{"id":462,"date":"2026-04-17T17:36:54","date_gmt":"2026-04-17T17:36:54","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=462"},"modified":"2026-04-17T17:36:54","modified_gmt":"2026-04-17T17:36:54","slug":"adam-danek-wartosci-rodzinne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-wartosci-rodzinne\/","title":{"rendered":"Adam Danek: \u201eWarto\u015bci rodzinne\u201d"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u00a0 \u00a0\u015arodowiska katolickie oraz ta cz\u0119\u015b\u0107 lu\u017ano pojmowanej prawicy w Polsce, kt\u00f3ra si\u0119 z katolicyzmem uto\u017csamia, maj\u0105 swoj\u0105 charakterystyczn\u0105 retoryk\u0119 polityczn\u0105. Jej wyr\u00f3\u017cnik to nieustanne odwo\u0142ywanie si\u0119 do poj\u0119cia rodziny oraz powo\u0142ywanie si\u0119 w sporach politycznych na tak zwane \u201ewarto\u015bci rodzinne\u201d, wymagaj\u0105ce respektu i ochrony.<\/span>

\u00a0\u00a0 Krytyka \u201ewarto\u015bci rodzinnych\u201d wydaje si\u0119 z pozycji chrze\u015bcija\u0144skich, narodowych, patriotycznych i tym podobnych niewyobra\u017calna. Ka\u017cdy przecie\u017c wie, \u017ce rodzina jest wa\u017cna i to bardzo. Nikt normalny jej nie atakuje. Pr\u00f3by delegitymizacji rodziny \u2013 jako \u017ar\u00f3d\u0142a norm spo\u0142ecznych \u2013 podejmuj\u0105 jedynie \u015brodowiska lewicy obyczajowej (poprawniej zwane te\u017c \u201elewic\u0105 majtkow\u0105\u201d), rozpowszechniaj\u0105c obraz rodziny jako k\u0142\u0119bowiska przemocy domowej, pedofilii i wszelkich mo\u017cliwych patologii, kt\u00f3re powinno zosta\u0107 poddane demokratycznej kontroli, realizowanej wed\u0142ug zalece\u0144 i pod nadzorem lewackich \u201eorganizacji pozarz\u0105dowych\u201d. A z tymi lud\u017ami i ich zamierzeniami niew\u0105tpliwie trzeba walczy\u0107. Rodziny nie nale\u017cy jednak uto\u017csamia\u0107 automatycznie z \u201ewarto\u015bciami rodzinnymi\u201d, jak coraz cz\u0119\u015bciej dzieje si\u0119 i na polskim gruncie, poniewa\u017c oznacza to wej\u015bcie w podsuwan\u0105 z zewn\u0105trz pu\u0142apk\u0119 my\u015blenia. Pozornie niepodejrzana retoryka \u201ewarto\u015bci rodzinnych\u201d kryje w sobie bowiem o wiele wi\u0119cej, ni\u017c tylko obron\u0119 oczywistych prawd moralnych.<\/p>

\u00a0\u00a0 Sam zwrot \u201ewarto\u015bci rodzinne\u201d jest kalk\u0105 z ameryka\u0144skiego j\u0119zyka polityki (family values<\/i>). Niby nic w tym zaskakuj\u0105cego, bo przecie\u017c w naszym kraju wszyscy od prawa do lewa, dotkni\u0119ci typowo polskim kompleksem ni\u017cszo\u015bci, staraj\u0105 si\u0119 wk\u0142ada\u0107 wysi\u0142ek g\u0142\u00f3wnie w ma\u0142powanie m\u00f3d intelektualnych i politycznych z Zachodu, zamiast pr\u00f3bowa\u0107 tw\u00f3rczej kontynuacji rodzimych tradycji intelektualnych i politycznych lub wymy\u015bli\u0107 co\u015b samemu.<\/p>

\u00a0\u00a0 Znany ameryka\u0144ski ekonomista Edward Luttwak zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119, \u017ce retoryka \u201ewarto\u015bci rodzinnych\u201d nie wi\u0105\u017ce si\u0119 bynajmniej z rzeczywistym konserwatyzmem. Po wyborczym zwyci\u0119stwie \u201eBilla\u201d Clintona w USA Demokraci pos\u0142ugiwali si\u0119 ni\u0105 r\u00f3wnie cz\u0119sto, co wcze\u015bniej Republikanie. Nawet tak bezbarwny ideowo partyjny lider, jak centrowy, liberalny socjaldemokrata \u201eTony\u201d Blair i jego laburzy\u015bci po przej\u0119ciu w\u0142adzy w Wielkiej Brytanii w\u0142\u0105czyli retoryk\u0119 \u201ewarto\u015bci rodzinnych\u201d do swojego sta\u0142ego repertuaru, wiernie na\u015bladuj\u0105c w tym wcze\u015bniejsze liberalne ekipy rz\u0105dowe Johna Majora i Margaret Thatcher, kt\u00f3rym z deklarowanego konserwatyzmu zosta\u0142a ju\u017c tylko nieuzasadniona nazwa stronnictwa.<\/p>

\u00a0\u00a0 Luttwak zauwa\u017cy\u0142 te\u017c, \u017ce we wsp\u00f3\u0142czesnej polityce retoryka \u201ewarto\u015bci rodzinnych\u201d na og\u00f3\u0142 idzie w parze z liberalnym programem ekonomicznym (deregulacji i prywatyzacji). Nie jest to przypadek. Propagowanie mniej lub bardziej schematycznie pojmowanych \u201ewarto\u015bci rodzinnych\u201d ma by\u0107 lekarstwem na wszystkie \u2013 liczne \u2013 przejawy anomii, stanowi\u0105ce normalny element kultury gospodarczej \u201ewolnego rynku\u201d, kt\u00f3rym w \u017caden inny spos\u00f3b poza gadaniem o znaczeniu rodziny (np. za pomoc\u0105 instrument\u00f3w polityki spo\u0142ecznej) nie wolno przeciwdzia\u0142a\u0107 w ramach liberalnej zasady \u201enieingerencji pa\u0144stwa\u201d. Zach\u0119canie spo\u0142ecze\u0144stwa do praktykowania \u201ewarto\u015bci rodzinnych\u201d ma zaleczy\u0107 ubytki w tkance spo\u0142ecznej powodowane przez wy\u015bcig szczur\u00f3w (\u201ekonkurencyjno\u015b\u0107\u201d), karierowiczostwo (\u201emo\u017cliwo\u015b\u0107 samorealizacji\u201d), wykorzenienie (\u201emobilno\u015b\u0107 na rynku pracy\u201d), zniszczenie regularnego trybu \u017cycia (\u201edyspozycyjno\u015b\u0107\u201d), konsumpcjonizm (\u201edobrobyt\u201d), egoizm i chciwo\u015b\u0107 (\u201eprzedsi\u0119biorczo\u015b\u0107\u201d), rozpad wi\u0119zi (\u201ewolny wyb\u00f3r\u201d), komercjalizacj\u0119 (\u201erentowno\u015b\u0107\u201d lub \u201ewarto\u015b\u0107 rynkowa\u201d) i tym podobne zjawiska, kt\u00f3rym sprzyja \u201euwalnianie gospodarki\u201d, a kt\u00f3re zagra\u017caj\u0105 istnieniu i prawid\u0142owemu funkcjonowaniu organicznych wsp\u00f3lnot, w tym rodziny. \u201eWarto\u015bci rodzinne\u201d sta\u0142y si\u0119 wr\u0119cz rewersem liberalnej polityki gospodarczej. Za ich pomoc\u0105 ekonomiczni libera\u0142owie maj\u0105 nadziej\u0119 rozwi\u0105za\u0107 problemy, kt\u00f3re sami wywo\u0142uj\u0105.<\/p>

\u00a0\u00a0 \u0141\u0105czno\u015b\u0107 mi\u0119dzy \u201ewarto\u015bciami rodzinnymi\u201d a liberalizmem tkwi jednak g\u0142\u0119biej. Ich propagatorzy sugeruj\u0105 na og\u00f3\u0142, \u017ce tylko rodzina jest no\u015bnikiem \u201ewarto\u015bci\u201d (czyli, raczej, norm \u2013 moralnych czy spo\u0142ecznych). A co nim w takim razie nie jest? Przede wszystkim \u2013 pa\u0144stwo, a tak\u017ce jego poszczeg\u00f3lne instytucje, jak publiczna szko\u0142a czy wojsko. Oto wr\u00f3g obro\u0144c\u00f3w \u201ewarto\u015bci rodzinnych\u201d. Wed\u0142ug nich rodzina jest jedynym \u2013 poza ewentualnie Ko\u015bcio\u0142em \u2013 przeka\u017anikiem warto\u015bci i dlatego pa\u0144stwo ma si\u0119 nie wtr\u0105ca\u0107 do procesu ich przekazywania. Pa\u0144stwo ma co najwy\u017cej zapewni\u0107 rodzinie mo\u017cliwo\u015b\u0107 skorzystania z pewnych us\u0142ug, na przyk\u0142ad pos\u0142ania dzieci do szko\u0142y. I te\u017c tylko mo\u017cliwo\u015b\u0107. Je\u017celi rodzina nie zechce, nie musi z tej mo\u017cliwo\u015bci korzysta\u0107, bo na przyk\u0142ad wybierze\u00a0home-schooling<\/i>, popularny w \u015brodowiskach szermuj\u0105cych \u201ewarto\u015bciami rodzinnymi\u201d (zapatrzonych w idee ze \u015bwiata anglosaskiego do tego stopnia, \u017ce nawet nie pr\u00f3buj\u0105 przet\u0142umaczy\u0107 ich nazw na j\u0119zyk rodzimy).<\/p>

\u00a0\u00a0 Retoryka \u201ewarto\u015bci rodzinnych\u201d zdradza w ten spos\u00f3b sw\u0105 w\u0142a\u015bciw\u0105, liberaln\u0105 tre\u015b\u0107. Ma pozbawia\u0107 legitymizacji wszelkie wsp\u00f3lnoty szersze ni\u017c rodzina. A i samo poj\u0119cie rodziny redukuje w praktyce do zachodniej, wielkomiejskiej \u201erodziny nuklearnej\u201d (rodzice, ma\u0142oletnie dzieci i nic wi\u0119cej), bo mowa jest w niej jedynie o prawach rodzic\u00f3w i wi\u0119ziach rodzic\u00f3w z dzie\u0107mi \u2013 ale na przyk\u0142ad ju\u017c nie o prawie os\u00f3b starszych do opieki i materialnego wsparcia ze strony doros\u0142ych dzieci i innych krewnych w wieku produkcyjnym, czyli o ci\u0105\u017c\u0105cym na tych drugich obowi\u0105zku \u015bwiadczenia takiej opieki, kt\u00f3ry w razie jego niewype\u0142nienia powinien podlega\u0107 zewn\u0119trznej egzekucji (przymus \u2013 zmora libera\u0142\u00f3w).<\/p>

\u00a0\u00a0 Optyka ta jest historycznie i socjologicznie b\u0142\u0119dna. W spo\u0142ecze\u0144stwach tradycyjnych dzieci zawsze wychowywa\u0142o \u015brodowisko szersze, ni\u017c tylko rodzice (bo struktura rodziny by\u0142a znacznie bardziej rozbudowana). Ponadto m\u0142odzie\u017c przeznaczon\u0105 do stanu duchownego wychowywa\u0142 klasztor lub seminarium (instytucja nowicjatu), przysz\u0142ych rycerzy i damy \u2013 dw\u00f3r, przysz\u0142ych uczonych \u2013 uniwersytet (in loco parentis<\/i>), przysz\u0142ych rzemie\u015blnik\u00f3w \u2013 cech (na tym polega\u0142o terminowanie, kt\u00f3re nie ogranicza\u0142o si\u0119 bynajmniej do technicznej nauki zawodu) i tak dalej. Nie spos\u00f3b nie wspomnie\u0107 r\u00f3wnie\u017c o wychowawczej roli odgrywanej w stosunku do m\u0142odych ludzi przez armi\u0119, na co w Polsce k\u0142adziono nacisk jeszcze przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105. Pi\u0142sudczyk Tadeusz Ho\u0142\u00f3wko w swojej g\u0142o\u015bnej ksi\u0105\u017cce\u00a0\u201eOficer polski\u201d<\/i>\u00a0(1920) po\u015bwi\u0119ci\u0142 wiele miejsca wyja\u015bnieniu, dlaczego w wojsku narodowym oficer musi by\u0107 nie tylko prze\u0142o\u017conym \u017co\u0142nierzy, ale przede wszystkim ich wychowawc\u0105. Wprawdzie m\u0142ode \u0142ajzy gotowe zapisa\u0107 si\u0119 na dowolne studia, byle uciec przed s\u0142u\u017cb\u0105, oraz mieszczuchy przera\u017cone perspektyw\u0105 zrobienia \u201ekot\u00f3w\u201d z ich rozpieszczonych synalk\u00f3w zawsze lubi\u0142y epatowa\u0107 swoich rozm\u00f3wc\u00f3w opowie\u015bciami o przypadkach demoralizacji w szeregach wojska i oczywi\u015bcie przypadki takie od zawsze zachodzi\u0142y, ale nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce wbrew ich twierdzeniom tego rodzaju patologie nie s\u0105 przejawem normalnego ducha armii, podobnie jak patologiczna rodzina (te\u017c odwieczne zjawisko) nie jest przejawem normalnego ducha rodzinnego.<\/p>

\u00a0\u00a0 Z jednej strony \u201erodzina nuklearna\u201d, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna inaczej nazywa\u0107 rodzin\u0105 szcz\u0105tkow\u0105, jest za s\u0142aba, by samodzielnie sprosta\u0107 ca\u0142o\u015bciowemu wychowaniu dzieci. Do realizacji tego zadania potrzebuje pomocy innych grup i instytucji. Dowodzi tego jej niewydolno\u015b\u0107 i rozpad po pozbawieniu jej zewn\u0119trznych podp\u00f3r wskutek demonta\u017cu starszego, tradycyjnego porz\u0105dku spo\u0142ecznego. Z drugiej strony rodzice wcale nie maj\u0105 \u201eprawa do wychowania dzieci zgodnie z w\u0142asnymi przekonaniami\u201d. W\u0142asne przekonania indywidu\u00f3w mog\u0105 by\u0107 dowolne, tak\u017ce szkodliwe czy g\u0142upie, wi\u0119c bynajmniej nie musz\u0105 by\u0107 z definicji respektowane. Tymczasem dzieci powinny zosta\u0107 wychowane zgodnie z religi\u0105 przodk\u00f3w, tradycj\u0105, narodowym obyczajem i etosem pa\u0144stwowym*. Rodzina, Ko\u015bci\u00f3\u0142 i pa\u0144stwo maj\u0105 wsp\u00f3lnie wychowa\u0107 cz\u0142owieka, kt\u00f3rego \u017cyciowy wysi\u0142ek b\u0119dzie kiedy\u015b przynosi\u0142 po\u017cytek ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci, a nie wy\u0142\u0105cznie jemu samemu czy wy\u0142\u0105cznie jego domownikom. Rodzina, Ko\u015bci\u00f3\u0142 i pa\u0144stwo musz\u0105 wi\u0119c wspiera\u0107 si\u0119 wzajemnie, zamiast na si\u0142\u0119 traktowa\u0107 si\u0119 jako konkurenci.<\/p>

\u00a0\u00a0 W swej istotnej wymowie \u201ewarto\u015bci rodzinne\u201d to tylko liberalny egoizm przeniesiony dla niepoznaki z \u201ejednostki\u201d na okrojon\u0105, zminimalizowan\u0105 rodzin\u0119. Tak oto liberalizm przerabia si\u0119 na \u201ekonserwatywny liberalizm\u201d, czyli na liberalizm pokryty dla kamufla\u017cu cienk\u0105, przepuszczaln\u0105 warstewk\u0105 pozornego konserwatyzmu spo\u0142ecznego. \u201eWarto\u015bci rodzinne\u201d okazuj\u0105 si\u0119 wi\u0119c kolejnym awatarem zaczerpni\u0119tej z gruntu ameryka\u0144skiego, chimerycznej formu\u0142y \u201eliberalizm gospodarczy, konserwatyzm obyczajowy\u201d. Formu\u0142a ta musi za\u015b za ka\u017cdym razem ponosi\u0107 fiasko, poniewa\u017c \u2013 wbrew go\u0142os\u0142ownym zapewnieniom jej g\u0142osicieli \u2013 zawiera fundamentaln\u0105 sprzeczno\u015b\u0107: konsekwentny liberalizm gospodarczy musi wie\u015b\u0107 do odrzucenia wszelkiego konserwatyzmu, a konsekwentny konserwatyzm spo\u0142eczny musi wie\u015b\u0107 do odrzucenia wszelkiego liberalizmu, w tym ekonomicznego. I ka\u017cdy zwolennik \u201eliberalizmu gospodarczego, konserwatyzmu obyczajowego\u201d, o ile nie jest g\u0142upcem, dochodzi w ko\u0144cu do punktu, w kt\u00f3rym musi opowiedzie\u0107 si\u0119 po stronie jednego, a przeciw drugiemu z cz\u0142on\u00f3w tej pokracznej diady. Wa\u017cnym zadaniem ruchu narodowo-spo\u0142ecznego w Polsce jest wymiecenie z krajowego obiegu idei zar\u00f3wno \u201ewarto\u015bci rodzinnych\u201d, jak i ca\u0142ej reszty \u201ekonserwatywno-liberalnego\u201d ch\u0142amu, a zast\u0105pienie ich postulatami autentycznego konserwatyzmu.<\/p>

Adam Danek<\/strong><\/p>

* Uwa\u017cam za wskazane konsekwentne stosowanie poj\u0119cia etosu pa\u0144stwowego, bez uciekania si\u0119 do cz\u0119sto spotykanych eufemizm\u00f3w \u201epatriotyczny\u201d czy \u201eobywatelski\u201d.<\/p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 \u00a0\u015arodowiska katolickie oraz ta cz\u0119\u015b\u0107 lu\u017ano pojmowanej prawicy w Polsce, kt\u00f3ra si\u0119 z katolicyzmem uto\u017csamia, maj\u0105 swoj\u0105 charakterystyczn\u0105 retoryk\u0119 polityczn\u0105. Jej wyr\u00f3\u017cnik to nieustanne odwo\u0142ywanie si\u0119 do poj\u0119cia rodziny oraz powo\u0142ywanie si\u0119 w sporach politycznych na tak zwane \u201ewarto\u015bci rodzinne\u201d, wymagaj\u0105ce respektu i ochrony. \u00a0\u00a0 Krytyka \u201ewarto\u015bci rodzinnych\u201d wydaje si\u0119 z pozycji chrze\u015bcija\u0144skich, narodowych,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-462","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/462","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=462"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/462\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":464,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/462\/revisions\/464"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=462"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=462"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=462"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}