{"id":468,"date":"2026-04-17T17:39:53","date_gmt":"2026-04-17T17:39:53","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=468"},"modified":"2026-04-17T17:39:53","modified_gmt":"2026-04-17T17:39:53","slug":"adam-danek-tylna-strona-pomnika","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-tylna-strona-pomnika\/","title":{"rendered":"Adam Danek: Tylna strona pomnika"},"content":{"rendered":"\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

   Przypadaj\u0105ca na 4 lipca siedemdziesi\u0105ta rocznica \u015bmierci genera\u0142a W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego w katastrofie lotniczej na Gibraltarze oraz jej pa\u0144stwowe obchody zainspirowa\u0142y ciekaw\u0105 dyskusj\u0119 na temat roli, jak\u0105 w polskiej historii XX stulecia odegra\u0142 ten wojskowy i polityk, stoczon\u0105 przez pp. Jacka Bartyzela i Konrada R\u0119kasa. P. prof. Bartyzel, m\u00f3wi\u0105c kr\u00f3tko, zakwalifikowa\u0142 genera\u0142a do str\u0105cenia z narodowego piedesta\u0142u[1]<\/a>, natomiast p. R\u0119kas przekonywa\u0142, i\u017c Sikorskiego na tym\u017ce piedestale nale\u017cy utrzyma\u0107, a nawet przemie\u015bci\u0107 wy\u017cej[2]<\/a>. Nie zgadzaj\u0105c si\u0119 do ko\u0144ca z \u017cadnym z Dyskutant\u00f3w, pozwol\u0119 sobie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce niekt\u00f3re aspekty politycznej dzia\u0142alno\u015bci genera\u0142a Sikorskiego, kluczowe \u2013 w moim przekonaniu \u2013 dla jej ca\u0142o\u015bciowej oceny, w og\u00f3le nie pojawi\u0142y si\u0119 w ich wypowiedziach, inne za\u015b zosta\u0142y tylko skr\u00f3towo zasygnalizowane lub zbagatelizowane. Poni\u017cej postaram si\u0119 je na\u015bwietli\u0107, rozpoczynaj\u0105c od tragicznych wydarze\u0144 wrze\u015bnia roku 1939.<\/p>\n\n\n\n

Pakt francusko-sikorski<\/strong><\/p>\n\n\n\n

   W\u0142adze Francji od chwili wybuchu wojny pcha\u0142y swoich polskich \u201esojusznik\u00f3w\u201d do kl\u0119ski, naciskaj\u0105c na maksymalizacj\u0119 skali zbrojnego oporu przeciw Niemcom i obiecuj\u0105c pomoc, kt\u00f3ra nigdy nie mia\u0142a nadej\u015b\u0107. 10 wrze\u015bnia u polskiego wiceministra spraw zagranicznych, hrabiego Jana Szembeka, stawi\u0142 si\u0119 francuski ambasador w Warszawie Leon No\u00ebl. Szembek tak relacjonuje odbyt\u0105 z nim rozmow\u0119: \u201eKo\u0142o po\u0142udnia zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do mnie ambasador No\u00ebl, by mi zakomunikowa\u0107 tre\u015b\u0107 instrukcji, jak\u0105 otrzyma\u0142 z Pary\u017ca: Rz\u0105d francuski nalega usilnie na Rz\u0105d Polski, by uczyni\u0107 wszystko mo\u017cliwe dla utrzymania linii Wis\u0142y i Sanu oraz by koniecznie broni\u0107 Ma\u0142opolski Wschodniej, gdy\u017c przerwanie \u0142\u0105czno\u015bci z Rumuni\u0105 grozi\u0142oby katastrof\u0105. Ambasador zakomunikowa\u0142 mi dalej, \u017ce z Francji idzie do Polski 40 samolot\u00f3w, z pe\u0142nym uzbrojeniem i za\u0142og\u0105 oraz, \u017ce gen. Armingaud, drugi szef francuskiej misji wojskowej i powaga na polu lotnictwa wojennego wyjecha\u0142 do Bukaresztu dla pilnowania sprawy dostaw dla Polski.\u201d<\/em> Wszystkie te zapewnienia by\u0142y fa\u0142szywe; No\u00ebl celowo dezinformowa\u0142 polski rz\u0105d. W rzeczywisto\u015bci ju\u017c 8 wrze\u015bnia na naradzie w Naczelnym Dow\u00f3dztwie francuskich si\u0142 zbrojnych, przeprowadzonej w obecno\u015bci premiera Edouarda Daladiera, uznano za niemo\u017cliwe wys\u0142anie do Polski sprz\u0119tu lotniczego, a tak\u017ce podj\u0119cie dzia\u0142a\u0144 lotniczych przeciw Niemcom.<\/p>\n\n\n\n

   Gdy polskie w\u0142adze i wojsko zosta\u0142y ju\u017c internowane w Rumunii, genera\u0142 Sikorski, kt\u00f3ry znalaz\u0142 si\u0119 wraz z nimi na rumu\u0144skiej ziemi, natychmiast przyst\u0105pi\u0142 do dzia\u0142ania. Swoj\u0105 akcj\u0119 rozpocz\u0105\u0142 od niszczenia dyscypliny wojskowej, wniesienia walki politycznej na teren armii i nak\u0142aniania polskich oficer\u00f3w do buntu przeciw prawomocnym w\u0142adzom wojskowym. Niestety, nie bezowocnie. Po przyje\u017adzie do Bukaresztu Sikorski zamieszka\u0142 nie gdzie indziej, tylko we francuskiej ambasadzie. Nast\u0119pnie uda\u0142 si\u0119 do polskiego attach\u00e9 wojskowego w Bukareszcie, pp\u0142k. Tadeusza Zakrzewskiego. Sam Zakrzewski tak opisywa\u0142 skutki ich spotkania w maju 1945 r.: \u201ePo przekroczeniu przez Rz\u0105d Polski, Naczelnego Wodza marsza\u0142ka \u015amig\u0142ego i jego szefa Sztabu granicy rumu\u0144skiej nast\u0105pi\u0142a swego rodzaju rewolucja\u2026 Po porozumieniu si\u0119 z genera\u0142em Sikorskim zada\u0142em pierwszy i decyduj\u0105cy cios, odmawiaj\u0105c pos\u0142usze\u0144stwa \u015amig\u0142emu i podporz\u0105dkowuj\u0105c si\u0119 Sikorskiemu.\u201d<\/em> Mia\u0142o to miejsce, gdy \u015amig\u0142y-Rydz wci\u0105\u017c zajmowa\u0142 stanowisko Naczelnego Wodza Wojska Polskiego (prezydent Raczkiewicz z\u0142o\u017cy\u0142 go z niego dopiero 7 listopada). Na podobn\u0105 niesubordynacj\u0119 nie pozwoli\u0142 sobie szef Sztabu Naczelnego Wodza, gen. bryg. Wac\u0142aw Stachiewicz. Gdy 18 wrze\u015bnia \u015amig\u0142y-Rydz przekracza\u0142 granic\u0119 rumu\u0144sk\u0105, Stachiewicz w dramatycznej rozmowie prosi\u0142 go o mo\u017cliwo\u015b\u0107 pozostania w kraju, w kt\u00f3rym wci\u0105\u017c toczyli walki polscy \u017co\u0142nierze. Gdy jednak Rydz wyda\u0142 mu wyra\u017any rozkaz udania si\u0119 z nim do Rumunii, Stachiewicz wype\u0142ni\u0142 rozkaz prze\u0142o\u017conego, cho\u0107 wewn\u0119trznie burzy\u0142 si\u0119 przeciw niemu. Znalaz\u0142szy si\u0119 w Czerniowcach, zatelefonowa\u0142 do polskiej ambasady w Bukareszcie i wezwa\u0142 do siebie Zakrzewskiego. Dalej oddajmy g\u0142os samemu Stachiewiczowi: \u201eW dniu 21 wrze\u015bnia przyjecha\u0142 mjr dypl. Zimnal (pomocnik attach\u00e9 wojskowego pp\u0142k. dypl. Zakrzewskiego) i dor\u0119czy\u0142 mi jego list, w kt\u00f3rym ten, twierdz\u0105c, \u017ce Naczelny W\u00f3dz i szef Sztabu powinni by\u0107 oddani pod s\u0105d polowy za to, co si\u0119 sta\u0142o, oraz uwa\u017caj\u0105c, \u017ce ju\u017c od dawna praca Naczelnych W\u0142adz Wojskowych by\u0142a na fa\u0142szywych torach \u2013 odmawia mi prawa wydawania mu jakichkolwiek rozkaz\u00f3w. Na zapytanie moje skierowane do mjr. dypl. Zimnala, czy podziela to zdanie, ten, wij\u0105c si\u0119 jak \u017cak, odpowiedzia\u0142, \u017ce r\u00f3wnie\u017c nie uwa\u017ca mnie za swoj\u0105 w\u0142adz\u0119, a prze\u0142o\u017conym jego jest ambasador.\u201d<\/em> Epilog sprawy opisa\u0142 Bogdan Stachiewicz, syn genera\u0142a: \u201eZa ten post\u0119pek podlegaj\u0105cy w czasie wojny karze \u015bmierci ani pp\u0142k Zakrzewski, ani jego zast\u0119pca mjr Zimnal nie zostali oddani pod s\u0105d polowy, przeciwnie, obaj pozostali na swych dotychczasowych stanowiskach, a Zakrzewski pozosta\u0142 jako m\u0105\u017c zaufania Sikorskiego na terenie Rumunii.\u201d<\/em> Upewniwszy si\u0119 o ubezw\u0142asnowolnieniu polskich w\u0142adz wojskowych w Rumunii, Sikorski wyjecha\u0142 do Pary\u017ca. Zawi\u00f3z\u0142 go tam osobi\u015bcie francuski dyplomata Leon No\u00ebl. Do Pary\u017ca przybyli 24 wrze\u015bnia.<\/p>\n\n\n\n

   W\u0142adys\u0142aw Studnicki ju\u017c przed wojn\u0105 nazywa\u0142 genera\u0142a Sikorskiego agentem Francji. Twierdzi\u0107, \u017ce Sikorski by\u0142 formalnie francuskim agentem, zwerbowanym i prowadzonym przez wywiad tego pa\u0144stwa, by\u0142oby z mojej strony czcz\u0105 spekulacj\u0105. Niew\u0105tpliwie by\u0142 natomiast w stosunku do Francji tym, co okre\u015bla si\u0119 mianem agenta wp\u0142ywu<\/em> i tak te\u017c by\u0142 przez w\u0142adze francuskie traktowany.<\/p>\n\n\n\n

   Nie da si\u0119 uciec od pytania, na jak\u0105 ocen\u0119 zas\u0142uguje zachowanie genera\u0142a, kt\u00f3ry w chwili, gdy jego pa\u0144stwo i armia tocz\u0105 wojn\u0119 obronn\u0105, spiskuje z obcym mocarstwem w celu \u2013 jak zobaczymy dalej \u2013 obalenia prawomocnych w\u0142adz wojskowych i politycznych, by m\u00f3c samu zaj\u0105\u0107 ich miejsce. Naj\u0142agodniej mo\u017cna je oceni\u0107 jako typowe polskie warcholstwo w stylu magnacko-siedemnastowiecznym.<\/p>\n\n\n\n

Zdobycie w\u0142adzy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

   Francuski rz\u0105d od pocz\u0105tku z ca\u0142\u0105 bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105 wykorzystywa\u0142 tragiczne po\u0142o\u017cenie pa\u0144stwa polskiego \u2013 do kt\u00f3rego zreszt\u0105 sam si\u0119 wydatnie przyczyni\u0142 \u2013 by zrekonstruowa\u0107 polskie w\u0142adze wed\u0142ug w\u0142asnych dyspozycji: postawi\u0107 na czele rz\u0105du i armii swojego cz\u0142owieka (to znaczy genera\u0142a Sikorskiego) i w ten spos\u00f3b przej\u0105\u0107 nad nimi kontrol\u0119.<\/p>\n\n\n\n

   Internowany w Rumunii prezydent Ignacy Mo\u015bcicki, aby nie przerywa\u0107 ci\u0105g\u0142o\u015bci funkcjonowania pa\u0144stwa, zdecydowa\u0142 si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0107 urz\u0105d i przekaza\u0107 go swemu nast\u0119pcy, na kt\u00f3rego nominowa\u0142 polskiego ambasadora w Rzymie, gen. bryg. Boles\u0142awa Wieniaw\u0119-D\u0142ugoszowskiego. Zgodnie z liter\u0105 konstytucji nominacja nabiera\u0142a mocy z chwil\u0105 publikacji aktu \u2013 i zosta\u0142 on opublikowany. Akt nominacji D\u0142ugoszowskiego ukaza\u0142 si\u0119 w \u201eMonitorze Polskim\u201d, wydrukowanym w Pary\u017cu w polskiej drukarni przy ulicy Faubourg Poissoniere w nocy z 25 na 26 wrze\u015bnia. \u201eMonitor\u201d nie opu\u015bci\u0142 jednak drukarni, kt\u00f3r\u0105 otoczyli policjanci. Francuska policja skonfiskowa\u0142a wydrukowane egzemplarze. Jednocze\u015bnie polski ambasador w Bukareszcie, hrabia Roger Raczy\u0144ski, otrzyma\u0142 od ambasady francuskiej depesz\u0119 protestacyjn\u0105 (d\u00e9marche<\/em>) ze stwierdzeniem, i\u017c \u201erz\u0105d francuski nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 uzna\u0107 \u017cadnego rz\u0105du polskiego, kt\u00f3ryby by\u0142 mianowany przez genera\u0142a Wieniaw\u0119\u201d<\/em>. Ten sam protest otrzyma\u0142 nast\u0119pnie polski ambasador w Pary\u017cu Juliusz \u0141ukasiewicz, sk\u0105din\u0105d znienawidzony przez Francuz\u00f3w za to, \u017ce od chwili wybuchu wojny twardo i konsekwentnie domaga\u0142 si\u0119 od nich wywi\u0105zania si\u0119 z traktatowych zobowi\u0105za\u0144 sojuszniczych, kt\u00f3rych francuski rz\u0105d postanowi\u0142 nie wype\u0142nia\u0107, a jego cz\u0142onk\u00f3w irytowa\u0142 fakt, i\u017c strona polska nie chce po prostu przej\u015b\u0107 nad tym do porz\u0105dku dziennego. Symptomatyczne, \u017ce kiedy o nominacji ambasadora D\u0142ugoszowskiego dowiedzia\u0142 si\u0119 genera\u0142 Sikorski, 26 wrze\u015bnia mia\u0142 czelno\u015b\u0107 powiedzie\u0107 ambasadorowi \u0141ukasiewiczowi, \u201e\u017ce ta kandydatura jest nie do przyj\u0119cia, \u017ce to jest widocznie tylko ch\u0119\u0107 ratowania za wszelk\u0105 cen\u0119 zbankrutowanego regime\u2019u\u201d<\/em> (wed\u0142ug relacji Jana Szembeka). <\/em>Dla por\u00f3wnania w\u0142adze brytyjskie bez robienia problem\u00f3w przyj\u0119\u0142y notyfikacj\u0119 nominacji D\u0142ugoszowskiego na nast\u0119pc\u0119 prezydenta Mo\u015bcickiego, kt\u00f3r\u0105 od polskiego ambasadora w Londynie, hrabiego Edwarda Raczy\u0144skiego, odebra\u0142 brytyjski wiceminister spraw zagranicznych Alexander Cadogan. Francuskie w\u0142adze pogwa\u0142ci\u0142y suwerenny akt polskiej g\u0142owy pa\u0144stwa wed\u0142ug w\u0142asnego widzimisi\u0119. Zarazem zakomunikowa\u0142y polskim politykom, nap\u0142ywaj\u0105cym powoli do ambasady w Pary\u017cu, \u017ce na czele polskich oddzia\u0142\u00f3w wojskowych formowanych we Francji musi stan\u0105\u0107 osoba przez nie wskazana lub mile widziana. Pr\u00f3cz tego Leon No\u00ebl w imieniu strony francuskiej wskaza\u0142 przebywaj\u0105cemu ju\u017c w\u00f3wczas w Pary\u017cu wiceszefowi polskiego MSZ hrabiemu Szembekowi trzy kandydatury na nowego polskiego prezydenta: W\u0142adys\u0142awa Raczkiewicza, by\u0142ego ministra spraw zagranicznych (1926-1932) Augusta Zaleskiego oraz prymasa Polski, kardyna\u0142a Augusta Hlonda.<\/p>\n\n\n\n

   Jak wiadomo, prezydent Mo\u015bcicki ugi\u0105\u0142 si\u0119 pod presj\u0105 Francuz\u00f3w i nominowa\u0142 w ko\u0144cu na swego nast\u0119pc\u0119 W\u0142adys\u0142awa Raczkiewicza. W sensie politycznym nie by\u0142a to \u017cadna odmiana w stosunku do D\u0142ugoszowskiego, poniewa\u017c Raczkiewicz dok\u0142adnie tak samo, jak \u00f3wczesny polski ambasador w Rzymie, nale\u017ca\u0142 do \u015bcis\u0142ej elity rz\u0105dowej sanacyjnego \u201eregime\u2019u\u201d. Nie wydawa\u0142 si\u0119 z\u0142ym kandydatem do prezydentury w niepewnych czasach. Oficer Wojska Polskiego, mia\u0142 do\u015bwiadczenie w sprawach zwi\u0105zanych z polityk\u0105 bezpiecze\u0144stwa, zdobyte na stanowiskach m.in. wojewody nowogr\u00f3dzkiego (1921-1924), wile\u0144skiego (1926-1930), krakowskiego (1935) i pomorskiego (1936-1939) oraz ministra spraw wewn\u0119trznych (1921, 1925-1926, 1935-1936); mia\u0142 te\u017c rozleg\u0142e kontakty zagraniczne jako prezes (od 1934 r.) \u015awiatowego Zwi\u0105zku Polak\u00f3w. Francuzi zadbali jednak, aby faktyczn\u0105 nad agendami pa\u0144stwa polskiego na wychod\u017astwie otrzyma\u0142 kto\u015b inny. Pod naciskiem strony francuskiej prezydent Raczkiewicz mianowa\u0142 premierem i Naczelnym Wodzem genera\u0142a Sikorskiego, czyni\u0105c go szefem rz\u0105du i armii jednocze\u015bnie. Pod ich dalszym naciskiem zawar\u0142 z Sikorskim tzw. \u201eumow\u0119 parysk\u0105\u201d, wed\u0142ug kt\u00f3rej prezydent \u2013 na mocy konstytucji \u201ekwietniowej\u201d organ pa\u0144stwowy o najmocniejszej pozycji ustrojowej \u2013 mia\u0142 odt\u0105d korzysta\u0107 ze swoich prerogatyw wy\u0142\u0105cznie \u201ew \u015bcis\u0142ym porozumieniu\u201d z premierem, co w normalnym j\u0119zyku znaczy\u0142o, \u017ce zrzeka si\u0119 ich na rzecz tego ostatniego, cho\u0107 nie mo\u017cna by\u0142o tego og\u0142osi\u0107 wprost, poniewa\u017c stanowi\u0142o to z\u0142amanie konstytucji.<\/p>\n\n\n\n

   Genera\u0142 Sikorski rozpocz\u0105\u0142 urz\u0119dowanie 1 pa\u017adziernika 1939 r. Obj\u0105\u0142 w\u0142adz\u0119 jako nominat obcego mocarstwa. Tak samo, jak par\u0119 lat p\u00f3\u017aniej czynili to cz\u0142onkowie PKWN.<\/p>\n\n\n\n

Po pierwsze, s\u0142ucha\u0107 si\u0119 \u201esojusznik\u00f3w\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n

   Wymuszona przez francuski rz\u0105d nominacja okaza\u0142a si\u0119 fatalna w skutkach. Szkoda tu miejsca na wyliczanie wszystkich nieudolno\u015bci i szk\u00f3d wyrz\u0105dzonych sprawie polskiej przez Sikorskiego w okresie jego kilkuletniego premierostwa. Ich wyczerpuj\u0105c\u0105 analiz\u0119 znajdzie Czytelnik w pracach Stanis\u0142awa Mackiewicza \u201eLata nadziei\u201d<\/em> i \u201eZielone oczy\u201d<\/em>. Sta\u0142ym wyznacznikiem polityki zagranicznej Sikorskiego przez te lata by\u0142 bezkrytyczny serwilizm<\/strong> wzgl\u0119dem \u201esojusznik\u00f3w\u201d Polski: najpierw wzgl\u0119dem Francji, a po jej upadku w czerwcu 1940 r. wzgl\u0119dem Wielkiej Brytanii. Taka polityka Sikorskiego bywa broniona argumentem z \u201erealizmu\u201d, kt\u00f3ry jest standardowym has\u0142em usprawiedliwiaj\u0105cym wys\u0142ugiwanie si\u0119 obcym pa\u0144stwom.<\/p>\n\n\n\n

   Optymalnym wyborem w \u00f3wczesnej sytuacji by\u0142oby zawarcie porozumienia z czynnikiem kontroluj\u0105cym terytorium, zasoby i ludno\u015b\u0107 pa\u0144stwa polskiego, czyli z Niemcami. Zwolennicy szukania kontaktu z Niemcami byli jednak w\u015br\u00f3d polskiego wychod\u017astwa bardzo nieliczni (by\u0142y sanacyjny wojewoda Stanis\u0142aw Twardo, Stanis\u0142aw Cat-Mackiewicz, po cichu Adolf Boche\u0144ski), a og\u00f3\u0142 przyjmowa\u0142 ich pomys\u0142y z niedowierzaniem i oburzeniem. Nie to nale\u017cy jednak uzna\u0107 za najwa\u017cniejsze, ale fakt, \u017ce porozumienie takie odrzuca\u0142a z g\u00f3ry sama strona niemiecka: po pa\u017adzierniku 1939 r. Niemcy do ka\u017cdej polskiej inicjatywy w tym kierunku odnosili si\u0119 z agresywn\u0105 wrogo\u015bci\u0105 (sonda\u017cowe rozmowy prowadzone przez nich wcze\u015bniej w kraju zako\u0144czy\u0142y si\u0119 fiaskiem, poniewa\u017c na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z niemieckimi w\u0142adzami okupacyjnymi nie wyrazi\u0142 zgody \u017caden licz\u0105cy si\u0119 polski polityk). Porozumienie z Rzesz\u0105 by\u0142o wi\u0119c w ka\u017cdym razie niemo\u017cliwe. Skoro Polska nie mog\u0142a pozyska\u0107 innych sprzymierze\u0144c\u00f3w, ni\u017c ci, kt\u00f3rzy nieledwie wczoraj rozmy\u015blnie wystawili j\u0105 Niemcom, polski rz\u0105d musia\u0142 stara\u0107 si\u0119 uzyska\u0107 od swoich jedynych \u201esojusznik\u00f3w\u201d tyle, ile si\u0119 da\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

   Czy jednak nie istnia\u0142a alternatywa dla bezkrytycznego serwilizmu, uprawianego przez Sikorskiego? Istnia\u0142a, czego dowodzi przypadek innego genera\u0142a, Charlesa de Gaulle\u2019a, kt\u00f3ry po czerwcu 1940 r. nie znalaz\u0142 si\u0119 bynajmniej w Londynie w \u0142atwiejszej sytuacji, ni\u017c Sikorski (a nawet w trudniejszej, poniewa\u017c wyst\u0119powa\u0142 przeciw dzia\u0142aj\u0105cym w kraju w\u0142adzom Pa\u0144stwa Francuskiego). Gdy genera\u0142 Sikorski skwapliwie potakiwa\u0142, genera\u0142 de Gaulle okaza\u0142 si\u0119 negocjatorem twardym i nieust\u0119pliwym w obronie francuskiego interesu i w\u0142asnej pozycji samodzielnego sojusznika Wielkiej Brytanii, a nie jej klienta. Nie da\u0142 zamieni\u0107 swojego Komitetu Wolnej Francji w zwyk\u0142y pas transmisyjny Foreign Office. Zirytowany jego nieust\u0119pliwo\u015bci\u0105 Churchill powiedzia\u0142 w maju 1942 r.:<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Niech pan nic nie forsuje. Niech pan bierze przyk\u0142ad ze mnie. Widzi pan, jak ja si\u0119 uginam i wypr\u0119\u017cam.<\/em><\/p>\n\n\n\n

De Gaulle odpowiedzia\u0142:<\/p>\n\n\n\n

\u2013 Pan to co innego. Ja jestem za ubogi, by m\u00f3c si\u0119 schyla\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Swoj\u0105 tward\u0105 postaw\u0105 de Gaulle wywalczy\u0142 dla siebie mocniejsz\u0105 pozycj\u0119 w koalicji antyniemieckiej, ni\u017c Sikorski \u201erealistycznym\u201d lokajstwem. A przecie\u017c genera\u0142owi Sikorskiemu nie brakowa\u0142o argument\u00f3w przetargowych; mia\u0142 nawet lepsze, ni\u017c de Gaulle. W ko\u0144cu w latach 1940-1941, po rozgromieniu Francji, a przed wybuchem wojny niemiecko-sowieckiej, Polska pozosta\u0142a chwilowo jedynym licz\u0105cym si\u0119 sprzymierze\u0144cem Wielkiej Brytanii w Europie. T\u0119 koniunktur\u0119 nale\u017ca\u0142o wykorzysta\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Jedni w obozach, drudzy w limuzynach<\/strong><\/p>\n\n\n\n

   Jak w polityce zagranicznej wyznacznikiem polityki Sikorskiego by\u0142 serwilizm wzgl\u0119dem \u201esojusznik\u00f3w\u201d, w pe\u0142ni przez nich wykorzystywany, tak w polityce wewn\u0119trznej by\u0142a nim \u017c\u0105dza zemsty na pi\u0142sudczykach. Sikorskim nie kierowa\u0142a tu bynajmniej, jak twierdzi p. R\u0119kas, \u201elogiczna\u201d ch\u0119\u0107 ukarania winnych kl\u0119ski w wojnie obronnej, lecz w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107 ura\u017conej ambicji. Gdy zosta\u0142 premierem i Naczelnym Wodzem, postanowi\u0142 wykorzysta\u0107 sytuacj\u0119, by nareszcie odegra\u0107 si\u0119 na obozie politycznym, kt\u00f3ry przed wojn\u0105 de facto usun\u0105\u0142 go z Wojska Polskiego i zepchn\u0105\u0142 na margines \u017cycia politycznego. Sekundowa\u0142 mu w tym wiernie nie tyle, jak pisze p. prof. Bartyzel, tajemniczy J\u00f3zef Hieronim Rettinger, ile przede wszystkim dwa polityczne kar\u0142y, chore z nienawi\u015bci do przedwojennego rz\u0105du, przedwojennej armii i prowadz\u0105ce obsesyjnie prywatn\u0105 wojn\u0119 z nie\u017cyj\u0105cym od lat J\u00f3zefem Pi\u0142sudskim: profesor Stanis\u0142aw Kot i pu\u0142kownik Izydor Modelski, awansowany przez Sikorskiego na genera\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

   Represje na pi\u0142sudczykach, kierowane przez tr\u00f3jc\u0119 Sikorski \u2013 Kot \u2013 Modelski, przybiera\u0142y rozmait\u0105 posta\u0107. Naj\u0142agodniejsz\u0105 by\u0142y czystki personalne w wojsku i aparacie pa\u0144stwowym. Sikorski wyrzuci\u0142 ze s\u0142u\u017cby zagranicznej cz\u0119\u015b\u0107 dyplomat\u00f3w zwi\u0105zanych politycznie z sanacj\u0105, m.in. wspomnianych ju\u017c ambasador\u00f3w \u0141ukasiewicza i Wieniaw\u0119-D\u0142ugoszowskiego czy pos\u0142a polskiego w Brukseli Micha\u0142a Mo\u015bcickiego (kt\u00f3ry zawini\u0142 byciem synem Ignacego). Czystka nie obj\u0119\u0142a wprawdzie wszystkich dyplomat\u00f3w zwi\u0105zanych z przedwojennym rz\u0105dem. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich Sikorski zatrzyma\u0142 w s\u0142u\u017cbie, jak braci Rogera i Edwarda Raczy\u0144skich. Innych musia\u0142 pozostawi\u0107 na stanowiskach wbrew w\u0142asnej woli, poniewa\u017c pa\u0144stwa przyjmuj\u0105ce nieoficjalnie zakomunikowa\u0142y rz\u0105dowi polskiemu, \u017ce w wypadku ich zwolnienia nie przyjm\u0105 ich nast\u0119pc\u00f3w, a polskie plac\u00f3wki dyplomatyczne ulegn\u0105 likwidacji. Z tego ostatniego powodu pi\u0142sudczycy jeszcze przez kilka lat stali na czele polskich poselstw w Ankarze (Micha\u0142 Sokolnicki) i Lizbonie (mjr Karol Dubicz-Penther). Do tej samej kategorii dzia\u0142a\u0144 nale\u017ca\u0142o rozmy\u015blne utrzymywanie bez przydzia\u0142u oficer\u00f3w-pi\u0142sudczyk\u00f3w. Los ten sta\u0142 si\u0119 udzia\u0142em m.in. przedwojennego marsza\u0142ka Senatu Bogus\u0142awa Miedzi\u0144skiego, kt\u00f3ry do jesieni 1940 r. ponawia\u0142 wnioski o wys\u0142anie go na front cho\u0107by w randze szeregowca (cho\u0107 by\u0142 pu\u0142kownikiem). Sikorski odm\u00f3wi\u0142 jednak Miedzi\u0144skiemu powrotu do armii nawet w takiej randze, a s\u0142u\u017cbom bezpiecze\u0144stwa zleci\u0142 jego inwigilacj\u0119. Narz\u0119dziem czystki w wojsku by\u0142o Biuro Rejestracyjne, powo\u0142ane przez Sikorskiego w strukturze Ministerstwa Spraw Wojskowych. Na jego czele Sikorski postawi\u0142 Modelskiego. Modelski za\u015b uzyskanie przydzia\u0142u s\u0142u\u017cbowego dla polskich oficer\u00f3w nap\u0142ywaj\u0105cych do Francji uzale\u017cnia\u0142 od z\u0142o\u017cenia przez nich pisemnych zezna\u0144 obci\u0105\u017caj\u0105cych poprzednie w\u0142adze wojskowe. Gdy na przyk\u0142ad do Pary\u017ca przedosta\u0142 si\u0119 p\u0142k J\u00f3zef Jaklicz, szef Oddzia\u0142u III Operacyjnego w Sztabie G\u0142\u00f3wnym i II zast\u0119pca szefa Sztabu do spraw operacyjnych, Modelski obieca\u0142 mu dow\u00f3dztwo brygady w zamian za sprawozdanie z przygotowa\u0144 do wojny napisane tak, by \u201e\u015amig\u0142y i Stachiewicz wisieli\u201d. Poniewa\u017c Jaklicz pod jego naciskiem sporz\u0105dzi\u0142 w ko\u0144cu sprawozdanie, ale nie pod wskazan\u0105 przez Modelskiego tez\u0119, w maju 1940 r. otrzyma\u0142 nominacj\u0119 na zast\u0119pc\u0119 dow\u00f3dcy 3. Dywizji Strzelc\u00f3w, kt\u00f3ra nie mia\u0142a ani uzbrojenia, ani pe\u0142nej obsady etatu. Sikorski uzna\u0142 te\u017c wsp\u00f3\u0142winnym za kl\u0119sk\u0119 w wojnie obronnej i pod tym pretekstem wyrzuci\u0142 z armii gen. bryg. Ludomi\u0142a Rayskiego, najwi\u0119kszego polskiego specjalist\u0119 od lotnictwa wojskowego i bodaj najbardziej do\u015bwiadczonego pilota w Wojsku Polskim \u2013 cho\u0107 przed wojn\u0105 Rayski z\u0142o\u017cy\u0142 dymisj\u0119 ze stanowiska dow\u00f3dcy si\u0142 powietrznych w Ministerstwie Spraw Wojskowych w prote\u015bcie przeciw zaniedbaniom w organizacji i wyposa\u017ceniu polskiego lotnictwa oraz ignorowaniu przez \u015amig\u0142ego-Rydza jego wielokrotnych ostrze\u017ce\u0144 w tej sprawie.<\/p>\n\n\n\n

   Miejscem bardziej dotkliwych represji dla przeciwnik\u00f3w politycznych sta\u0142 si\u0119 ob\u00f3z wi\u0119zienny w Cerizay, utworzony przez Sikorskiego za zgod\u0105 w\u0142adz francuskich. Do obozu trafili m.in. hrabia Micha\u0142 \u0141ubie\u0144ski (dyrektor gabinetu ministra w MSZ za czas\u00f3w Becka), gen. Stanis\u0142aw Kwa\u015bniewski (prezes sanacyjnej Ligi Morskiej i Kolonialnej) i gen. Stanis\u0142aw Rouppert (poniewa\u017c jako szef s\u0142u\u017cby zdrowia Ministerstwa Spraw Wojskowych by\u0142 osobistym lekarzem marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego). Praktyki te budzi\u0142y niesmak i pogard\u0119 nawet u cudzoziemc\u00f3w, a tym samym niszczy\u0142y powag\u0119 w\u0142adz pa\u0144stwowych na wychod\u017astwie. Sekretarz generalny francuskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych skomentowa\u0142 polityk\u0119 Sikorskiego s\u0142owami: \u201e\u015amieszny nar\u00f3d\u2026 Przyszli tu jak \u017cebracy i od razu za\u017c\u0105dali trybuna\u0142\u00f3w karnych i oboz\u00f3w koncentracyjnych.\u201d <\/em>Po upadku Francji i przenosinach na grunt brytyjski Sikorski odtworzy\u0142 sw\u00f3j ob\u00f3z wi\u0119zienny w Rothsay na szkockiej wyspie Bute. Obok genera\u0142\u00f3w Kwa\u015bniewskiego i Roupperta do obozu na \u201eWyspie W\u0119\u017cy\u201d wtr\u0105cono m.in. Micha\u0142a Gra\u017cy\u0144skiego, sanacyjnego wojewod\u0119 \u015bl\u0105skiego.<\/p>\n\n\n\n

   Ale skala represji Sikorskiego wobec pi\u0142sudczyk\u00f3w nie ko\u0144czy\u0142a si\u0119 na obozie w Cerizay. Niekt\u00f3rych pr\u00f3bowa\u0142 po prostu zabi\u0107, wysy\u0142aj\u0105c ich na prawdopodobn\u0105 \u015bmier\u0107. Gdy przyst\u0105piono do tworzenia w kraju konspiracyjnego Zwi\u0105zku Walki Zbrojnej, Sikorski komendantem ZWZ we Lwowie, na terenie okupacji sowieckiej, wyznaczy\u0142 gen. bryg. Micha\u0142a Karaszewicza-Tokarzewskiego. Uczyni\u0142 to celowo, poniewa\u017c Karaszewicz-Tokarzewski nie mia\u0142 szans na przetrwanie w konspiracji: by\u0142 osob\u0105 powszechnie znan\u0105 we Lwowie, gdzie przed wojn\u0105 pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 dow\u00f3dcy Okr\u0119gu Korpusu. Niedosz\u0142y komendant lwowskiego ZWZ nie dotar\u0142 nawet na miejsce przeznaczenia; funkcjonariusze NKWD aresztowali go natychmiast przy pr\u00f3bie przekroczenia granicy niemieckiej i sowieckiej strefy okupacyjnej. Zrz\u0105dzeniem Opatrzno\u015bci genera\u0142 Karaszewicz-Tokarzewski nie trafi\u0142 do oboz\u00f3w filtracyjnych NKWD w Kozielsku ani Starobielsku, tylko do zwyk\u0142ego \u0142agru, dzi\u0119ki czemu unikn\u0105\u0142 kuli w ty\u0142 g\u0142owy w Katyniu czy Charkowie. Wyszed\u0142 ze Zwi\u0105zku Sowieckiego z armi\u0105 genera\u0142a W\u0142adys\u0142awa Andersa. W podobny spos\u00f3b Sikorski post\u0105pi\u0142 ze wspomnianym ju\u017c genera\u0142em Stachiewiczem, kt\u00f3ry zdo\u0142a\u0142 wydosta\u0107 si\u0119 z internowania w Rumunii, podejmuj\u0105c na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119 ryzykown\u0105 ucieczk\u0119. Sikorski wys\u0142a\u0142 go na fa\u0142szywych dokumentach do algierskiego miasteczka Medea, gdzie w morderczym klimacie Stachiewicz szybko zapad\u0142 na ci\u0119\u017ck\u0105 chorob\u0119. Jego stan pogarsza\u0142 si\u0119 z powodu braku dost\u0119pu do opieki medycznej i lekarstw. W ko\u0144cu Stachiewicz napisa\u0142 do Wodza Naczelnego rozpaczliwy list z pro\u015bb\u0105, aby w razie \u015bmierci m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 pochowany pod prawdziwym nazwiskiem. Sikorski udzieli\u0142 odpowiedzi \u2013 odmownej. To ju\u017c nawet nie by\u0142a m\u015bciwo\u015b\u0107, a sadyzm. Po upadku Francji i zainstalowaniu we francuskiej Algierii niemieckiej komisji wojskowej Sikorski nadal trzyma\u0142 tam Stachiewicza, licz\u0105c, \u017ce wpadnie w r\u0119ce Niemc\u00f3w. Ale Stachiewicza nie zabi\u0142a choroba ani nie dopadli go Niemcy. Prze\u017cy\u0142 Sikorskiego o trzydzie\u015bci lat.<\/p>\n\n\n\n

   Last but not least. <\/em>Genera\u0142 Sikorski wybra\u0142 specyficzny spos\u00f3b budowania autorytetu polskiego rz\u0105du na wychod\u017astwie. Spos\u00f3b ten polega\u0142 na otaczaniu swojego gabinetu materialnym przepychem, kt\u00f3ry w surowych warunkach wojennych wzbudza\u0142 oczywisty niesmak. Ten aspekt urz\u0119dowania Sikorskiego opisa\u0142 w swoich pami\u0119tnikach naoczny \u015bwiadek, J\u00f3zef Winiewicz: \u201ePark samochodowy polskich dostojnik\u00f3w uzna\u0107 trzeba za najliczniejszy w\u015br\u00f3d przedstawicieli innych kraj\u00f3w okupowanych przez Trzeci\u0105 Rzesz\u0119 i b\u0119d\u0105cych teraz na brytyjskim garnuszku. Nie grzeszyli\u015bmy skromno\u015bci\u0105. De Gaulle zwyk\u0142 by\u0142 chodzi\u0107 ze swym adiutantem pieszo. Tak samo kr\u00f3l Norwegii Haakon, chocia\u017c jego cz\u0119sto widywano je\u017cd\u017c\u0105cego samotnie rowerem i zatrzymuj\u0105cego si\u0119 przed ka\u017cdym czerwonym \u015bwiat\u0142em, nawet przy pustych ulicach. Na rowerze widzia\u0142em te\u017c jad\u0105c\u0105 kr\u00f3low\u0105 Holandii Wilhelmin\u0119. Towarzyszy\u0142 jej, na rowerze oczywi\u015bcie, m\u0142ody adiutant. A \u017ce samochodami dostarczonymi przez w\u0142adze brytyjskie kierowa\u0142y z zasady panie ze specjalnej wojskowej s\u0142u\u017cby kobiecej \u2013 cz\u0119sto panie z najwy\u017cszego towarzystwa \u2013 wi\u0119c o polskich \u00bbwymaganiach\u00ab bywa\u0142o w brytyjskiej opinii publicznej g\u0142o\u015bno. Zw\u0142aszcza \u017ce s\u0142u\u017cbowych woz\u00f3w naszych dygnitarzy nieraz nadu\u017cywa\u0142y ich \u017cony. Nie da\u0142o si\u0119 ich wobec tego ustrzec od niemi\u0142ych protest\u00f3w przechodni\u00f3w. G\u0142o\u015bna sta\u0142a si\u0119 przygoda \u017cony jednego z polskich ministr\u00f3w, przed wojn\u0105 znanego dzia\u0142acza zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, kt\u00f3ra wybra\u0142a si\u0119 s\u0142u\u017cbowym samochodem m\u0119\u017ca po zakupy na \u015br\u00f3dmiejski rynek. Obrzucono j\u0105 i auto pomidorami, kartoflami \u2013 co tylko roze\u017alonym \u015bwiadkom zaj\u015bcia popad\u0142o w r\u0119ce.\u201d<\/em> W Londynie przebywa\u0142y w\u00f3wczas emigracyjne rz\u0105dy kilku innych pa\u0144stw, jednak \u017caden z nich nie zas\u0142yn\u0105\u0142 z analogicznego upodobania do bizantyjskiej oprawy.<\/p>\n\n\n\n

Frontowa strona pomnika<\/strong><\/p>\n\n\n\n

   Niniejszy artyku\u0142 nie ma bynajmniej na celu dyskredytacji genera\u0142a W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego, kt\u00f3rego pisz\u0105cy te s\u0142owa uwa\u017ca za posta\u0107 wielorako dla Polski zas\u0142u\u017con\u0105 i nie w\u0105tpi w szczero\u015b\u0107 jego patriotycznych uczu\u0107.<\/p>\n\n\n\n

   Jako szef Departamentu Wojskowego Naczelnego Komitetu Narodowego (1914-1917), a p\u00f3\u017aniej kr\u00f3lewsko-polskiego Krajowego Inspektoratu Zaci\u0105gu do Wojska Polskiego (1917) Sikorski odegra\u0142 w tworzeniu polskiej si\u0142y zbrojnej rol\u0119 co najmniej r\u00f3wn\u0105 J\u00f3zefowi Pi\u0142sudskiemu, a mo\u017ce nawet znaczniejsz\u0105. Nie spos\u00f3b nie uzna\u0107 jego zas\u0142ug jako dow\u00f3dcy, po\u0142o\u017conych w wojnie polsko-ukrai\u0144skiej o Galicj\u0119 Wschodni\u0105, a nast\u0119pnie w wojnie polsko-bolszewickiej. Nale\u017ca\u0142 te\u017c do najwybitniejszych polskich teoretyk\u00f3w wojskowo\u015bci w okresie mi\u0119dzywojennym.<\/p>\n\n\n\n

   P. Konrad R\u0119kas s\u0142usznie przypomnia\u0142 s\u0142abo pami\u0119tany udzia\u0142 Sikorskiego w dramatycznych wydarzeniach ko\u0144ca 1922 r., kiedy to genera\u0142 jako premier energicznie spacyfikowa\u0142 konfrontacyjne nastroje polityczne po elekcji i zab\u00f3jstwie prezydenta Gabriela Narutowicza, przywracaj\u0105c krajowi bezpiecze\u0144stwo wewn\u0119trzne. Niestety w swoim artykule p. R\u0119kas zupe\u0142nie niepotrzebnie, moim zdaniem, uleg\u0142 endeckiej manierze wykorzystywania rozwa\u017ca\u0144 o praktycznie ka\u017cdym wydarzeniu z historii Polski w latach 1900-1945 jako pretekstu do obsmarowania postaci marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego \u2013 w tym przypadku m.in. poprzez twierdzenie, i\u017c po \u015bmierci Narutowicza Pi\u0142sudski i pi\u0142sudczycy szykowali si\u0119 do zamachu stanu, a Sikorski zastosowa\u0142 przeciw nim \u015brodki si\u0142owe i w ten spos\u00f3b zamach udaremni\u0142. Owszem, po obj\u0119ciu stanowiska premiera genera\u0142 Sikorski zaprowadzi\u0142 rz\u0105dy silnej r\u0119ki \u2013 ale uderzenie tej silnej r\u0119ki skierowa\u0142 przede wszystkim przeciw endekom. Do zaistnienia w\u00f3wczas pewnego zagro\u017cenia dla pa\u0144stwa przyczyni\u0142a si\u0119 bowiem g\u0142\u00f3wnie endecja, kt\u00f3rej dzia\u0142acze pod\u017cegali warszawsk\u0105 ulic\u0119 i dokonywali na niej akt\u00f3w przemocy \u2013 i w\u0142a\u015bnie przeciw endekom w stolicy zastosowa\u0142 Sikorski \u015brodki nadzwyczajne, a nie przeciw pi\u0142sudczykom, kt\u00f3rych przygotowania do zamachu stanu nie wysz\u0142y poza faz\u0119 s\u0142own\u0105. W akcji przywracania porz\u0105dku w Warszawie z Sikorskim wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a\u0142 zreszt\u0105 m.in. pi\u0142sudczyk Henryk Kawecki, kt\u00f3ry w gor\u0105cych dniach grudnia 1922 r. przej\u0105\u0142 obowi\u0105zki szefa policji politycznej w ca\u0142ym pa\u0144stwie. Podczas I wojny \u015bwiatowej Kawecki by\u0142 cz\u0142onkiem Komendy G\u0142\u00f3wnej pi\u0142sudczykowskiej Polskiej Organizacji Wojskowej, za\u015b w latach 1926-1939 sta\u0142 si\u0119 jedn\u0105 z najbardziej wp\u0142ywowych os\u00f3b w Ministerstwie Spraw Wewn\u0119trznych.<\/p>\n\n\n\n

   Wreszcie, do niew\u0105tpliwych zas\u0142ug Sikorskiego policzy\u0107 nale\u017cy ocalenie i wyprowadzenie ze Zwi\u0105zku Sowieckiego z armi\u0105 Andersa dziesi\u0105tek tysi\u0119cy Polak\u00f3w, w tym warto\u015bciowe kadry wojskowe, polityczne i urz\u0119dnicze, naukowe i intelektualne. Nie uda\u0142oby si\u0119 ich przecie\u017c uratowa\u0107 bez wcze\u015bniejszej normalizacji stosunk\u00f3w polsko-sowieckich, czyli bez zawarcia w 1941 r. \u201euk\u0142adu Sikorski-Majski\u201d.<\/p>\n\n\n\n

   Te dokonania W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego trzeba koniecznie mie\u0107 w pami\u0119ci, pr\u00f3buj\u0105c oceni\u0107 jego rol\u0119 w polskiej historii. Ale obok nich trzeba przy tym uwzgl\u0119dni\u0107 fakty opisane powy\u017cej. To one maj\u0105 znaczenie dla oceny genera\u0142a jako polityka, a nie odpowied\u017a na czysto akademickie pytanie, czy Sikorski by\u0142 demolibera\u0142em, czy nie.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek, 12 lipca 2013<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

   Przypadaj\u0105ca na 4 lipca siedemdziesi\u0105ta rocznica \u015bmierci genera\u0142a W\u0142adys\u0142awa Sikorskiego w katastrofie lotniczej na Gibraltarze oraz jej pa\u0144stwowe obchody zainspirowa\u0142y ciekaw\u0105 dyskusj\u0119 na temat roli, jak\u0105 w polskiej historii XX stulecia odegra\u0142 ten wojskowy i polityk, stoczon\u0105 przez pp. Jacka Bartyzela i Konrada R\u0119kasa. P. prof. Bartyzel, m\u00f3wi\u0105c kr\u00f3tko, zakwalifikowa\u0142 genera\u0142a do str\u0105cenia z…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-468","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/468","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=468"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/468\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":470,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/468\/revisions\/470"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=468"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=468"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=468"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}