Pocz\u0105tek nowego roku up\u0142ywa tzw. komentatorom tak samo, jak ko\u0144c\u00f3wka ubieg\u0142ego \u2013 na dywagowaniu, co wa\u017cnego dla Polski wydarzy si\u0119 w roku 2013. Je\u015bli wierzy\u0107 zapowiedziom ze \u017ar\u00f3de\u0142 rz\u0105dowych, up\u0142ynie on pod znakiem istotnych reform w instytucjach odpowiedzialnych za bezpiecze\u0144stwo naszego pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n
Pierwsza z nich dotyczy\u0107 ma armii. Rz\u0105d zapowiada odej\u015bcie od dotychczasowego systemu dowodzenia Si\u0142ami Zbrojnymi RP. Wed\u0142ug upublicznionych niedawno za\u0142o\u017ce\u0144 obejm\u0105 je dwie nowe jednostki organizacyjne. Dow\u00f3dztwo Generalne Rodzaj\u00f3w Si\u0142 Zbrojnych przejmie dowodzenie ca\u0142o\u015bci\u0105 polskich wojsk na stopie pokojowej, natomiast Dow\u00f3dztwo Operacyjne Rodzaj\u00f3w Si\u0142 Zbrojnych \u2013 dowodzenie jednostkami wojskowymi zmobilizowanymi podczas wojny lub stan\u00f3w wyj\u0105tkowych oraz bior\u0105cymi udzia\u0142 w misjach zagranicznych. Szefowie obu Dow\u00f3dztw podlega\u0107 maj\u0105 ministrowi obrony narodowej bezpo\u015brednio, z pomini\u0119ciem szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Znaczenie samego Sztabu Generalnego zredukowane b\u0119dzie do roli organu planistycznego i doradczego ministra. W zakresie zada\u0144 Sztabu pozostan\u0105: planowanie strategicznego u\u017cycia si\u0142 zbrojnych, opracowywanie d\u0142ugoterminowych plan\u00f3w i program\u00f3w rozwoju armii oraz nadz\u00f3r nad ich realizacj\u0105. Ponadto prezydent b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 na wniosek premiera ju\u017c w czasie pokoju wyznaczy\u0107 osob\u0119, kt\u00f3ra b\u0119dzie przygotowywa\u0107 si\u0119 do obj\u0119cia stanowiska Naczelnego Dow\u00f3dcy z chwil\u0105 wybuchu wojny.<\/p>\n\n\n\n
Druga reforma dotyczy\u0107 ma Agencji Bezpiecze\u0144stwa Wewn\u0119trznego. Jej za\u0142o\u017cenia przewiduj\u0105 m.in. odebranie tej s\u0142u\u017cbie uprawnie\u0144 \u015bledczych. Zreorganizowana Agencja b\u0119dzie mog\u0142a prowadzi\u0107 \u015bledztwa wy\u0142\u0105cznie w zakresie swoich dzia\u0142a\u0144 kontrwywiadowczych i antyterrorystycznych. M\u00f3wi si\u0119 te\u017c o likwidacji pion\u00f3w ABW odpowiedzialnych za zwalczanie przest\u0119pczo\u015bci gospodarczej i handlu narkotykami oraz przeniesieniu zatrudnionych w nich funkcjonariuszy do Centralnego Biura \u015aledczego.<\/p>\n\n\n\n
Proponowana przez rz\u0105d reforma systemu dowodzenia oznacza rozbicie hierarchicznej struktury Si\u0142 Zbrojnych, kt\u00f3re powinny w ca\u0142o\u015bci podlega\u0107 jednemu dow\u00f3dcy wojskowemu, tak\u017ce podczas pokoju. Je\u017celi rz\u0105dowe za\u0142o\u017cenia zostan\u0105 urzeczywistnione, faktycznie ich najwy\u017cszym dow\u00f3dc\u0105 zostanie minister obrony \u2013 cywilny polityk, czyli wojskowy dyletant. Rozdzielenie dowodzenia og\u00f3lnego i dowodzenia operacyjnego r\u00f3wnie\u017c nie budzi dobrych skojarze\u0144, poniewa\u017c tego rodzaju dwudzielno\u015b\u0107 wprowadzono ju\u017c raz w Wojsku Polskim, ze szkodliwym skutkiem. Po przewrocie majowym Marsza\u0142ek J\u00f3zef Pi\u0142sudski zrealizowa\u0142 w armii swoj\u0105 koncepcj\u0119 oddzielenia \u201etoru pokojowego\u201d i \u201etoru wojennego\u201d prac wojskowych (s\u0142u\u017cby materia\u0142owej i s\u0142u\u017cby operacyjnej) oraz odpowiadaj\u0105cego mu podzia\u0142u na dow\u00f3dc\u00f3w administracyjnych i dow\u00f3dc\u00f3w frontowych. Za przygotowania do przysz\u0142ej wojny odpowiada\u0142 odt\u0105d utworzony 6 sierpnia 1926 r. Generalny Inspektorat Si\u0142 Zbrojnych, a w terenie podlegli mu Inspektorzy Armii. Za codzienne administrowanie wojskiem odpowiada\u0142o nadal Ministerstwo Spraw Wojskowych, a w terenie Dow\u00f3dztwa Okr\u0119g\u00f3w Korpus\u00f3w. Sztab Generalny Wojska Polskiego (w 1928 r. przemianowany na Sztab G\u0142\u00f3wny) podporz\u0105dkowany zosta\u0142 obu tym centrom. Zawi\u0142y system dowodzenia zaprowadzony przez Marsza\u0142ka Pi\u0142sudskiego w praktyce doprowadzi\u0142 w latach 1926-1939 do cz\u0119stych spor\u00f3w kompetencyjnych w obr\u0119bie armii, a niekiedy nawet rodzi\u0142 chaos decyzyjny w instytucji, kt\u00f3rej najg\u0142\u0119bsz\u0105 istot\u0119 stanowi\u0105 przecie\u017c hierarchia, \u015bcis\u0142a organizacja i dyscyplina. Przedstawione niedawno za\u0142o\u017cenia reformy wydaj\u0105 si\u0119 cz\u0119\u015bciowo nawi\u0105zywa\u0107 do tego wzorca, np. odtwarzaj\u0105 w\u0142a\u015bciwie stanowisko Generalnego Inspektora Si\u0142 Zbrojnych \u2013 Naczelnego Dow\u00f3dcy na czas wojny wyznaczonego jeszcze w czasie pokoju, nie b\u0119d\u0105cego szefem Sztabu Generalnego WP. Mocnym punktem rz\u0105dowych propozycji jest za to zmniejszenie w Si\u0142ach Zbrojnych liczby dow\u00f3dztw najwy\u017cszego szczebla z siedmiu do dw\u00f3ch, a zatem wi\u0119ksze skoncentrowanie znacznie dot\u0105d rozproszonego procesu dowodzenia. Z postulatem tym k\u0142\u00f3ci si\u0119 jednak uniezale\u017cnienie dow\u00f3dztw od Sztabu Generalnego: rz\u0105d chce jednocze\u015bnie scala\u0107 i rozbija\u0107 t\u0119 sam\u0105 struktur\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Z proponowanej przez w\u0142adze reformy ABW wyziera natomiast d\u0105\u017cenie do okrojenia kompetencji tej wa\u017cnej s\u0142u\u017cby. Cz\u0119\u015b\u0107 dziennikarzy upatruje w nim zemsty urz\u0119duj\u0105cego premiera za to, \u017ce Agencja podj\u0119\u0142a w ko\u0144cu czynno\u015bci wobec miejsca pracy jego syna \u2013 sp\u00f3\u0142ki Amber Gold \u2013 a tak\u017ce wykry\u0142a uwik\u0142ania polityk\u00f3w rz\u0105dz\u0105cej koalicji w malwersacje finansowe. Czy tak jest w istocie, trudno spekulowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Reformy w zasugerowanym przez rz\u0105d zarysie nie przyczyni\u0105 si\u0119 do wzmocnienia naszego pa\u0144stwa. Nadzieja w tym, \u017ce mog\u0105 podzieli\u0107 los wielu radykalnych zmian zapowiadanych przez polskich polityk\u00f3w i jak zwykle wszystko sko\u0144czy si\u0119 na stopniowo wyciszanym gadaniu. Przynajmniej przeciw drugiej z nich zaoponuje by\u0107 mo\u017ce o\u015brodek prezydencki, kt\u00f3ry sygnalizowa\u0142 ju\u017c odmienne od rz\u0105dowych pogl\u0105dy na reform\u0119 s\u0142u\u017cb specjalnych, a kt\u00f3ry mi\u0119dzy innymi wysuwa postulat \u2013 tym razem s\u0142uszny \u2013 w\u0142\u0105czenia S\u0142u\u017cby Wywiadu Wojskowego i S\u0142u\u017cby Kontrwywiadu Wojskowego w struktur\u0119 Si\u0142 Zbrojnych RP tak\u017ce w okresie pokoju.<\/p>\n\n\n\n
Reorganizacja instytucji odpowiedzialnych za bezpiecze\u0144stwo pa\u0144stwa bywa co pewien czas niezb\u0119dna, lecz nie mo\u017ce oznacza\u0107 ich cz\u0119\u015bciowej dekonstrukcji, jak\u0105 dzi\u015b proponuje polski rz\u0105d. Pozytywny program w tej kwestii musia\u0142by jednak poza wewn\u0119trzn\u0105 reorganizacj\u0105 poszczeg\u00f3lnych instytucji obejmowa\u0107 tak\u017ce zmiany prawno-polityczne. Nie tylko ABW, ale wszystkie s\u0142u\u017cby ochrony pa\u0144stwa oraz formacje mundurowe powinny by\u0107 w ostatniej instancji podporz\u0105dkowane organowi, kt\u00f3ry zgodnie z liter\u0105 konstytucji \u201estoi na stra\u017cy suwerenno\u015bci i bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwa oraz nienaruszalno\u015bci i niepodzielno\u015bci jego terytorium\u201d, a ponadto jest \u201egwarantem ci\u0105g\u0142o\u015bci w\u0142adzy pa\u0144stwowej\u201d \u2013 G\u0142owie Pa\u0144stwa. W obecnych warunkach ustrojowych podporz\u0105dkowanie to mo\u017cna by urzeczywistni\u0107, wprowadzaj\u0105c do konstytucji z 1997 r. zapis wzorowany na jej artykule 134: \u201ePrezydent Rzeczypospolitej jest najwy\u017cszym zwierzchnikiem S\u0142u\u017cb, Inspekcji i Stra\u017cy dzia\u0142aj\u0105cych w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej. W czasie pokoju Prezydent Rzeczypospolitej sprawuje zwierzchnictwo nad S\u0142u\u017cbami, Inspekcjami i Stra\u017cami dzia\u0142aj\u0105cymi w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej za po\u015brednictwem Ministra Spraw Wewn\u0119trznych.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Chodzi wszelako o poddanie s\u0142u\u017cb ochrony pa\u0144stwa i formacji mundurowych efektywnemu, a nie jedynie honorowemu zwierzchnictwu G\u0142owy Pa\u0144stwa. Tymczasem w obecnym polskim systemie rz\u0105d\u00f3w w\u0142a\u015bciwym zwierzchnikiem ministra spraw wewn\u0119trznych czy ministra obrony narodowej jest premier, a nie prezydent, co czyni zwierzchnictwo \u201eza po\u015brednictwem ministra\u201d niepewnym, by nie rzec \u2013 iluzorycznym. Nabra\u0142oby ono natomiast realnej mocy w wypadku przywr\u00f3cenia instytucji \u201eministr\u00f3w prezydenckich\u201d, kt\u00f3ra istnia\u0142a w Polsce w latach 1992-1995. Zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 w\u00f3wczas \u201ema\u0142\u0105 konstytucj\u0105\u201d z 17 pa\u017adziernika 1992 r. obsada personalna stanowisk ministra spraw wewn\u0119trznych, ministra spraw zagranicznych i ministra obrony narodowej musia\u0142a by\u0107 ka\u017cdorazowo opiniowana przez prezydenta. \u00d3wczesny prezydent Lech Wa\u0142\u0119sa skutecznie narzuci\u0142 jednak i stosowa\u0142 przygotowan\u0105 przez jego prawnik\u00f3w, daleko id\u0105c\u0105 wyk\u0142adni\u0119 tego przepisu, kt\u00f3ra sprowadza\u0142a si\u0119 do tego, \u017ce trzech wymienionych ministr\u00f3w wskazuje g\u0142owa pa\u0144stwa, a nie Sejm. Do rozwi\u0105zania tego warto powr\u00f3ci\u0107, tym razem w pe\u0142ni instytucjonalizuj\u0105c je pod wzgl\u0119dem prawnym.<\/p>\n\n\n\n
Obserwowane dotychczas efekty powierzenia kierownictwa spraw wojskowych cywilnym dyletantom, czyli parlamentarnym politykom, wskazuj\u0105 natomiast na potrzeb\u0119 wprowadzenia ustawowych wymog\u00f3w kompetencyjnych dla kandydat\u00f3w na stanowiska kierownicze w MON i MSW. Nasuwa si\u0119 bowiem do\u015b\u0107 zawstydzaj\u0105ca refleksja, \u017ce nawet w PRL problem ten rozwi\u0105zywano lepiej, ni\u017c po 1989 r. W okresie \u201ePolski Ludowej\u201d funkcj\u0119 ministra obrony narodowej pe\u0142nili wy\u0142\u0105cznie wy\u017csi dow\u00f3dcy wojskowi \u2013 tak samo, jak w okresie mi\u0119dzywojennym. Na stanowisko ministra spraw wewn\u0119trznych powo\u0142ywano do\u015bwiadczonych funkcjonariuszy organ\u00f3w bezpiecze\u0144stwa (genera\u0142owie: Mieczys\u0142aw Moczar, Franciszek Szlachcic, Miros\u0142aw Milewski, Czes\u0142aw Kiszczak), organ\u00f3w kontroli pa\u0144stwowej (W\u0142adys\u0142aw Wicha) czy w najgorszym wypadku prokuratury (Kazimierz \u015awita\u0142a); ca\u0142kowicie cywilny minister spraw wewn\u0119trznych z czysto partyjnego nadania by\u0142 w PRL rzadko\u015bci\u0105, podczas gdy dzi\u015b jest regu\u0142\u0105. Przywo\u0142ane przyk\u0142ady nie s\u0105 zreszt\u0105 ca\u0142kowicie pozbawione kontynuacji w czasach obecnych. Do 2011 r. fachowym wiceministrem obrony narodowej by\u0142 czterogwiazdkowy genera\u0142, uprzednio m.in. szef Sztabu Generalnego WP; od 2012 r. wiceministrem obrony jest genera\u0142 broni. Dlaczego wi\u0119c nie usankcjonowa\u0107 prawnie tej praktyki?<\/p>\n\n\n\n
Adam Danek, 19 stycznia 2013<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Pocz\u0105tek nowego roku up\u0142ywa tzw. komentatorom tak samo, jak ko\u0144c\u00f3wka ubieg\u0142ego \u2013 na dywagowaniu, co wa\u017cnego dla Polski wydarzy si\u0119 w roku 2013. Je\u015bli wierzy\u0107 zapowiedziom ze \u017ar\u00f3de\u0142 rz\u0105dowych, up\u0142ynie on pod znakiem istotnych reform w instytucjach odpowiedzialnych za bezpiecze\u0144stwo naszego pa\u0144stwa. Pierwsza z nich dotyczy\u0107 ma armii. Rz\u0105d zapowiada odej\u015bcie od dotychczasowego systemu dowodzenia…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-488","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/488","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=488"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/488\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":489,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/488\/revisions\/489"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=488"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=488"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}