{"id":484,"date":"2026-04-17T17:45:07","date_gmt":"2026-04-17T17:45:07","guid":{"rendered":"https:\/\/kaminski.re\/?p=484"},"modified":"2026-04-17T17:45:07","modified_gmt":"2026-04-17T17:45:07","slug":"adam-danek-wartosc-wspolczesnego-panstwa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/2026\/04\/17\/adam-danek-wartosc-wspolczesnego-panstwa\/","title":{"rendered":"Adam Danek: Warto\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnego pa\u0144stwa"},"content":{"rendered":"\n

I. Przemilczany problem<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Istnieje temat pomimo swej narzucaj\u0105cej si\u0119 oczywisto\u015bci niemal nieobecny w dyskusjach prowadzonych na szeroko pojmowanej prawicy w Polsce. Jest nim wsp\u00f3\u0142czesne pa\u0144stwo polskie. Taki stan rzeczy mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 zaskakuj\u0105cy, bo przecie\u017c grupy zaliczane (przez siebie lub innych) do polskiej prawicy uwa\u017caj\u0105 si\u0119 za \u015brodowiska polityczne<\/em> i we w\u0142asnym mniemaniu dzia\u0142aj\u0105 na p\u0142aszczy\u017anie politycznej, a podstawow\u0105 i najwa\u017cniejsz\u0105 kategori\u0105 polityczn\u0105 jest pa\u0144stwo: to, co polityczne, odnosi si\u0119 przede wszystkim do pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Prawica parlamentarna na temat obecnego pa\u0144stwa nie ma do powiedzenia niczego istotnego, poniewa\u017c jedyny problem zwi\u0105zany z pa\u0144stwem widzi w tym, jaka partia nim aktualnie rz\u0105dzi. Jej rzeczywiste postulaty ograniczaj\u0105 si\u0119 do dokonania zmian partyjnych lub personalnych na wysokich stanowiskach pa\u0144stwowych. Takie wyparcie kategorii pa\u0144stwa przez kategorie partyjne z my\u015blenia klasy politycznej to zreszt\u0105 charakterystyczny objaw zapa\u015bci kultury politycznej w warunkach liberalnej demokracji, kt\u00f3ry wyst\u0119puje wsz\u0119dzie tam, gdzie wprowadzono ten szkodliwy ustr\u00f3j. Gwoli sprawiedliwo\u015bci nale\u017cy odnotowa\u0107, \u017ce jednej z parlamentarnych partii zaliczanych do lu\u017ano poj\u0119tej prawicy uda\u0142o si\u0119 wprowadzi\u0107 do g\u0142\u00f3wnego nurtu tzw. debaty publicznej w\u0105tek krytyki \u201es\u0142abego pa\u0144stwa\u201d. Z okolic zaplecza intelektualnego tej partii wysz\u0142a nawet niedawno ksi\u0105\u017cka, stanowi\u0105ca pr\u00f3b\u0119 naukowego, politologicznego zdefiniowania kryteri\u00f3w s\u0142abo\u015bci pa\u0144stwa i zastosowania ich do oceny kondycji wsp\u00f3\u0142czesnego pa\u0144stwa polskiego*. Ugrupowanie, o kt\u00f3rym mowa, nie dysponuje jednak skonkretyzowanym programem zamiany pa\u0144stwa s\u0142abego w pa\u0144stwo silne, o czym naj\u0142atwiej przekona\u0107 si\u0119, przegl\u0105daj\u0105c jego dokumenty programowe.<\/p>\n\n\n\n

\u015arodowiska prawicy pozaparlamentarnej maj\u0105 lepsze warunki do podj\u0119cia refleksji nad stanem naszego pa\u0144stwa, poniewa\u017c w przeciwie\u0144stwie do prawicy parlamentarnej nie s\u0105 egzystencjalnie uwik\u0142ane w bie\u017c\u0105ce mi\u0119dzypartyjne przepychanki, odgrywane na potrzeby telewizji, kt\u00f3re absorbowa\u0142yby je ca\u0142kowicie i wy\u0142\u0105cznie. Ale jej nie podejmuj\u0105. Pa\u0144stwo nie budzi ich rzeczywistego zainteresowania, aczkolwiek z odmiennego powodu, ni\u017c w przypadku prawicy parlamentarnej. Mianowicie, ich stosunek do wsp\u00f3\u0142czesnego pa\u0144stwa polskiego wyra\u017ca si\u0119 z regu\u0142y w ca\u0142kowitym jego odrzuceniu. W swoich wypowiedziach przedstawiciele polskiej prawicy pozaparlamentarnej lubi\u0105 odnosi\u0107 si\u0119 do aktualnego pa\u0144stwa z demonstracyjn\u0105 pogard\u0105, odmawiaj\u0105 mu jakiejkolwiek warto\u015bci, przedstawiaj\u0105 jako si\u0142\u0119 obc\u0105, wrog\u0105 i z\u0142\u0105.<\/p>\n\n\n\n

II. Bezkrytyczna krytyka<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W wypowiedziach tych pobrzmiewa i\u015bcie gnostycka wizja dzisiejszego pa\u0144stwa: \u017cyjemy w wi\u0119zieniu, stworzonym przez kogo\u015b podst\u0119pnego i z\u0142owrogiego specjalnie po to, by nas w nim usidli\u0107. W obecnym pa\u0144stwie absolutnie wszystko, bez wyj\u0105tku, postrzegaj\u0105 ich autorzy jako z\u0142e, przenikni\u0119te i kierowane przez esencjonalnie z\u0142e si\u0142y. Kluczowe, cho\u0107 nie zawsze wypowiadane wprost, jest tu przekonanie, \u017ce w naszym dzisiejszym pa\u0144stwie niczego nie da si\u0119 naprawi\u0107 czy ulepszy\u0107, \u017ce nie s\u0105 mo\u017cliwe \u017cadne zmiany cz\u0105stkowe \u2013 mo\u017cna jedynie chcie\u0107 rozwali\u0107 \u201eto wszystko\u201d (cho\u0107 kiedy zapytamy, jak rozwali\u0107, zapada zak\u0142opotane, niech\u0119tne milczenie).<\/p>\n\n\n\n

Taka optyka wi\u0105\u017ce si\u0119 z cz\u0119st\u0105 w prawicowych \u015brodowiskach, naiwnie rozumian\u0105 postaw\u0105 \u201eantysystemow\u0105\u201d. W jej ramach za bezdyskusyjny pewnik przyjmuje si\u0119, \u017ce we wsp\u00f3\u0142czesnym pa\u0144stwie polskim wszystko jest z\u0142e, ca\u0142kiem z\u0142e, nie mo\u017ce ju\u017c by\u0107 gorsze, nadaje si\u0119 tylko do rozbicia w drobny mak. Za\u0142o\u017cenie to ma przede wszystkim jedn\u0105 w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107: jest \u0142atwe. Uwalnia od bardziej skomplikowanych obraz\u00f3w \u015bwiata i konieczno\u015bci zbyt cz\u0119stego namys\u0142u. Trudniej ju\u017c wskaza\u0107, kt\u00f3re konkretnie istniej\u0105ce dzi\u015b rozwi\u0105zania (a nie enigmatyczne \u201ewszystko\u201d) s\u0105 z\u0142e i z jakich dok\u0142adnie powod\u00f3w. Najtrudniej wskaza\u0107, czym konkretnie nale\u017ca\u0142oby je zast\u0105pi\u0107, czyli sformu\u0142owa\u0107 program pozytywny. I to nie w formie filozoficznych, czy raczej pseudofilozoficznych og\u00f3lnik\u00f3w, bo tymi akurat potrafi sypa\u0107 ka\u017cdy dyletant, po wcze\u015bniejszym przeczytaniu paru \u201eideowych\u201d ksi\u0105\u017cek, \u017ceby mie\u0107 sk\u0105d zaczerpn\u0105\u0107 zestaw odpowiednio brzmi\u0105cych s\u0142\u00f3w i zwrot\u00f3w. Cz\u0142onkowie czy sympatycy prawicy pozaparlamentarnej najcz\u0119\u015bciej nie przechodz\u0105 nawet do drugiego etapu. Poprzestaj\u0105 na konstatacji, \u017ce we wsp\u00f3\u0142czesnym pa\u0144stwie polskim wszystko funkcjonuje \u017ale i w z\u0142ych celach, \u017ce kto\u015b jest temu winien i \u017ce trzeba si\u0119 z nim rozprawi\u0107. Kto\u015b, czyli kto? Ot\u00f3\u017c winny \u2013 m\u00f3wi\u0105 \u2013 jest system, o kt\u00f3rym wiadomo jednak tylko tyle, \u017ce jest strasznie z\u0142y i \u017ce odpowiada za wszystko \u2013 bo dok\u0142adniej ju\u017c nikt spo\u015br\u00f3d jego werbalnych przeciwnik\u00f3w nie potrafi go opisa\u0107, wskaza\u0107, z kogo lub czego si\u0119 sk\u0142ada. \u201eAntysystemowa\u201d opozycja we wsp\u00f3\u0142czesnym pa\u0144stwie polskim po prostu nie potrafi zidentyfikowa\u0107 wroga \u2013 poniewa\u017c nie wie, kto nim jest. Ale nie jest nim nasze pa\u0144stwo i tego te\u017c wykazaniu s\u0142u\u017cy\u0107 ma niniejszy wyw\u00f3d. Oby nie zosta\u0142 on z miejsca zdemaskowany jako dzie\u0142o kogo\u015b, kto \u201esprzeda\u0142 si\u0119 systemowi\u201d. Pisz\u0105cy te s\u0142owa jest bowiem ci\u0105gle do\u015b\u0107 m\u0142ody, a jednocze\u015bnie sam jest weteranem \u201eantysystemowej\u201d gadaniny.<\/p>\n\n\n\n

III. Szar\u017ca na koniu na biegunach<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pogl\u0105d, \u017ce obecne pa\u0144stwo polskie trzeba rozwali\u0107, podziela dzi\u015b prawica pozaparlamentarna w ca\u0142ej swej pstrokaci\u017anie, od \u015brodowisk \u201enarodowych\u201d po \u201ewolno\u015bciowe\u201d. To bu\u0144czuczne tokowanie nie znaczy jednak nic. W ramach eksperymentu my\u015blowego potraktujmy je powa\u017cnie. Frazeologia tego rodzaju jest lubiana na przyk\u0142ad w widmowym \u201eruchu narodowym\u201d. Jakie szanse \u00f3w \u201eruch\u201d, kt\u00f3rego najbardziej bojow\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 stanowi\u0105 niezdyscyplinowane zbieraniny zadymiarzy stadionowych lub subkulturowych, mia\u0142by w realnej konfrontacji z nowoczesnym pa\u0144stwem \u2013 nawet takim \u201es\u0142abym pa\u0144stwem\u201d, jak nasze dzisiejsze \u2013 dysponuj\u0105cym wojskiem, policj\u0105 i innymi s\u0142u\u017cbami ochrony pa\u0144stwa, a tak\u017ce r\u00f3\u017cnorodnymi \u015brodkami inwigilacji i kontroli? Gadanie o obaleniu z\u0142ego pa\u0144stwa mo\u017cna w\u0142o\u017cy\u0107 mi\u0119dzy bajki.<\/p>\n\n\n\n

Przyjmijmy jednak, i\u017c rozmaite prawicowe grupy znalaz\u0142yby niewiadomy spos\u00f3b realizacji swoich pogr\u00f3\u017cek, czy mo\u017ce przechwa\u0142ek: zdo\u0142a\u0142yby zdezorganizowa\u0107 i rozbi\u0107 obecne, z\u0142e pa\u0144stwo. Nie sta\u0142oby si\u0119 w\u00f3wczas tak, \u017ce w pozostawionej przez nie pr\u00f3\u017cni \u201enarodowcy\u201d, \u201ewolno\u015bciowcy\u201d czy \u201eniepodleg\u0142o\u015bciowcy\u201d mogliby rozpocz\u0105\u0107 budow\u0119 postulowanego przez siebie, alternatywnego i lepszego porz\u0105dku (kt\u00f3rego jakiejkolwiek uchwytnej wizji nie umiej\u0105 z regu\u0142y przedstawi\u0107). W wytworzon\u0105 w Polsce pr\u00f3\u017cni\u0119 strategiczn\u0105 natychmiast wkroczy\u0142yby inne o\u015brodki si\u0142y (zapewne zw\u0142aszcza te usytuowane najbli\u017cej Polski, cho\u0107 nie jest to jedyna mo\u017cliwo\u015b\u0107). Co bardziej \u201eantysystemowi\u201d powiedzieliby mo\u017ce: to by by\u0142a zmiana na lepsze, bo obecne pa\u0144stwo polskie jest takim samym wrogiem i okupantem, jak pa\u0144stwo obce, ale to drugie przynajmniej nie mog\u0142oby udawa\u0107, \u017ce rz\u0105dzi w naszym imieniu i realizuje nasz\u0105 wol\u0119 polityczn\u0105. Mieliby wreszcie wymarzonego okupanta, przeciw kt\u00f3remu mo\u017cna walczy\u0107 z broni\u0105 w r\u0119ku jak \u201e\u017co\u0142nierze wykl\u0119ci\u201d, a nie jego ersatz w postaci z\u0142ych policjant\u00f3w z prewencji na \u201emarszu niepodleg\u0142o\u015bci\u201d. Tak oto odradza si\u0119 mentalno\u015b\u0107 przedrozbiorowych polskich republikan\u00f3w i obro\u0144c\u00f3w \u201ez\u0142otej wolno\u015bci\u201d, co zwalczali ka\u017cd\u0105 pr\u00f3b\u0119 wzmocnienia w\u0142adzy kr\u00f3lewskiej jako d\u0105\u017cenie kr\u00f3la do mitycznego absolutum dominium<\/em> i woleli ju\u017c raczej nie przeciwdzia\u0142a\u0107 rozbiorom, bo w \u201etyranie\u201d obcym widzieli mniejsze z\u0142o ni\u017c w \u201etyranie\u201d rodzimym. Tylko, \u017ce zabawa w \u201e\u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych\u201d we wsp\u00f3\u0142czesnym, z\u0142ym pa\u0144stwie polskim pozostaje w\u0142a\u015bnie niegro\u017an\u0105 (cho\u0107 mo\u017ce podniecaj\u0105c\u0105 wyobra\u017ani\u0119) zabaw\u0105 \u2013 dla troch\u0119 wi\u0119kszych dzieci. Natomiast zabawa przez tych samych ludzi w \u201e\u017co\u0142nierzy wykl\u0119tych\u201d pod prawdziw\u0105 obc\u0105 okupacj\u0105 zapewne sko\u0144czy\u0142aby si\u0119 szybko i raczej \u017ca\u0142o\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n

IV. Anarchonacjonalizm<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nie przez przypadek wi\u0119kszo\u015b\u0107 prawicowych \u015brodowisk obnosz\u0105cych si\u0119 z wrogo\u015bci\u0105 do dzisiejszego pa\u0144stwa podaje si\u0119 za kontynuator\u00f3w endeckiej tradycji politycznej lub podkre\u015bla jej rol\u0119 jako swego \u017ar\u00f3d\u0142a inspiracji. Endecja by\u0142a elementem anarchicznym w ka\u017cdym systemie politycznym, w jakim dzia\u0142a\u0142a. Kontestowa\u0142a rz\u0105dy w pa\u0144stwach zaborczych, potem kontestowa\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 gabinet\u00f3w rz\u0105dowych okresu sejmokracji (1919-1926), a potem kontestowa\u0142a rz\u0105dy obozu pi\u0142sudczykowskiego (1926-1939). Wychowa\u0142a swoich w ludzi w przekonaniu o prymacie w\u0142asnej partii nad pa\u0144stwem, czyli we wrogo\u015bci do pa\u0144stwa zawsze, kiedy nie rz\u0105dzi nim ich partia. By\u0142a politycznym atawizmem, wyp\u0142ywem sobiepa\u0144skiej mentalno\u015bci z czas\u00f3w przedrozbiorowych i rozbiorowych \u2013 tej samej mentalno\u015bci, kt\u00f3rej wypowiedzieli walk\u0119 konserwaty\u015bci krakowscy, zwani sta\u0144czykami. Sam Roman Dmowski w \u201eMy\u015blach nowoczesnego Polaka\u201d<\/em> wezwa\u0142 do z\u0142amania tej mentalno\u015bci raz na zawsze, ale endecy nie us\u0142uchali jego wezwania. Reprezentant konkurencyjnego wzgl\u0119dem endecji nurtu w nacjonalizmie polskim, narodowy syndykalista Kazimierz Zakrzewski, nazywa\u0142 ruch endecki \u201eanarchonacjonalizmem\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Anarchiczn\u0105 mentalno\u015b\u0107 endeck\u0105 przezwyci\u0119\u017cy\u0142y tylko te grupy nacjonalist\u00f3w, kt\u00f3re si\u0119 od endecji odci\u0119\u0142y: \u015brodowiska narodowo-radykalne. Zwi\u0105zek M\u0142odych Narodowc\u00f3w porozumia\u0142 si\u0119 w 1933 r. z pi\u0142sudczykami i popar\u0142 przebudow\u0119 pa\u0144stwa w kierunku autorytarnym. W 1937 r. Tadeusz Gluzi\u0144ski w imieniu ONR-ABC zaproponowa\u0142 sanacji wsp\u00f3\u0142prac\u0119 w zwalczaniu Komunistycznej Partii Polski i jej organizacji satelickich. W tym samym roku Ruch Narodowo-Radykalny w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 w budow\u0119 prorz\u0105dowego Obozu Zjednoczenia Narodowego. To na nich, nie za\u015b na endekach, powinni si\u0119 wzorowa\u0107 wsp\u00f3\u0142cze\u015bni polscy nacjonali\u015bci, gdy idzie o poczucie odpowiedzialno\u015bci za pa\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n

V. Historia, czyli ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Stosunek \u015brodowisk rodzimej prawicy do obecnego pa\u0144stwa wyp\u0142ywa z dw\u00f3ch \u017ar\u00f3de\u0142. Po pierwsze, z przekonania, \u017ce nale\u017cy radykalnie zerwa\u0107 z aktualn\u0105 postaci\u0105 pa\u0144stwa polskiego i wszystkim, co si\u0119 na ni\u0105 sk\u0142ada, by zacz\u0105\u0107 od zera (czyli: z niczego) budow\u0119 ca\u0142kowicie nowego pa\u0144stwa, a brak takiego zerwania z PRL po 1989 r. jest przyczyn\u0105 wi\u0119kszo\u015bci lub wszystkich problem\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnej Polski. Po drugie, z braku rozr\u00f3\u017cnienia pomi\u0119dzy obecnym ustrojem i systemem politycznym a substancj\u0105 pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze z tych mniej lub bardziej \u015bwiadomie przyj\u0119tych za\u0142o\u017ce\u0144 jest fa\u0142szywe. Ca\u0142kowite zerwania z istniej\u0105cymi strukturami nie wyst\u0119puj\u0105 w dziejach pa\u0144stw, poniewa\u017c nie s\u0105 mo\u017cliwe. Nowe struktury polityczne nie powstaj\u0105 ex nihilo<\/em>, w pr\u00f3\u017cni, lecz drog\u0105 przekszta\u0142cenia tego, co istnia\u0142o do tej pory. Nie da si\u0119 wi\u0119c odrzuci\u0107 wszystkiego. Dobrze pokazuje to do\u015bwiadczenie historyczne Polski, kt\u00f3ra w 1918 r. odzyska\u0142a status niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa po wielu latach politycznego niebytu. Wojsko Polskie budowane by\u0142o przez kadry wywodz\u0105ce si\u0119 z polskich formacji zbrojnych tworzonych wcze\u015bniej pod kontrol\u0105 zaborc\u00f3w (Legiony Polskie, Polnische Wehrmacht, Polski Korpus Posi\u0142kowy) lub wprost z armii pa\u0144stw zaborczych. Korpus urz\u0119dniczy pa\u0144stwa polskiego tworzyli Polacy s\u0142u\u017c\u0105cy wcze\u015bniej w administracji Austro-W\u0119gier i carskiej Rosji.<\/p>\n\n\n\n

Drugie za\u0142o\u017cenie tak\u017ce jest fa\u0142szywe. Poszczeg\u00f3lne ustroje pa\u0144stwa, kt\u00f3re zmieniaj\u0105 si\u0119 w jego historii, nie s\u0105 to\u017csame z substancj\u0105 tego pa\u0144stwa, cho\u0107 mog\u0105 na ni\u0105 oddzia\u0142ywa\u0107 korzystnie b\u0105d\u017a niekorzystnie. Obecny ustr\u00f3j pa\u0144stwa polskiego nale\u017cy do ustroj\u00f3w szkodliwych, poniewa\u017c swoimi cechami os\u0142abia stopniowo pa\u0144stwo jako takie \u2013 ale pa\u0144stwo polskie nie zawiera si\u0119 w obecnym ustroju. Pod jego powierzchown\u0105 warstw\u0105, w kt\u00f3rej mieszcz\u0105 si\u0119 parlament, prawo wyborcze, przepisy dotycz\u0105ce partii politycznych itp. rzeczy, da si\u0119 wyr\u00f3\u017cni\u0107 struktur\u0119 trwalsz\u0105, kt\u00f3r\u0105 okre\u015bli\u0107 mo\u017cna mianem rdzenia. Rdze\u0144 trwa nawet wtedy, gdy ustroje zmieniaj\u0105 si\u0119 ca\u0142kowicie. Rdze\u0144 odpowiada za realizacj\u0119 podstawowych funkcji pa\u0144stwa (st\u0105d wype\u0142niaj\u0105ce je organy pa\u0144stwowe s\u0105 dzi\u015b cz\u0119sto okre\u015blane przez politolog\u00f3w mianem instytucji rdzeniowych), wi\u0119c jego funkcjonowaniem rz\u0105dzi\u0107 musi logika ci\u0105g\u0142o\u015bci. Nie da si\u0119 przeci\u0105\u0107 jego dzia\u0142ania, po czym uruchamia\u0107 go od zera w oparciu o zupe\u0142nie nowy materia\u0142 na zupe\u0142nie nowych zasadach: rozbicie rdzenia musia\u0142oby oznacza\u0107 unicestwienie pa\u0144stwa. W polskiej historii szczeg\u00f3lnie znamienny wydaje si\u0119 tu przyk\u0142ad komunist\u00f3w. W naszych dziejach nikt tak bardzo, jak komuni\u015bci, nie d\u0105\u017cy\u0142 do radykalnego zerwania ci\u0105g\u0142o\u015bci z wcze\u015bniej istniej\u0105cym pa\u0144stwem polskim, przez komunistyczn\u0105 propagand\u0119 oczernianym jako \u201ebur\u017cuazyjne\u201d, a w odniesieniu do okresu rz\u0105d\u00f3w sanacji jako \u201efaszystowskie\u201d. I nigdy im si\u0119 to nie uda\u0142o, nawet w pierwszym okresie dziej\u00f3w PRL, zwanym stalinowskim. Od samego pocz\u0105tku na wszystkich szczeblach aparatu bezpiecze\u0144stwa oraz przy dow\u00f3dztwach wojskowych dzia\u0142ali sowieccy \u201edoradcy\u201d; poza tym niema\u0142\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 etat\u00f3w dow\u00f3dczych w Bezpiecze\u0144stwie i \u201eodrodzonym\u201d Wojsku Polskim zaj\u0119li oficerowie sowieccy (cho\u0107 niekt\u00f3rzy narodowo\u015bci polskiej), oddelegowani w tym celu z Armii Czerwonej, \u201eSmiersza\u201d i NKWD. Od ko\u0144ca lat czterdziestych Wojsko Polskie coraz \u015bci\u015blej dostosowywano do wymog\u00f3w sowieckiej doktryny wojennej. Nasilano kult Stalina. Na tej samej zasadzie polscy oficerowie je\u017cd\u017c\u0105 dzi\u015b na studia zagraniczne, stypendia, sta\u017ce i szkolenia do USA (zamiast do Zwi\u0105zku Sowieckiego), a w Warszawie dzia\u0142aj\u0105 biura \u0142\u0105cznikowe CIA i FBI (w miejsce sowieckich doradc\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n

A jednak PRL nie by\u0142a po prostu wytworem sowietyzacji Polski, na pewno nie w ca\u0142o\u015bci. Z formami niesionymi przez obce wp\u0142ywy sowieckie od pocz\u0105tku wsp\u00f3\u0142istnia\u0142 w niej komponent tradycji w\u0142asnych, rodzimych, kt\u00f3rego te\u017c nigdy nie uda\u0142o si\u0119 wykorzeni\u0107 \u2013 by\u0107 mo\u017ce wbrew pocz\u0105tkowym przynajmniej intencjom samych komunist\u00f3w. W \u015bwiadomo\u015bci potocznej do rangi symbolu komunistycznej obco\u015bci PRL, przywiezionej na sowieckich tankach, ur\u00f3s\u0142 powojenny aparat bezpiecze\u0144stwa, \u201eubecja\u201d. Tymczasem w latach 1945-1947 na kursach dla kadr kierowniczych Ministerstwa Bezpiecze\u0144stwa Publicznego wyk\u0142adali oficerowie przedwojennego Oddzia\u0142u II Sztabu G\u0142\u00f3wnego Wojska Polskiego, kt\u00f3rzy powr\u00f3cili do kraju. Utworzony przez komunist\u00f3w w 1945 r. kontrwywiad si\u0142 morskich (Wydzia\u0142 Informacji Dow\u00f3dztwa Marynarki Wojennej) wzorowany by\u0142 \u015bwiadomie na przedwojennym, za\u0142o\u017conym w 1927 r. Samodzielnym Referacie Informacyjnym Dow\u00f3dztwa Floty. Sformowana po wojnie Nadwi\u015bla\u0144ska Brygada Ochrony Rz\u0105du kontynuowa\u0142a umundurowanie i tradycje przedwojennej \u201eOchrony Zamku\u201d**. Oczywi\u015bcie komuni\u015bci starali si\u0119 odbudowywa\u0107 instytucje rdzeniowe na nowych, \u201eklasowych\u201d zasadach, ale niejednokrotnie nawet oni musieli ust\u0119powa\u0107 przed oporem rzeczywisto\u015bci. Eksperyment polegaj\u0105cy na obsadzaniu stanowisk w s\u0142u\u017cbie zagranicznej m\u0142odymi dzia\u0142aczami komunistycznymi, nierzadko sprowadzanymi na plac\u00f3wki prosto ze wsi, nie przynosi\u0142 rezultat\u00f3w, tote\u017c chc\u0105c nie chc\u0105c, nowe w\u0142adze musia\u0142y si\u0119gn\u0105\u0107 po przedwojennych dyplomat\u00f3w zawodowych, takich jak zwi\u0105zany z sanacj\u0105 Henryk Strasburger, przed wojn\u0105 m.in. komisarz generalny w Wolnym Mie\u015bcie Gda\u0144sku, po wojnie pierwszy pose\u0142 Polski \u201eLudowej\u201d w Londynie (1945-1947). Do powojennej s\u0142u\u017cby zagranicznej trafi\u0142a te\u017c grupa przedwojennych konserwatyst\u00f3w: hrabia Piotr Dunin-Borkowski zosta\u0142 konsulem generalnym w Rzymie (1947-1949), Ksawery Pruszy\u0144ski \u2013 w 1945 r. radc\u0105 w Ministerstwie Spraw Zagranicznych, a nast\u0119pnie polskim ministrem pe\u0142nomocnym w Holandii (1948-1950), J\u00f3zef Winiewicz \u2013 ambasadorem w Waszyngtonie (1947-1955), p\u00f3\u017aniej za\u015b na d\u0142ugie lata wiceministrem spraw zagranicznych (1955-1972). Obok dyplomacji i tak zwanych niezbyt \u015bci\u015ble instytucji si\u0142owych, co jeszcze nale\u017cy do trwa\u0142ego rdzenia pa\u0144stwa? Oczywi\u015bcie administracja, a w sensie personalnym \u2013 korpus urz\u0119dniczy. Jak powiedzia\u0142 Max Weber, biurokracja przetrwa ka\u017cd\u0105 rewolucj\u0119. Powojenne polskie Ministerstwo Skarbu mog\u0142o w og\u00f3le uruchomi\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 i szereg lat funkcjonowa\u0142o dzi\u0119ki powrotowi do s\u0142u\u017cby urz\u0119dnik\u00f3w przedwojennego aparatu skarbowego.<\/p>\n\n\n\n

Warto zaznaczy\u0107, \u017ce w historii PRL z up\u0142ywem czasu poziom sowietyzacji spada\u0142 (np. w 1951 r. sowieckich doradc\u00f3w wycofano na szczeblu powiat\u00f3w, a w 1956 r. \u2013 na szczeblu wojew\u00f3dztw), natomiast tradycje rodzime by\u0142y coraz bardziej afirmowane. Wbrew opinii wielu \u015brodowisk prawicowych PRL jest wi\u0119c cz\u0119\u015bci\u0105 polskiej tradycji historycznej i polskich tradycji pa\u0144stwowych. Cz\u0119\u015bci\u0105 pod niejednym wzgl\u0119dem problematyczn\u0105, ale to samo mo\u017cna przecie\u017c powiedzie\u0107 o z\u017ceranej przez anarchi\u0119 Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w, o Ksi\u0119stwie Warszawskim, o kongresowym Kr\u00f3lestwie Polskim czy nawet o Polsce mi\u0119dzywojennej. Histori\u0105 pa\u0144stw rz\u0105dzi zasada ci\u0105g\u0142o\u015bci. Postulaty zerwania ci\u0105g\u0142o\u015bci pa\u0144stwowej wyg\u0142aszane w roku 1989 czy w latach nast\u0119pnych by\u0142y nie tylko nie realizowalne, ale i nies\u0142uszne. Tym bardziej absurdalne s\u0105 postulaty doko\u0144czenia dzisiaj tego, co podobno nie uda\u0142o si\u0119 w 1989 r. W ostatnim dwudziestoleciu dokona\u0142 si\u0119 natomiast widoczny (cho\u0107 nie stuprocentowy) odwr\u00f3t od dziedzictwa historycznego Polski pod wp\u0142ywem zach\u0142y\u015bni\u0119cia si\u0119 zachodniactwem<\/em> \u2013 na p\u0142aszczy\u017anie politycznej, ekonomicznej i kulturowej.<\/p>\n\n\n\n

VI. O prawic\u0119 pa\u0144stwotw\u00f3rcz\u0105 <\/strong><\/p>\n\n\n\n

W 1920 r., w obliczu wojny polsko-bolszewickiej, historyk Stanis\u0142aw Kutrzeba, uwa\u017cany za krytycznego kontynuatora krakowskiej szko\u0142y historycznej, opublikowa\u0142 broszur\u0119 \u201eTrud budowy Polski jako jedno\u015bci pa\u0144stwowej. Co warte w\u0142asne pa\u0144stwo?\u201d<\/em> Sam jej tytu\u0142 m\u00f3g\u0142by pos\u0142u\u017cy\u0107 za motto niniejszych rozwa\u017ca\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Polski patriota mo\u017ce (a raczej, zdaniem pisz\u0105cego te s\u0142owa, powinien) by\u0107 przeciwnikiem ustroju i systemu politycznego istniej\u0105cego obecnie w Polsce, natomiast nie mo\u017ce by\u0107 wrogiem pa\u0144stwa jako takiego.<\/p>\n\n\n\n

Nasze obecne pa\u0144stwo ma dysfunkcjonalny ustr\u00f3j polityczny, niedoskona\u0142y ustr\u00f3j ekonomiczny, klas\u0119 polityczn\u0105 na og\u00f3\u0142 bardzo niskiej jako\u015bci i bardzo szkodliw\u0105. Ale po pierwsze \u2013 istnieje. M\u00f3wi\u0105c ja\u015bniej: lepiej, \u017ce istnieje nawet w takiej postaci, ni\u017c \u017ceby mia\u0142o go w og\u00f3le nie by\u0107. Po drugie \u2013 jest Pa\u0144stwem Polskim, cho\u0107 w kalekim i schorowanym wcieleniu. Powa\u017cnie brane d\u0105\u017cenie do jego zniszczenia by\u0142oby nie tylko naiwne, ale i g\u0142upie. Kadry prawicy nie mog\u0105 by\u0107 uczone nienawi\u015bci do pa\u0144stwa ani szczepi\u0107 jej swoim podw\u0142adnym. Na przesuni\u0119ciu opozycji wzgl\u0119dem aktualnego systemu politycznego na pozycje antypa\u0144stwowe zale\u017ce\u0107 mo\u017ce jedynie o\u015brodkom wrogim Polsce.<\/p>\n\n\n\n

Przeciwnicy demoliberalizmu musz\u0105 pami\u0119ta\u0107, \u017ce nasze pa\u0144stwo nie jest jego dzieckiem (ani rodzicem), lecz jego ofiar\u0105. Dzisiejsze pa\u0144stwo polskie jest os\u0142abiane i rozk\u0142adane przez organizacje mi\u0119dzynarodowe, ponadnarodowe koncerny i grupy kapita\u0142owe, partie polityczne, gospodarcze lobbies<\/em>\u2013 kt\u00f3re paso\u017cytuj\u0105 na nim niczym huby i korniki na pniu drzewa. Nale\u017cy walczy\u0107 o usuni\u0119cie szkodnik\u00f3w i uzdrowienie pnia, tymczasem cz\u0142onkowie wielu \u015brodowisk prawicowych w Polsce krzycz\u0105, by r\u0105ba\u0107 i obali\u0107 pie\u0144. Musimy d\u0105\u017cy\u0107 do naprawy pa\u0144stwa, wskazywa\u0107 jej kierunki, wysuwa\u0107 konkretne postulaty i projekty. W odniesieniu do obecnego pa\u0144stwa nie powinni\u015bmy za to negowa\u0107 osi\u0105gni\u0119\u0107 czy pozytyw\u00f3w, je\u015bli takie istniej\u0105, ani wycinkowych zmian na lepsze, niezale\u017cnie od tego, kto ich dokonuje.<\/p>\n\n\n\n

Adam Danek, 16 lutego 2013\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n

* Artur Wo\u0142ek, S\u0142abe pa\u0144stwo<\/em>, wyd. O\u015brodek My\u015bli Politycznej, Krak\u00f3w 2012. Oczywi\u015bcie kryteria s\u0142abo\u015bci i si\u0142y pa\u0144stwa przyj\u0119te przez autora s\u0105 co najmniej dyskusyjne.<\/p>\n\n\n\n

** Oddzia\u0142 Zamkowy \u2013 utworzona w 1928 r. jednostka wojskowa odpowiedzialna za ochron\u0119 osobist\u0105 prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

I. Przemilczany problem Istnieje temat pomimo swej narzucaj\u0105cej si\u0119 oczywisto\u015bci niemal nieobecny w dyskusjach prowadzonych na szeroko pojmowanej prawicy w Polsce. Jest nim wsp\u00f3\u0142czesne pa\u0144stwo polskie. Taki stan rzeczy mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 zaskakuj\u0105cy, bo przecie\u017c grupy zaliczane (przez siebie lub innych) do polskiej prawicy uwa\u017caj\u0105 si\u0119 za \u015brodowiska polityczne i we w\u0142asnym mniemaniu dzia\u0142aj\u0105 na p\u0142aszczy\u017anie politycznej,…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-484","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/484","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=484"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/484\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":485,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/484\/revisions\/485"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=484"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=484"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=484"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}