Je\u015bli wierzy\u0107 autorom podr\u0119cznik\u00f3w akademickich, \u017cyjemy w czasach rozkwitu filozofii polityki. Rzeczywi\u015bcie, liczba pozycji wydawniczych po\u015bwi\u0119conych filozofii polityki od lat wzrasta w lawinowym tempie. Oznacza to najwyra\u017aniej, i\u017c rzeczywisto\u015b\u0107 dostarcza coraz wi\u0119kszej liczby istotnych problem\u00f3w, z kt\u00f3rymi filozofia polityki musi si\u0119 zmierzy\u0107. Nieprawda\u017c?<\/p>\n\n\n\n
Ale\u017c oczywi\u015bcie. I tak wsp\u00f3\u0142cze\u015bni filozofowie polityki debatuj\u0105, czy w pa\u0144stwie powinno si\u0119 urzeczywistni\u0107 \u201edemokracj\u0119 deliberacyjn\u0105\u201d, \u201edemokracj\u0119 komunikacyjn\u0105\u201d czy \u201edemokracj\u0119 agonistyczn\u0105\u201d; spieraj\u0105 si\u0119, czy \u017ar\u00f3d\u0142a moralno\u015bci spo\u0142ecznej i prawa lepiej opisuje \u201esytuacjonizm\u201d, czy \u201eemotywizm\u201d; pisz\u0105 ksi\u0105\u017cki o \u201emetanarracjach\u201d i o \u201ebiopolityce\u201d; zastanawiaj\u0105 si\u0119, czy prawo powinno realizowa\u0107 \u201ezasad\u0119 maksyminu\u201d, czy \u201ezasad\u0119 miniminu\u201d, a mo\u017ce \u201ezasad\u0119 minimaksu\u201d. I tak dalej.<\/p>\n\n\n\n
Co w\u0142a\u015bciwie kryje si\u0119 za tym napuszonym s\u0142owotw\u00f3rstwem? Ot\u00f3\u017c nic. W p\u0142odach wsp\u00f3\u0142czesnej filozofii polityki trudno natrafi\u0107 na jak\u0105kolwiek uchwytn\u0105 tre\u015b\u0107. W szczeg\u00f3lno\u015bci nie zawieraj\u0105 one, w przeciwie\u0144stwie do dzie\u0142 klasycznej filozofii polityki, \u017cadnych propozycji dobrego ustroju. Je\u017celi za\u015b ju\u017c uchwytna tre\u015b\u0107 si\u0119 w nich pojawia, to sprowadza si\u0119 ona do pr\u00f3b dorabiania uczenie brzmi\u0105cych uzasadnie\u0144 temu, co i tak istnieje bez nich, czyli re\u017cimowi demoliberalnemu. To w zasadzie jedyny temat dyskusji dzisiejszych filozof\u00f3w polityki, kt\u00f3ry wykazuje jakikolwiek zwi\u0105zek z rzeczywisto\u015bci\u0105; poza tym s\u0105 to dyskusje o niczym, pozorowane dyskusje o fikcyjnych problemach. Ta monotematyczno\u015b\u0107 w tak bujnie pono\u0107 dzi\u015b rozkwitaj\u0105cej filozofii polityki mo\u017ce zreszt\u0105 stanowi\u0107 przejaw pozytywnego zjawiska. By\u0107 mo\u017ce \u015bwiadczy ona o nasilaniu si\u0119 tego, co \u2013 te\u017c przem\u0105drzale \u2013 nazywa si\u0119 kryzysem legitymizacji, czyli rosn\u0105cej potrzeby przekonania ludzi, \u017ce tak beznadziejnie g\u0142upi i pokraczny ustr\u00f3j jak demoliberalizm powinien jednak istnie\u0107. \u015awiadczy\u0142oby to w\u00f3wczas, i\u017c rz\u0105dz\u0105ca w nim klasa polityczna ma coraz wi\u0119kszy k\u0142opot z podtrzymaniem wiary w dobrodziejstwo w\u0142asnych rz\u0105d\u00f3w. By\u0107 mo\u017ce zatem standardowe dotychczas uzasadnienie liberalnej demokracji (\u201emusi by\u0107 demokracja, bo inaczej by\u0142oby niedemokratycznie\u201d) traci z wolna sw\u0105 nieodpart\u0105 si\u0142\u0119 perswazyjn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Wsp\u00f3\u0142czesna filozofia polityki przerodzi\u0142a si\u0119 w jedno z najwdzi\u0119czniejszych p\u00f3l dla znanej od dawna tradycji pisarskiej, opartej na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce im bardziej niezrozumiale napisane i z im wi\u0119kszym nat\u0142okiem trudnych wyraz\u00f3w, tym bardziej naukowe i m\u0105drzejsze, a przynajmniej takie wyda si\u0119 ludziom \u2013 i oczywi\u015bcie tym bardziej filozoficzne. Wzorzec ustanowi\u0142 w tej dziedzinie niemiecki filozof Martin Heidegger. Jak g\u0142osi uniwersytecka anegdota, ksi\u0105\u017cki Heideggera ci\u0119\u017cko przet\u0142umaczy\u0107 nawet na j\u0119zyk niemiecki, nie wspominaj\u0105c o przek\u0142adaniu ich na j\u0119zyki obce. \u017byj\u0105cym nestorem wspomnianej tradycji jest obecnie siwow\u0142osy J\u00fcrgen Habermas, cz\u0142owiek nie do pobicia w kategorii be\u0142kotu (cho\u0107 konkurencja od d\u0142u\u017cszego czasu nasila si\u0119). Ta ostatnia umiej\u0119tno\u015b\u0107 gwarantuje mu, rzecz jasna, pozycj\u0119 niekwestionowanego, \u015bwiatowego autorytetu w galerii filozof\u00f3w polityki. Z\u0142o\u015bliwi zauwa\u017caj\u0105, \u017ce wprawdzie Platon, jakkolwiek z pewno\u015bci\u0105 m\u0105drzejszy od wsp\u00f3\u0142czesnych filozof\u00f3w polityki (na dok\u0142adk\u0119 ezoteryk), pisa\u0142 swoje dzie\u0142a j\u0119zykiem, kt\u00f3rym da\u0142o si\u0119 prowadzi\u0107 rozmow\u0119 na spacerze. Ale to by\u0142y inne czasy, a czasy obecne maj\u0105 swoje wymogi. Dzi\u015b nawet filozof polityki o pog\u0142\u0119bionym spojrzeniu i oryginalnej refleksji \u2013 w dodatku podobno platonik \u2013 aby zapewni\u0107 swoim przemy\u015bleniom odpowiedni\u0105 rang\u0119 w \u015bwiecie, musi przedstawia\u0107 je w postaci gl\u0119dzenia o \u201eimmanentyzacji eschatonu\u201d. Praktyczne owoce wsp\u00f3\u0142czesnej filozofii polityki doskonale podsumowuje formu\u0142ka Witolda Gombrowicza \u201eim m\u0105drzej, tym g\u0142upiej\u201d (Gombrowicz, cho\u0107 sam grafoman, istot\u0119 wspomnianej tradycji pisarskiej uj\u0105\u0142 nader trafnie). Pot\u0119\u017cnej dawki paliwa tej pseudofilozoficznej manierze dostarczy\u0142 postmodernizm, kt\u00f3ry \u2013 jak p\u00f3\u0142g\u0119bkiem przyzna\u0142 jeden z jego czo\u0142owych teoretyk\u00f3w Michel Foucault \u2013 \u201enobilitowa\u0142 be\u0142kot\u201d, przydaj\u0105c mu znamion metody filozoficznej.<\/p>\n\n\n\n
Postawmy kropk\u0119 nad i: tak zwana szumnie wsp\u00f3\u0142czesna filozofia polityki w og\u00f3le nie jest filozofi\u0105. Podstawow\u0105 funkcj\u0105 filozofii pozostaje bowiem funkcja m\u0105dro\u015bciowa. Pisma m\u0105dro\u015bciowe, tworzone niegdy\u015b przez prawdziwych filozof\u00f3w, zawsze maj\u0105 aspekt praktyczny: wskazuj\u0105 cz\u0142owiekowi, jak \u017cy\u0107. Elukubracje dzisiejszych filozof\u00f3w polityki nie posiadaj\u0105 \u017cadnego aspektu praktycznego, poniewa\u017c poza (niby) uczenie brzmi\u0105cym pustos\u0142owiem nie zawieraj\u0105 \u017cadnych konkretnych wskaza\u0144; nie s\u0105 zatem pismami m\u0105dro\u015bciowymi.<\/p>\n\n\n\n
Elaboraty wsp\u00f3\u0142czesnych \u201efilozof\u00f3w polityki\u201d s\u0105 gadaniem o niczym, poniewa\u017c polityka ze swej natury nie jest dziedzin\u0105 opieraj\u0105c\u0105 si\u0119 na oderwanych i abstrakcyjnych rozwa\u017caniach. Nie jest te\u017c nauk\u0105 w rozpowszechnionym dzisiaj rozumieniu tego s\u0142owa (cho\u0107 zw\u0142aszcza Anglosasi, a za nimi ich fani-na\u015bladowcy na ca\u0142ym \u015bwiecie, pr\u00f3buj\u0105 wt\u0142acza\u0107 j\u0105 w takie ramy, klec\u0105c pokraczny i bezu\u017cyteczny tw\u00f3r \u2013 political science). Polityka to typowa dziedzina, kt\u00f3r\u0105 dawniej okre\u015blono by mianem sztuki: ufundowana na wiedzy praktycznej. Bieg\u0142o\u015b\u0107 uzyskuje si\u0119 w niej przez d\u0142ugoletnie terminowanie. Nauka takiej dziedziny polega nie na czytaniu podr\u0119cznik\u00f3w, lecz na przekazywaniu nabytych do\u015bwiadcze\u0144. Polityki, jak ka\u017cdej sztuki, mo\u017cna (i trzeba) si\u0119 uczy\u0107, ale jedynie od ludzi, kt\u00f3rzy sami znaj\u0105 j\u0105 dobrze z praktyki. Jak w ka\u017cdej sztuce, du\u017c\u0105 rol\u0119 w procesie jej nauczania odgrywa relacja mistrz-ucze\u0144, a samo pobieranie nauk ma charakter stopniowego wtajemniczania w arkana dziedziny.<\/p>\n\n\n\n
Powy\u017csze uwagi p\u0142yn\u0105 z przekonania, i\u017c kadry polityczne we w\u0142a\u015bciwie rz\u0105dzonym pa\u0144stwie powinny by\u0107 w pewien spos\u00f3b kszta\u0142cone; inaczej mia\u0142yby charakter ja\u0142owego krytykanctwa. Kszta\u0142cenie to musi posiada\u0107 przynajmniej dwa aspekty. O nauce przez stopniowe nabywanie praktyki, najlepiej pod kierunkiem do\u015bwiadczonego nauczyciela, by\u0142a ju\u017c mowa. Opr\u00f3cz tego jednak polityka mo\u017ce by\u0107 przedmiotem studi\u00f3w, oczywi\u015bcie nie w sensie chodzenia na quasi-szkolne zaj\u0119cia, lecz w sensie poznawania przydatnej literatury przedmiotu. Nasuwa si\u0119 wi\u0119c pytanie, jakiego rodzaju materia\u0142y powinny studiowa\u0107 przysz\u0142e kadry polityczne. Wr\u00f3\u0107my na chwil\u0119 do filozofii polityki. Poj\u0119cie filozofii oznacza dos\u0142ownie \u201eumi\u0142owanie m\u0105dro\u015bci\u201d lub \u201ed\u0105\u017cenie do wiedzy\u201d. Filozofia polityki musi zatem oznacza\u0107 d\u0105\u017cenie do osi\u0105gni\u0119cia m\u0105dro\u015bci politycznej lub efektywnej wiedzy o mechanizmach polityki. T\u0119 m\u0105dro\u015b\u0107 i wiedz\u0119 posiedli wy\u0142\u0105cznie ci, kt\u00f3rzy polityk\u0105 si\u0119 parali. Powt\u00f3rzmy: polityki mo\u017cna si\u0119 uczy\u0107, ale nie od nauczycieli-akademik\u00f3w, a od nauczycieli-praktyk\u00f3w, tak, jak dawniej terminator uczy\u0142 si\u0119 rzemios\u0142a (nie przez przypadek Ludwik XIV, wieloletni praktyk, swoje dzie\u0142o o sztuce rz\u0105dzenia zatytu\u0142owa\u0142 \u201eRozwa\u017cania o rzemio\u015ble kr\u00f3lewskim\u201d). Podstawowego materia\u0142u do formacji umys\u0142owej kadr politycznych dostarczaj\u0105 dzie\u0142a praktyk\u00f3w \u2013 polityk\u00f3w i funkcjonariuszy pa\u0144stwowych \u2013 a nie dzie\u0142a coraz bardziej modnych \u201efilozof\u00f3w polityki\u201d. Dla przyk\u0142adu \u201eKsi\u0105\u017c\u0119\u201d Machiavellego nie jest traktatem z \u201efilozofii polityki\u201d, za jaki uchodzi, lecz dzie\u0142em o technice sprawowania w\u0142adzy napisanym przez kogo\u015b, kto pozna\u0142 jej tajniki od \u015brodka \u2013 i z tego w\u0142a\u015bnie wynika ponadczasowa warto\u015b\u0107 owej niewielkiej ksi\u0105\u017cki. Zdawano sobie z niej spraw\u0119 nawet w pa\u0144stwie sowieckim: za czas\u00f3w Stalina wprowadzono \u201eKsi\u0119cia\u201d jako zalecan\u0105 lektur\u0119 na kursie oficerskim w Armii Czerwonej.<\/p>\n\n\n\n
Bazowy materia\u0142 do studi\u00f3w i przemy\u015ble\u0144 dla os\u00f3b przygotowywanych do roli cz\u0142onk\u00f3w kadr politycznych powinny wi\u0119c stanowi\u0107 pami\u0119tniki, wspomnienia i refleksje polityk\u00f3w oraz wszelkiego rodzaju pa\u0144stwowc\u00f3w. To koncepcja stara i dobrze znana, wszak ju\u017c w staro\u017cytnym Rzymie lektura pami\u0119tnik\u00f3w m\u0119\u017c\u00f3w stanu by\u0142a wa\u017cnym elementem wykszta\u0142cenia politycznego. Rol\u0119 materia\u0142u pomocniczego odgrywa\u0107 mo\u017ce biografistyka. Prze\u015bledzenie nawet jednego \u017cyciorysu postaci, kt\u00f3ra po\u015bwi\u0119ci\u0142a \u017cycie polityce, pozwala cz\u0119sto wi\u0119cej poj\u0105\u0107 z jej prawide\u0142, ni\u017c przeczytanie setek albo i tysi\u0119cy stron pustos\u0142owia ze stajni wsp\u00f3\u0142czesnej \u201efilozofii polityki\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Adam Danek, 8 grudnia 2012<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Je\u015bli wierzy\u0107 autorom podr\u0119cznik\u00f3w akademickich, \u017cyjemy w czasach rozkwitu filozofii polityki. Rzeczywi\u015bcie, liczba pozycji wydawniczych po\u015bwi\u0119conych filozofii polityki od lat wzrasta w lawinowym tempie. Oznacza to najwyra\u017aniej, i\u017c rzeczywisto\u015b\u0107 dostarcza coraz wi\u0119kszej liczby istotnych problem\u00f3w, z kt\u00f3rymi filozofia polityki musi si\u0119 zmierzy\u0107. Nieprawda\u017c? Ale\u017c oczywi\u015bcie. I tak wsp\u00f3\u0142cze\u015bni filozofowie polityki debatuj\u0105, czy w pa\u0144stwie powinno…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-494","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/494","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=494"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/494\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":495,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/494\/revisions\/495"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=494"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=494"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=494"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}