynkow\u0105\u201d kultur\u0105 gospodarcz\u0105 roz\u017cartego egoizmu.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek, 7 grudnia 2013<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

     Obchodzone niedawno listopadowe \u015bwi\u0119ta, uroczysto\u015b\u0107 Wszystkich \u015awi\u0119tych i Dzie\u0144 Zaduszny, zajmuj\u0105 w polskiej duchowo\u015bci znacznie istotniejsze miejsce, ni\u017c mo\u017ce si\u0119 z pozoru wydawa\u0107. Ich wag\u0119 po\u015bwiadcza sp\u00f3r, jakiego przedmiotem dni te sta\u0142y si\u0119 w najnowszej historii Polski, w okresie PRL. Za rz\u0105d\u00f3w W\u0142adys\u0142awa Gomu\u0142ki komunistyczne w\u0142adze rozp\u0119ta\u0142y wok\u00f3\u0142 nich wojn\u0119 propagandow\u0105, usi\u0142uj\u0105c przemianowa\u0107…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-441","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/441","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=441"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/441\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":443,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/441\/revisions\/443"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=441"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=441"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=441"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}