W pozycjach i tekstach wolnych od re\u017cimu poprawno\u015bci politycznej, poruszaj\u0105cych zagadnienie roli \u017byd\u00f3w w przedwojennej Polsce, cz\u0119sto uto\u017csamia si\u0119 \u017cywio\u0142 \u017cydowski z jednym lub kilkoma spo\u015br\u00f3d nast\u0119puj\u0105cych nurt\u00f3w politycznych:<\/p>\n\n\n\n
a) z lewic\u0105 komunistyczn\u0105,<\/p>\n\n\n\n
b) z lewic\u0105 socjalistyczn\u0105,<\/p>\n\n\n\n
c) z lewic\u0105 liberaln\u0105 (spod znaku warszawskiego tygodnika \u201eWiadomo\u015bci Literackie\u201d),<\/p>\n\n\n\n
d) z syjonizmem, tj. \u015bwieckim nacjonalizmem \u017cydowskim.<\/p>\n\n\n\n
Ka\u017cde z tych uto\u017csamie\u0144 stawia znak r\u00f3wno\u015bci pomi\u0119dzy og\u00f3\u0142em \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy zamieszkiwali ziemie polskie, a ruchami nastawionymi wrogo do pa\u0144stwa polskiego lub d\u0105\u017c\u0105cymi do jego os\u0142abienia, wi\u0119c tak czy owak z pr\u0105dami szkodliwymi z punktu widzenia polskiej racji stanu.<\/p>\n\n\n\n
Tego rodzaju schematy powtarza si\u0119 z regu\u0142y w jednym celu: uzasadnienia, \u017ce program wysuwany przez ob\u00f3z polityczny Romana Dmowskiego w sprawie \u017cydowskiej by\u0142y s\u0142uszny i pozbawiony alternatyw. A w\u0142a\u015bciwie nie tyle program, co has\u0142a, bo \u2013 jak zostanie wskazane dalej \u2013 w\u0142a\u015bnie w tej najbardziej przez siebie nag\u0142o\u015bnionej sprawie ob\u00f3z narodowy \u017cadnego sp\u00f3jnego i przemy\u015blanego programu nie posiada\u0142. Wspomniane uto\u017csamienia opieraj\u0105 si\u0119 w najlepszym wypadku na bezrefleksyjnie przepisanych twierdzeniach publicystycznych i propagandowych przedwojennych narodowc\u00f3w, nie za\u015b na znajomo\u015bci \u00f3wczesnych reali\u00f3w spo\u0142ecznych i politycznych, naturalnie bardziej skomplikowanych, ni\u017c obraz tworzony na potrzeby publicystyki i propagandy. Nikt oczywi\u015bcie nie zaprzecza, \u017ce istnieli i dzia\u0142ali w Polsce \u017bydzi-socjali\u015bci, \u017bydzi-komuni\u015bci, \u017bydzi-libera\u0142owie, \u017bydzi-syjoni\u015bci. Nie nale\u017cy natomiast zapomina\u0107 ani przemilcza\u0107, \u017ce obok nich zamieszkiwali Polsk\u0119 \u017bydzi ca\u0142kowicie lojalni wobec pa\u0144stwa polskiego, \u017bydzi konserwatywni, \u017bydzi \u2013 polscy patrioci. Dla ilustracji przytoczmy gar\u015b\u0107 przyk\u0142ad\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
W\u015br\u00f3d organizacji \u017cydowskich tamtej doby charakter propa\u0144stwowy mia\u0142y Zwi\u0105zek Polak\u00f3w Wyznania Moj\u017ceszowego Wszystkich Ziem Polskich oraz Zwi\u0105zek \u017byd\u00f3w Uczestnik\u00f3w Walk o Niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Polski, za\u015b charakter konserwatywny \u2013 zrzeszaj\u0105ca \u017byd\u00f3w ortodoksyjnych partia Zwi\u0105zek Izraela (Agudas Isroel<\/em>), znana te\u017c jako Pok\u00f3j Wiernym Izraelitom. Tym ostatnim ugrupowaniem, zwanym potocznie Agud\u0105, kierowali rabini i cadycy: Abraham Mordechaj Alter, Meir Szapira i Abraham Cwi Perlmutter. Po maju 1926 r. Aguda popiera\u0142a w wyborach parlamentarnych listy obozu rz\u0105dowego, kt\u00f3ry z kolei popiera\u0142 jej dzia\u0142aczy w wyborach do zarz\u0105d\u00f3w \u017cydowskich gmin wyznaniowych, wzmacniaj\u0105c w ten spos\u00f3b \u017cywio\u0142y zachowawcze w polskiej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, a tak\u017ce zapewni\u0142 im kilka mandat\u00f3w parlamentarnych.<\/p>\n\n\n\n Niezale\u017cnie od w\u0142asnych, odr\u0119bnych organizacji, \u017bydzi dzia\u0142ali w \u015brodowiskach polskich konserwatyst\u00f3w. W najwa\u017cniejszej chyba zachowawczej gazecie w Polsce, dzienniku \u201eCzas\u201d, funkcj\u0119 sekretarza warszawskiego oddzia\u0142u redakcji pe\u0142ni\u0142 Wac\u0142aw Szpilrein; do najaktywniejszych redaktor\u00f3w \u201eCzasu\u201d nale\u017ca\u0142 Henryk Wachsberger. Artur Lilien-Brzozdowiecki, dzia\u0142acz lwowskich struktur Zwi\u0105zku Strzeleckiego, w latach trzydziestych pisywa\u0142 artyku\u0142y do organ\u00f3w prasowych \u201ewojuj\u0105cego\u201d konserwatyzmu \u2013 dwutygodnika \u201eBunt M\u0142odych\u201d i miesi\u0119cznika \u201eNasza Przysz\u0142o\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n Nie brakowa\u0142o \u017byd\u00f3w tak\u017ce w obozie legionowym. Mjr Henryk Floyar-Rajchman zajmowa\u0142 stanowisko ministra przemys\u0142u i handlu w gabinetach rz\u0105dowych lat trzydziestych. Podczas wojny obronnej 1939 r., po zmobilizowaniu do wojska, kierowa\u0142 brawurow\u0105 akcj\u0105 ewakuacji rezerw z\u0142ota Banku Polskiego z ogarni\u0119tego przez nieprzyjaciela Kraju, kt\u00f3rej szcz\u0119\u015bliwe zako\u0144czenie wprawi\u0142o niemieckie w\u0142adze we w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107. \u017bydowskiego pochodzenia by\u0142 p\u0142k Mieczys\u0142aw Wy\u017ce\u0142-\u015acie\u017cy\u0144ski, cz\u0142onek pi\u0142sudczykowskiej \u201egrupy pu\u0142kownik\u00f3w\u201d, obejmuj\u0105cej najwierniejszych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w Marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego. Jako ideolog obozu legionowego wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 literat, dziennikarz i publicysta mjr Karol Lilienfeld-Krzewski, kt\u00f3ry w latach trzydziestych og\u0142asza\u0142 artyku\u0142y programowe w propaguj\u0105cym totalizm tygodniku \u201eZaczyn\u201d; do kr\u0119gu pi\u0142sudczyk\u00f3w nale\u017ca\u0142 r\u00f3wnie\u017c jego brat Szymon, niegdy\u015b lekarz wojskowy I Brygady Legion\u00f3w Polskich. W\u015br\u00f3d pi\u0142sudczyk\u00f3w o \u017cydowskich korzeniach na wspomnienie zas\u0142uguje kpt. Henryk Gruber, wieloletni (1928-1939) prezes Pocztowej Kasy Oszcz\u0119dno\u015bci. Pod zarz\u0105dem Grubera PKO sta\u0142a si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 i najbardziej wiarygodn\u0105 polsk\u0105 instytucj\u0105 finansow\u0105. W\u015br\u00f3d sanacyjnych polityk\u00f3w \u017cydowskiego pochodzenia by\u0142 te\u017c Mieczys\u0142aw Kaplicki (pierwotnie Maurycy Kapellner), prezydent miasta Krakowa (1933-1939), kt\u00f3ry dzia\u0142a\u0142 w BBWR, a w 1937 r. podpisa\u0142 nacjonalistyczn\u0105 deklaracj\u0119 ideow\u0105 Obozu Zjednoczenia Narodowego. Ten ostatni fakt ka\u017ce si\u0119 zreszt\u0105 zastanowi\u0107 nad cz\u0119sto zbyt pochopnym szafowaniem pogl\u0105dem o \u201emi\u0119dzynarodowej solidarno\u015bci \u017cydostwa\u201d. \u017byd\u00f3w znajdujemy tak\u017ce w\u015br\u00f3d zwi\u0105zanych z Pi\u0142sudskim do\u015bwiadczonych dyplomat\u00f3w, takich jak Anatol M\u00fchlstein czy prof. Szymon Askenazy, zarazem wybitny historyk. Prof. Askenazy, zajmuj\u0105c stanowisko przedstawiciela dyplomatycznego Polski przy Lidze Narod\u00f3w (1920-1923), swoj\u0105 wytrwa\u0142\u0105 prac\u0105 walnie przyczyni\u0142 si\u0119 do uznania przez Lig\u0119 praw pa\u0144stwa polskiego do ziem wywalczonych przez Polak\u00f3w or\u0119\u017cnie \u2013 do \u015al\u0105ska (1921), Wile\u0144szczyzny (1922), wreszcie do \u00f3wczesnej Ma\u0142opolski Wschodniej (1923). Szczeg\u00f3lnie ciekawym przypadkiem wydaje si\u0119 J\u00f3zef \u0141okietek (pierwotnie Judel \u0141okie\u0107), dzia\u0142acz pi\u0142sudczykowskiej frakcji PPS i organizator jej boj\u00f3wek, od 1928 r. zwi\u0105zany z roz\u0142amow\u0105, propa\u0144stwow\u0105 PPS-dawn\u0105 Frakcj\u0105 Rewolucyjn\u0105. \u0141okietek to \u017cywy dow\u00f3d na b\u0142\u0119dno\u015b\u0107 uto\u017csamiania \u017byd\u00f3w w Polsce z komunizmem. Jako polski patriota, \u0141okietek zwalcza\u0142 sterowany przez sowiecki wywiad ruch komunistyczny. O ile jednak wi\u0119kszo\u015b\u0107 czo\u0142owych antykomunist\u00f3w walczy\u0142a z komunizmem wy\u0142\u0105cznie pi\u00f3rem i odczytami, boj\u00f3wkarz \u0141okietek oczyszcza\u0142 z niego ulice przy u\u017cyciu pa\u0142ek, kastet\u00f3w, no\u017cy i rewolwer\u00f3w. Jego ludzie wielokrotnie atakowali i rozbijali komunistyczne demonstracje. Niekiedy za pomoc\u0105 jeszcze ci\u0119\u017cszych narz\u0119dzi \u2013 swego czasu g\u0142o\u015bnym incydentem sta\u0142o si\u0119 rozp\u0119dzenie przez boj\u00f3wk\u0119 \u0141okietka manifestacji komunist\u00f3w na placu Grzybowskim ostrza\u0142em z karabinu maszynowego. Je\u017celi doda\u0107 do tego fakt, i\u017c \u0141okietek nie by\u0142 \u017cadnym ulicznikiem z rynsztoka, lecz cz\u0142owiekiem wykszta\u0142conym (legitymowa\u0142 si\u0119 doktoratem obronionym na uniwersytecie w Genewie), jego posta\u0107 urasta\u0142aby niemal do rangi \u201e\u017co\u0142nierza politycznego\u201d. Urasta\u0142aby, gdyby nie jeden istotny aspekt jego dzia\u0142alno\u015bci. W pewnym momencie \u0141okietek zacz\u0105\u0142 u\u017cywa\u0107 si\u0142y r\u00f3wnie\u017c w prywatnych celach zarobkowych, czyli \u2013 m\u00f3wi\u0105c normalnie \u2013 zosta\u0142 gangsterem, znanym w p\u00f3\u0142\u015bwiatku Warszawy pod przezwiskiem \u201eDoktor\u201d lub \u201eRabin\u201d. Nawi\u0105za\u0142 mafijn\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119, a tak\u017ce osobist\u0105 przyja\u017a\u0144, z \u0141ukaszem Siemi\u0105tkowskim, znanym z kolei jako \u201eTata Tasiemka\u201d \u2013 najwi\u0119kszym warszawskim gangsterem, a nieoficjalnie r\u00f3wnie\u017c jednym z przyw\u00f3dc\u00f3w boj\u00f3wek sanacyjnego BBWR.<\/p>\n\n\n\n Anty\u017cydowska nagonka endecji, kt\u00f3ra rych\u0142o sta\u0142a si\u0119 jej znakiem firmowym, zosta\u0142a przez ni\u0105 nakr\u0119cona ca\u0142kowicie sztucznie ze wzgl\u0119d\u00f3w czysto praktycznych, jako narz\u0119dzie mobilizacji elektoratu i prosty kana\u0142 agitacji politycznej. Endecy zacz\u0119li na wi\u0119ksz\u0105 skal\u0119 rozwija\u0107 propagand\u0119 anty\u017cydowsk\u0105 dopiero w 1912 r. W przeprowadzonych w\u00f3wczas w Kr\u00f3lestwie Polskim dwustopniowych wyborach do IV Dumy Pa\u0144stwowej kandydatur\u0119 Romana Dmowskiego na wst\u0119pie utr\u0105ci\u0142y g\u0142osy wyborc\u00f3w \u017cydowskich. Dalszy ci\u0105g wydarze\u0144 tak opisuje W\u0142adys\u0142aw Studnicki, ich naoczny \u015bwiadek: \u201eW\u00f3wczas Dmowski odegra\u0142 si\u0119. Powo\u0142a\u0142 do \u017cycia gazetk\u0119 \u00bbDwa grosze\u00ab o mocno antysemickim zabarwieniu i proklamowa\u0142 bojkot \u017byd\u00f3w. Odkry\u0142 nieujawniony, lecz potencjonalnie silny pr\u0105d w spo\u0142ecze\u0144stwie \u2013 antysemityzm. Odt\u0105d Narodowa Demokracja je\u017adzi na dw\u00f3ch konikach: anty\u017cydowskim i antyniemieckim. Dzi\u0119ki pierwszemu pozyska\u0142a wp\u0142ywy w\u015br\u00f3d drobnego mieszcza\u0144stwa, dzi\u0119ki drugiemu ma w by\u0142ej dzielnicy pruskiej sw\u0105 podstaw\u0119 operacyjn\u0105.\u201d<\/em>Sztuczny i instrumentalny charakter endeckiego antysemityzmu zauwa\u017cali nawet m\u0142odsi reprezentanci obozu narodowego. Narodowy radyka\u0142 Stanis\u0142aw Cimoszy\u0144ski pisa\u0142 w 1937 r. na \u0142amach tygodnika \u201eFalanga\u201d, \u017ce \u201euje\u017cd\u017canie anty\u017cydowskiego konika\u201d<\/em> s\u0142u\u017cy Stronnictwu Narodowemu do odwracania uwagi od w\u0142asnej bezprogramowo\u015bci, zw\u0142aszcza w dziedzinie polityki zagranicznej (ocena ta zosta\u0142a zawarta w artykule pod tytu\u0142em \u201eBez programu i bez my\u015bli taktycznej. Stronnictwo Narodowe na bezdro\u017cach\u201d<\/em>).<\/p>\n\n\n\n Ob\u00f3z narodowy wzgl\u0119dem ludno\u015bci \u017cydowskiej w Polsce wysuwa\u0142 wi\u0119c nie tyle program, ile raczej has\u0142a, nawet je\u017celi has\u0142a te od czasu do czasu ujmowano w paradokumentaln\u0105 form\u0119 r\u00f3\u017cnych organizacyjnych \u201ewytycznych w sprawie \u017cydowskiej\u201d. \u017be nie mieli\u015bmy w tym przypadku do czynienia z przemy\u015blanym programem, dowodzi r\u00f3wnie\u017c fakt, i\u017c has\u0142a narodowc\u00f3w dotycz\u0105ce \u017byd\u00f3w by\u0142y ca\u0142kowicie nierealne. Pomys\u0142 wymuszenia emigracji \u017byd\u00f3w z Polski do Palestyny rozbi\u0142 si\u0119 o stanowisko zarz\u0105dzaj\u0105cej mandatem palesty\u0144skim Wielkiej Brytanii, kt\u00f3ra zablokowa\u0142a w pewnym momencie dalszy dop\u0142yw imigrant\u00f3w do tego kraju. Ale nawet przy hipotetycznej ch\u0119ci wsp\u00f3\u0142pracy ze strony innych pa\u0144stw postulat emigracji \u017byd\u00f3w z Polski by\u0142by wykonalny, gdyby liczba \u017byd\u00f3w w jej granicach sz\u0142a najwy\u017cej w setki tysi\u0119cy, nie w miliony ludzi. Skoro za\u015b ich liczba zbli\u017ca\u0142a si\u0119 do trzech i p\u00f3\u0142 miliona os\u00f3b, czyli dziesi\u0105tej cz\u0119\u015bci wszystkich mieszka\u0144c\u00f3w Polski, usuni\u0119cia tej masy za granic\u0119 w \u017caden spos\u00f3b nie da\u0142oby si\u0119 przeprowadzi\u0107 bez si\u0119gania po metody zmiany stosunk\u00f3w narodowo\u015bciowych, jakimi pos\u0142ugiwali si\u0119 bolszewicy, a po nich hitlerowcy, niemo\u017cliwych do pogodzenia z katolickim charakterem pa\u0144stwa, kt\u00f3rego w latach trzydziestych coraz konsekwentniej domagali si\u0119 polscy nacjonali\u015bci. Cho\u0107by tylko zupe\u0142ny brak innego wyj\u015bcia wymaga\u0142 wypracowania jakiej\u015b formu\u0142y koegzystencji \u017byd\u00f3w z Polakami (dobry wydaje si\u0119 te\u017c termin \u201ekohabitacja\u201d, czyli \u201ewsp\u00f3\u0142zamieszkiwanie\u201d) na terytorium pa\u0144stwa polskiego. Na czym mog\u0142aby polega\u0107 taka formu\u0142a?<\/p>\n\n\n\n Wbrew twierdzeniom endek\u00f3w i ich wsp\u00f3\u0142czesnych sympatyk\u00f3w, pa\u0144stwo polskie mog\u0142o zmierza\u0107 ku modelowi odmiennemu, ni\u017c \u201epa\u0144stwo narodowe\u201d, czyli ujednolicone etnicznie. Ta odmienna wizja pa\u0144stwowo\u015bci by\u0142a obecna w dyskursie publicznym odrodzonej Polski od samego pocz\u0105tku. Gdy Wojsko Polskie odzyska\u0142o Wilno, wyp\u0119dzaj\u0105c z niego bolszewik\u00f3w, J\u00f3zef Pi\u0142sudski jako Naczelny Dow\u00f3dca wyda\u0142 22 kwietnia 1919 r. odezw\u0119 \u201eDo mieszka\u0144c\u00f3w by\u0142ego Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego\u201d<\/em>. Jej tekst opublikowano w czterech j\u0119zykach: polskim, bia\u0142oruskim, litewskim oraz \u017cydowskim, uznaj\u0105c tym samym prawo do \u017cycia na ziemiach Litwy historycznej wszystkich osiad\u0142ych na nich lud\u00f3w. A raczej prawie wszystkich, bo \u2013 jak zauwa\u017cy\u0142 Jerzy Osmo\u0142owski, powo\u0142any w\u00f3wczas przez Pi\u0142sudskiego na stanowisko szefa Zarz\u0105du Cywilnego Ziem Wschodnich z tytu\u0142em Generalnego Komisarza \u2013 odezwy z rozmys\u0142em zaniechano og\u0142osi\u0107 tak\u017ce w j\u0119zyku rosyjskim, wy\u0142\u0105czaj\u0105c ze wsp\u00f3lnoty lud\u00f3w Litwy ludno\u015b\u0107 rosyjsk\u0105, zamieszkuj\u0105c\u0105 wcale licznie jej p\u00f3\u0142nocno-wschodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107. Pi\u0142sudczycy wyci\u0105gn\u0119li jednak p\u00f3\u017aniej wnioski z tego symbolicznego b\u0142\u0119du. W sk\u0142ad sanacyjnego Bezpartyjnego Bloku Wsp\u00f3\u0142pracy z Rz\u0105dem jako reprezentant rosyjskiej mniejszo\u015bci narodowej w Polsce wszed\u0142 Borys Pimonow, kt\u00f3ry z ramienia BBWR piastowa\u0142 te\u017c mandat poselski.<\/p>\n\n\n\n Ideologi\u0119 postuluj\u0105c\u0105 etniczne ujednolicenie pa\u0144stwa przeciwni jej francuscy monarchi\u015bci ochrzcili mianem nacjonalitaryzmu. Alternatyw\u0119 dla niej tworzy\u0142a wizja nie nacjonalitarna, lecz imperialna: wizja pa\u0144stwa zamieszkanego przez r\u00f3\u017cne narody i ludy, wyznaj\u0105ce r\u00f3\u017cne religie, kt\u00f3re jednak pozostaj\u0105 wierne pa\u0144stwu i jego przyw\u00f3dcy, bo i one maj\u0105 w tym pa\u0144stwie cz\u0105stk\u0119 w\u0142asnej dziejowej chwa\u0142y. Kieruj\u0105c si\u0119 tak\u0105 wizj\u0105 pa\u0144stwa, nale\u017ca\u0142o zrozumie\u0107 konsekwencje faktu, \u017ce ludno\u015b\u0107 \u017cydowska w Polsce bynajmniej nie stanowi monolitu. Trafnie uj\u0105\u0142 to cytowany ju\u017c W\u0142adys\u0142aw Studnicki: \u201eBranie \u017byda in blanco by\u0142o nieodpowiednie. Nie jest bowiem dla nas oboj\u0119tny stosunek \u017byd\u00f3w do nas i uk\u0142ad polityczny w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w w Polsce. W naszym interesie le\u017cy wysuwanie na pierwszy plan tych, kt\u00f3rzy stoj\u0105 na gruncie naszej racji stanu i przez to by\u0107 mog\u0105 przewodnikami wp\u0142yw\u00f3w naszych.\u201d<\/em> Rozumna polityka wzgl\u0119dem mniejszo\u015bci \u017cydowskiej polega\u0142aby wi\u0119c na przeciwstawieniu wizerunkowi \u017byda \u2013 obcego Polsce imigranta (\u201eLitwaka\u201d), \u017byda-kosmopolity (liberalnego, socjalistycznego, komunistycznego) czy, r\u00f3wnie\u017c obcego, \u015bwieckiego \u017cydowskiego nacjonalisty (syjonisty) wizerunku \u017byda b\u0119d\u0105cego polskim patriot\u0105 i polskim pa\u0144stwowcem, kt\u00f3remu nie przeszkadza to kultywowa\u0107 w\u0142asnych, partykularnych tradycji religijnych i kulturowych. Podobnie, jak \u015brodowiska krajowc\u00f3w<\/em> w odniesieniu do Litwy i Bia\u0142orusi propagowa\u0142y typ \u201eStarolitwina\u201d, podobnie, jak konserwaty\u015bci z kr\u0119gu \u201eNaszej Przysz\u0142o\u015bci\u201d w odniesieniu do Ma\u0142opolski Wschodniej propagowali typ \u201ehistorycznego Rusina\u201d, nale\u017ca\u0142o w odniesieniu do ca\u0142ej Polski propagowa\u0107 typ \u201epolskiego \u017byda\u201d \u2013 za pomoc\u0105 odpowiednich zabieg\u00f3w propagandowych, tego, co dzi\u015b nazywa si\u0119 \u201epolityk\u0105 historyczn\u0105\u201d, popierania dobrowolnej asymilacji i stosowania polityki r\u00f3wnouprawnienia.<\/p>\n\n\n\n Do takiej wizji pa\u0144stwa, imperialnej, a nie nacjonalitarnej, Polska zbli\u017cy\u0142a si\u0119 po maju 1926 r. Nigdy jednak nie zrealizowa\u0142a jej w pe\u0142ni. We wschodnich wojew\u00f3dztwach Rzeczypospolitej (bia\u0142ostockim, wile\u0144skim, poleskim, lwowskim, tarnopolskim, stanis\u0142awowskim) uczyniono wiele, by nastawi\u0107 ludno\u015b\u0107 bia\u0142orusk\u0105 i ukrai\u0144sk\u0105 wrogo do pa\u0144stwa polskiego*, podobnie w stosunku do Niemc\u00f3w w wojew\u00f3dztwie \u015bl\u0105skim za d\u0142ugoletnich rz\u0105d\u00f3w (1926-1939) wojewody Micha\u0142a Gra\u017cy\u0144skiego. W tych kresowych cz\u0119\u015bciach pa\u0144stwa sanacja prowadzi\u0142a bowiem polityk\u0119 narodowo\u015bciow\u0105, jakiej mogliby sobie \u017cyczy\u0107 wszyscy kr\u00f3tkowzroczni zwolennicy nacjonalitaryzmu. Analogiczne b\u0142\u0119dy pope\u0142niono w stosunku do \u017byd\u00f3w, cho\u0107 w ich przypadku prym wiod\u0142a ju\u017c nie odg\u00f3rna polityka sanacji, a oddolna akcja obozu narodowego. Nad zniech\u0119ceniem ludno\u015bci \u017cydowskiej do Polski, skwapliwie wykorzystywanym przez mi\u0119dzynarod\u00f3wki rozmaitych kolor\u00f3w, pracowano na wiele sposob\u00f3w, takich jak wspomniana ju\u017c krzykliwa propaganda anty\u017cydowska, numerus clausus<\/em>, organizowane przez narodowc\u00f3w \u201edni bez \u017byd\u00f3w\u201d na uczelniach i pr\u00f3by wprowadzania \u201egetta \u0142awkowego\u201d na salach wyk\u0142adowych, postulaty numerus nullus <\/em>i tak dalej. Szkoda tu miejsca na ich szczeg\u00f3\u0142owe opisywanie, skoro lewicowa i demoliberalna publicystyka eksploatuje te w\u0105tki z historii polskiego mi\u0119dzywojnia \u201ea\u017c do twardego rzygu\u201d (tendencyjnie przedstawiaj\u0105c zw\u0142aszcza anty\u017cydowskie akcje nacjonalistycznych boj\u00f3wek, bo w tej akurat kwestii boj\u00f3wki \u017cydowskie odp\u0142aca\u0142y narodowcom pi\u0119knym za nadobne). Mimo to, gdy dla pa\u0144stwa polskiego nadesz\u0142a tragiczna godzina dziejowej pr\u00f3by, wielu polskich \u017byd\u00f3w wykaza\u0142o wspania\u0142\u0105 postaw\u0119. Spo\u015br\u00f3d licznych \u015bwiadectw, kt\u00f3re mo\u017cna by tu przytoczy\u0107, ograniczmy si\u0119 do jednego. Pozostawi\u0142 je p\u0142k Leon Mitkiewicz-\u017b\u00f3\u0142tek, w latach 1938-1939 polski attach\u00e9<\/em> wojskowy w Kownie, \u00f3wczesnej stolicy Litwy. W jego zapiskach z ko\u0144ca sierpnia 1939 r., kiedy groza po\u0142o\u017cenia Polski sta\u0142a si\u0119 ju\u017c powszechnie odczuwalna, widnieje nast\u0119puj\u0105cy fragment: \u201eW ci\u0105gu tych dni przez biuro moje w Poselstwie RP w Kownie przewin\u0119\u0142y si\u0119 setki os\u00f3b. Szczeg\u00f3lnie upami\u0119tni\u0142a mi si\u0119 rozmowa z \u017bydem, polskim obywatelem, mieszka\u0144cem Kowna, m\u0119\u017cczyzn\u0105 lat oko\u0142o 35, kt\u00f3ry zg\u0142osi\u0142 si\u0119 u mnie, jako\u2026 dezerter z 5 pu\u0142ku piechoty Legion\u00f3w z Wilna w roku 1924, i o\u015bwiadczy\u0142 mi, stoj\u0105c po \u017co\u0142niersku na baczno\u015b\u0107, \u017ce wobec sytuacji, w jakiej znajduje si\u0119 Polska, uwa\u017ca on za sw\u00f3j obowi\u0105zek odda\u0107 si\u0119 do dyspozycji w\u0142adz polskich z pro\u015bb\u0105 i nadziej\u0105, \u017ce b\u0119dzie przyj\u0119ty do wojska polskiego, najlepiej do swego dawnego pu\u0142ku \u00bbpi\u0105tak\u00f3w\u00ab, zwanych Zuchowatymi, i wys\u0142any na front przeciw Niemcom, gdzie mo\u017ce zmaza\u0107 sw\u0105 dawn\u0105 win\u0119 wobec Polski. Spe\u0142ni\u0142em jego \u017cyczenie, ale nie mia\u0142em \u017cadnych wiadomo\u015bci, co si\u0119 z nim sta\u0142o; wiem tylko, \u017ce odjecha\u0142 do Wilna, do swego pu\u0142ku po otrzymaniu paszportu polskiego.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n W roku 1939 w szeregach Wojska Polskiego na wojn\u0119 wyruszyli nie tylko Polacy, ale r\u00f3wnie\u017c polscy \u017bydzi (niekt\u00f3rzy z nich zostali p\u00f3\u017aniej zamordowani nie w niemieckich kacetach, a w Katyniu), polscy Niemcy (zw\u0142aszcza w Korpusie Ochrony Pogranicza) czy tzw. oficerowie kontraktowi z kraj\u00f3w prometejskich: Ukrai\u0144cy, Gruzini, Azerowie, g\u00f3rale z Kaukazu P\u00f3\u0142nocnego. To mo\u017ce najlepszy dow\u00f3d, \u017ce Polska mia\u0142a pewne osi\u0105gni\u0119cia w urzeczywistnianiu imperialnej wizji pa\u0144stwa. Pa\u0144stwo polskie, kt\u00f3re w\u00f3wczas upad\u0142o, nie by\u0142o z pewno\u015bci\u0105 imperium, z uwagi na sw\u00f3j kad\u0142ubowy kszta\u0142t terytorialny. Ale polska armia by\u0142a armi\u0105 imperialn\u0105. Jak mog\u0142yby potoczy\u0107 si\u0119 dzieje pa\u0144stwa polskiego, gdyby elity rz\u0105dz\u0105ce ni\u0105 w latach 1919-1939 obra\u0142y inny kierunek, ni\u017c powielanie (przewa\u017cnie) zachodnioeuropejskich koncepcji pa\u0144stwa i narodu?<\/p>\n\n\n\n \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Adam Danek, 20 wrze\u015bnia 2012<\/p>\n\n\n\n * Wyj\u0105tek stanowi\u0142o wojew\u00f3dztwo wo\u0142y\u0144skie za rz\u0105d\u00f3w wojewody Henryka J\u00f3zewskiego (1928-1938), kt\u00f3ry forsowa\u0142 polityk\u0119 antysowieckiego sojuszu polsko-ukrai\u0144skiego. <\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W pozycjach i tekstach wolnych od re\u017cimu poprawno\u015bci politycznej, poruszaj\u0105cych zagadnienie roli \u017byd\u00f3w w przedwojennej Polsce, cz\u0119sto uto\u017csamia si\u0119 \u017cywio\u0142 \u017cydowski z jednym lub kilkoma spo\u015br\u00f3d nast\u0119puj\u0105cych nurt\u00f3w politycznych: a) z lewic\u0105 komunistyczn\u0105, b) z lewic\u0105 socjalistyczn\u0105, c) z lewic\u0105 liberaln\u0105 (spod znaku warszawskiego tygodnika \u201eWiadomo\u015bci Literackie\u201d), d) z syjonizmem, tj. \u015bwieckim nacjonalizmem \u017cydowskim. Ka\u017cde…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-507","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/507","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=507"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/507\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":508,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/507\/revisions\/508"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=507"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=507"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=507"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}