Drugie z Przykaza\u0144 w popularnej, skr\u00f3towej wersji m\u00f3wi \u201eNie b\u0119dziesz bra\u0142 imienia Pana Boga twego nadaremno\u201d. Tymczasem ile\u017c razy s\u0142owo \u201eB\u00f3g\u201d powtarza si\u0119 w naszych codziennych rozmowach, przys\u0142owiach, powiedzonkach, wykrzyknikach, frazesach, ba, nawet w \u017cartach? Niekiedy (w praktyce chyba rzadko) pami\u0119ta si\u0119, \u017ce naruszenie drugiego Przykazania skutkuje grzechem, ale uchodzi on za jedno z b\u0142ahszych przewinie\u0144, niepor\u00f3wnywalne do \u0142amania Przykaza\u0144 od pi\u0105tego do dziesi\u0105tego, normuj\u0105cych sfer\u0119 relacji mi\u0119dzyludzkich. A przecie\u017c drugie Przykazanie nale\u017cy do tej cz\u0119\u015bci Dekalogu, kt\u00f3ra normuje relacje cz\u0142owieka z Absolutem. Czy\u017cby Ten, co ustanowi\u0142 Przykazania, ni\u017cej sta\u0142 w naszych sercach od podobnego nam samym ludzkiego py\u0142u?<\/p>\n\n\n\n
W istocie przekroczenie drugiego Przykazania winno budzi\u0107 trwog\u0119 nie mniejsz\u0105, ni\u017c post\u0105pienie wbrew regule \u201eNie zabijaj\u201d czy \u201eNie cudzo\u0142\u00f3\u017c\u201d. Odmienny pogl\u0105d wyrasta\u0107 mo\u017ce wy\u0142\u0105cznie z atmosfery \u015bwiata ponowo\u017cytnego, w kt\u00f3rym nawet katolicy i nawet osoby, powierzchownie rzecz bior\u0105c, religijne postrzegaj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 i my\u015bl\u0105 o niej w spos\u00f3b coraz bardziej zlaicyzowany \u2013 czego modernistyczni socjolodzy nie omieszkali z triumfem obwie\u015bci\u0107 jako \u201eodczarowania \u015bwiata\u201d lub \u201ezmierzchu my\u015blenia mitycznego\u201d. Od czasu wielkiego sporu filozoficznego mi\u0119dzy realizmem poj\u0119ciowym a nominalizmem u schy\u0142ku \u015aredniowiecza, zako\u0144czonego praktycznym zwyci\u0119stwem drugiego nad pierwszym, stopniowo upowszechnia\u0142 si\u0119 pogl\u0105d o zasadniczej r\u00f3\u017cno\u015bci j\u0119zyka od \u015bwiata realnego: nazwy byt\u00f3w s\u0105 dowolnie wymy\u015blane i nadawane przez cz\u0142owieka, wi\u0119c nie s\u0105 szczeg\u00f3lnie wa\u017cne. Wcze\u015bniej, pocz\u0105wszy od kultur archaicznych, nawet je\u015bli ich spo\u0142eczno\u015bci nie pos\u0142ugiwa\u0142y si\u0119 wyrafinowanymi poj\u0119ciami filozoficznymi, a\u017c po epok\u0119 \u015bredniowiecznych spekulacji, z pokolenia na pokolenie przekazywano wiedz\u0119 o jedno\u015bci j\u0119zyka i \u015bwiata. Nazwa ka\u017cdego bytu stanowi jego integraln\u0105, nierozdzieln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 i nie pochodzi od cz\u0142owieka, a imi\u0119 to specyficzna odmiana nazwy. Innymi s\u0142owy, kto wymawia imi\u0119 danej istoty, porusza j\u0105 i przyzywa, przyci\u0105ga do siebie; dotyczy to tak\u017ce najwy\u017cszej z istot. To dlatego niegdy\u015b bano si\u0119 rozmawia\u0107 o diable, a nawet wypowiada\u0107 jego imi\u0119. Cz\u0142owiek tradycyjny doskonale zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, \u017ce imiona maj\u0105 moc. Jak\u0105\u017c tedy moc musi posiada\u0107 \u201eImi\u0119, kt\u00f3re jest ponad wszelkie imi\u0119\u201d?<\/p>\n\n\n\n
\u201ePrzez wezwanie imienia Jezusa Chrystusa ukrzy\u017cowanego przez Poncjusza Pi\u0142ata, odgrodzone jest odst\u0119pstwo od ludzi i gdziekolwiek kto\u015b spo\u015br\u00f3d wierz\u0105cych w niego i spe\u0142niaj\u0105cych jego wol\u0119 wezwa\u0142by je, on przyb\u0119dzie i wype\u0142ni pro\u015bby tych, kt\u00f3rzy z czystym sercem go wzywaj\u0105.\u201d<\/em> \u2013 uczy stra\u017cnik pierwszej ko\u015bcielnej ortodoksji, \u015bw. Ireneusz z Lyonu <\/strong>(130\/140-200). (1)<\/strong>. Imi\u0119 Pa\u0144skie posiada wi\u0119c ogromn\u0105 moc, zbyt wielk\u0105, by wymawia\u0107 je kiedy indziej, ni\u017c w szczeg\u00f3lnych i do tego przeznaczonych chwilach, to jest w modlitwach, formu\u0142ach obrz\u0119dowych lub podczas lektury \u015bwi\u0119tych tekst\u00f3w. Poza takimi chwilami, najlepiej poprzedzonymi rytua\u0142em duchowego oczyszczenia, w\u0142a\u015bciwie nie powinno si\u0119 wypowiada\u0107 Imienia, poniewa\u017c poci\u0105ga\u0142oby to za sob\u0105 ryzyko \u015bwi\u0119tokradztwa. Na og\u00f3\u0142 zapominamy bowiem, jak naprawd\u0119 brzmi drugie z Przykaza\u0144, objawionych w biblijnej Ksi\u0119dze Wyj\u015bcia: \u201eNie b\u0119dziesz wzywa\u0142 imienia Pana, Boga twego, do czczych rzeczy, gdy\u017c Pan nie pozostawi bezkarnie tego, kt\u00f3ry wzywa Jego imienia do czczych rzeczy.\u201d <\/em>(Wj 20, 7). Przestroga zostaje potem ponowiona w Ksi\u0119dze Powt\u00f3rzonego Prawa, w identycznym brzmieniu: \u201eNie b\u0119dziesz bra\u0142 imienia Pana, Boga twego, do czczych rzeczy, bo nie dozwoli Pan, by pozosta\u0142 bezkarny ten, kto bierze Jego imi\u0119 do czczych rzeczy.\u201d<\/em> (Pwt 5, 11).<\/p>\n\n\n\n \u015awiadomo\u015b\u0107 tej prawdy towarzyszy\u0142a rodzajowi ludzkiemu od zarania jego dziej\u00f3w, zapewne od momentu Objawienia pierwotnego. Ju\u017c poganie, wyznawcy religii archaicznych, odczuwali l\u0119k przed wypowiadaniem imion b\u00f3stw. Poga\u0144stwo w dojrza\u0142ej postaci g\u0142\u0119biej zrozumia\u0142o zasadno\u015b\u0107 takiego post\u0119powania. Jeden z jego najwybitniejszych przedstawicieli, neoplatonik Porfiriusz z Tyru <\/strong>(234-303\/305), w swoim testamencie duchowym przekaza\u0142 szereg zasad zaczerpni\u0119tych ze znacznie starszej tradycji pitagorejskiej, wskazuj\u0105cych liczne powody, dla kt\u00f3rych w sprawach boskich nie nale\u017cy sobie pozwala\u0107 na lekkomy\u015blne gadulstwo: \u201e\u203a\u203aNie dziel ani swojego \u017cycia, ani rozm\u00f3w o Bogu z cz\u0142owiekiem, kt\u00f3rego pogl\u0105d\u00f3w nie podzielasz\u2039\u2039. \u203a\u203aM\u00f3wienie o Bogu do s\u0142uchaczy zepsutych fa\u0142szywymi opiniami nie jest bezpieczne. Wypowiadanie prawdy lub fa\u0142szu o Bogu w ich obecno\u015bci to ryzyko\u2039\u2039. \u203a\u203aNie jest rzecz\u0105 stosown\u0105 dla cz\u0142owieka nieczyszczonego z akt\u00f3w bezbo\u017cnych m\u00f3wienie o Bogu\u2039\u2039, tym bardziej nie powinni\u015bmy zak\u0142ada\u0107, \u017ce s\u0142owo o nim, je\u015bli ju\u017c dotrze do uszu niegodziwych, nie zostanie zbezczeszczone. To zatem, co nale\u017cy czyni\u0107, to \u203a\u203am\u00f3wi\u0107 lub s\u0142ucha\u0107 nauk o Bogu tak, jakby on by\u0142 obecny\u2039\u2039. \u203a\u203aDzie\u0142a podobaj\u0105ce si\u0119 Bogu wprowadzaj\u0105 do nauk na Jego temat\u2039\u2039 oraz \u203a\u203anale\u017cy milcze\u0107 o Nim po\u015br\u00f3d t\u0142umu\u2039\u2039. Teologia bowiem nie da si\u0119 dostosowa\u0107 do fa\u0142szywych mniema\u0144 duszy. \u203a\u203aUwa\u017caj, \u017ce lepiej jest zachowa\u0107 milczenie, ni\u017c wypowiedzie\u0107 o Bogu przypadkowe s\u0142owa\u2039\u2039.\u201d<\/em> (2)<\/strong>. W\u015br\u00f3d wyznawc\u00f3w religii moj\u017ceszowej \u2013 z kt\u00f3rych akurat pod tym wzgl\u0119dem wielu cz\u0142onk\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a mog\u0142oby w pewnym sensie bra\u0107 przyk\u0142ad \u2013 zakaz zapisywania i wypowiadania naj\u015bwi\u0119tszego Imienia po dzi\u015b dzie\u0144 stanowi jedn\u0105 z najsurowiej przestrzeganych regu\u0142 \u017cycia religijnego. W pi\u015bmie nigdy nie podaje si\u0119 go w ca\u0142o\u015bci, np. powszechnie znana jest angielska forma zapisu G-d<\/em>. W mowie zast\u0119puje si\u0119 je wyra\u017caj\u0105cymi cze\u015b\u0107 synonimami; najcz\u0119\u015bciej spotykane to biblijne Adonai <\/em>i Elohim<\/em>. Tradycja chrze\u015bcija\u0144ska r\u00f3wnie\u017c zna rozmaite tytu\u0142y i przymioty Najwy\u017cszego. Neoplato\u0144ski teolog Pseudo-Dionizy Areopagita <\/strong>(V\/VI wiek), kt\u00f3ry napisa\u0142 osobne dzie\u0142o zatytu\u0142owane \u201eImiona Boskie\u201d<\/em>, wylicza ich za Pismem \u015awi\u0119tym a\u017c trzydzie\u015bci jeden: \u201e(\u2026) natchnieni autorzy stosuj\u0105 wobec Boskiej Zwierzchno\u015bci liczne imiona. I tak przedstawiaj\u0105 J\u0105 jako: \u203a\u203aJestem, kt\u00f3ry jestem\u2039\u2039, \u203a\u203a\u017cycie\u2039\u2039, \u203a\u203a\u015bwiat\u0142o\u2039\u2039, \u203a\u203aBoga\u2039\u2039, \u203a\u203aprawd\u0119\u2039\u2039. Ci sami teologowie, znawcy boskiej m\u0105dro\u015bci, czcz\u0105 Przyczyn\u0119 wszystkiego takimi imionami, jak: dobry, pi\u0119kny, m\u0105dry, umi\u0142owany, B\u00f3g bog\u00f3w, Pan pan\u00f3w, \u203a\u203a\u015awi\u0119ty \u015bwi\u0119tych\u2039\u2039, wiekuisty, Ten, kt\u00f3ry jest, i przyczyna wiek\u00f3w, a tak\u017ce \u017ar\u00f3d\u0142o \u017cycia, \u203a\u203am\u0105dro\u015b\u0107\u2039\u2039, \u203a\u203aintelekt\u2039\u2039, s\u0142owo, wiedz\u0105cy, pe\u0142nia wiedzy, przekraczaj\u0105ca wszystkie skarby uczono\u015bci, \u203a\u203amoc\u2039\u2039, wszechmocny i Kr\u00f3l kr\u00f3l\u00f3w, najstarszy ze wszystkich dni, nie starzej\u0105cy si\u0119 i niezmienny, \u203a\u203azbawienie\u2039\u2039, \u203a\u203asprawiedliwo\u015b\u0107\u2039\u2039, u\u015bwi\u0119cenie, odkupienie, przekraczaj\u0105cy wszystko swoim ogromem i objawiaj\u0105cy si\u0119 w szmerze \u0142agodnego powiewu.\u201d<\/em> (3)<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Pog\u0142\u0119biona religijno\u015b\u0107 nakazywa\u0142aby wi\u0119c \u2013 jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmia\u0142o \u2013 unika\u0107 wymawiania Imienia Pa\u0144skiego poza czasem modlitwy. Wiadomo z kolei, i\u017c najg\u0142\u0119bsze kontemplacje religijne dokonuj\u0105 si\u0119 w ciszy. Cisza kr\u00f3luje w miejscach, kt\u00f3rych mieszka\u0144cy w sztuce kontemplacji osi\u0105gn\u0119li mistrzostwo \u2013 w klasztorach i pustelniach. Ponadto, milczenie zapadaj\u0105ce przed lub po pojawieniu si\u0119 w\u015br\u00f3d zgromadzonych szanowanej osoby od zawsze stanowi spos\u00f3b oddania jej czci i okazania pokory. Nie przez przypadek w klasycznym rycie Mszy po od\u015bpiewaniu trishagionu<\/em> (4)<\/strong> zapada cisza, nie m\u0105cona przez muzyk\u0119 liturgiczn\u0105, \u015bpiewy ani s\u0142owa g\u0142o\u015bnej modlitwy a\u017c do ko\u0144ca Przeistoczenia \u2013 bo w tym w\u0142a\u015bnie momencie na o\u0142tarz zst\u0119puje sam Zbawiciel.<\/p>\n\n\n\n \u201eLecz Pan mieszka w \u015bwi\u0119tym domu swoim,<\/em><\/p>\n\n\n\n Niechaj zamilknie przed Nim ca\u0142a ziemia.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n \u2013 powiada prorok Habakuk (Ha 2, 20). <\/em>Cisza jest najlepszym miejscem spotkania cz\u0142owieka z jego Stw\u00f3rc\u0105 \u2013 i w tym te\u017c miejscu zawsze znajdowali Go naj\u017carliwsi wyznawcy. Przyk\u0142adu dostarczaj\u0105 poetyckie modlitwy protestanckiego teologa i mistyka Gerharda Tersteegena <\/strong>(1679-1769):<\/p>\n\n\n\n \u201ePanie, m\u00f3w Ty sam<\/em><\/p>\n\n\n\n w ciszy najg\u0142\u0119bszej<\/em><\/p>\n\n\n\n I ciemno\u015bci do mnie\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n \u201eO, najwy\u017cszy majestacie, kt\u00f3ry ca\u0142y wznios\u0142y<\/em><\/p>\n\n\n\n W ciszy wiecznej mieszkasz i ciemnej \u015bwi\u0119to\u015bci.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n \u201eB\u00f3g jest tu obecny<\/em><\/p>\n\n\n\n Wszystko niech w nas zmilknie\u201d<\/em> (5)<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Nie-wypowiadalnego nie powinno si\u0119 zatem tyka\u0107 ludzkim j\u0119zykiem, a je\u017celi, to z najwy\u017csz\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105. Droga do wy\u017cszej rzeczywisto\u015bci wiedzie przez milczenie i cisz\u0119. O randze wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata \u015bwiadczy za\u015b fakt, i\u017c do jego nieod\u0142\u0105cznych cech nale\u017c\u0105 ha\u0142as, krzykliwo\u015b\u0107 i nie przywi\u0105zywanie wagi do wypowiadanych s\u0142\u00f3w. Wszystko to wyp\u0142ywa w gruncie rzeczy z jednego \u017ar\u00f3d\u0142a: jego braku pobo\u017cno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n Adam Danek<\/strong>, 3 lipca 2012<\/p>\n\n\n\n 1. Prze\u0142. ks. Wincenty Myszor.<\/p>\n\n\n\n 2. Prze\u0142. Piotr Ashwin-Siejkowski.<\/p>\n\n\n\n 3. Prze\u0142. Maria Dzielska.<\/p>\n\n\n\n 4. Biblijna pie\u015b\u0144 Serafin\u00f3w: \u201e\u015awi\u0119ty, \u015awi\u0119ty, \u015awi\u0119ty jest Pan Zast\u0119p\u00f3w. Ca\u0142a ziemia pe\u0142na jest Jego chwa\u0142y.\u201d<\/em> (Iz 6,3).<\/p>\n\n\n\n 5. Prze\u0142. Bogdan Kupis.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Drugie z Przykaza\u0144 w popularnej, skr\u00f3towej wersji m\u00f3wi \u201eNie b\u0119dziesz bra\u0142 imienia Pana Boga twego nadaremno\u201d. Tymczasem ile\u017c razy s\u0142owo \u201eB\u00f3g\u201d powtarza si\u0119 w naszych codziennych rozmowach, przys\u0142owiach, powiedzonkach, wykrzyknikach, frazesach, ba, nawet w \u017cartach? Niekiedy (w praktyce chyba rzadko) pami\u0119ta si\u0119, \u017ce naruszenie drugiego Przykazania skutkuje grzechem, ale uchodzi on za jedno z b\u0142ahszych…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-515","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-danek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/515","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=515"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/515\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":516,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/515\/revisions\/516"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=515"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=515"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kaminski.re\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=515"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}