Konflikt o Ukrainę jest w zasadzie dosyć łatwy do zrozumienia.
Po rozpadzie Związku Radzieckiego była Ukraińska Socjalistyczna Republika Radziecka, która już wcześniej posiadała szczątkową podmiotowość międzynarodową na forum ONZ, ogłosiła niepodległość w tych samych granicach i z tą samą ludnością, którą posiadała jako republika radziecka.
Zakres terytorialny i ludnościowy Ukraińskiej SRR nie wynikał bynajmniej z uwarunkowań etnicznych i nie ograniczał się wyłącznie do terytoriów w których dominowali etniczni Ukraińcy. Był on natomiast wynikiem zdarzeń historyczno-politycznych po II WŚ i później. Skład terytorialny Ukraińskiej SRR był pochodną polityki korienizacji i polityki gospodarczej, a nawet pewnych niezrozumiałych ustaleń, które po dziś dzień pozostają nieznane (Krym).
W związku z tymi zdarzeniami w 1991 roku powstało państwo głęboko zróżnicowane etnicznie, językowo, ekonomicznie i politycznie, w którym występowała głęboka polaryzacja wyborcza doprowadzająca do powtarzających się sytuacji w których ostateczny wynik wyborczy jest “na żyletki”. Profesor Rafał Chwedoruk lubił powtarzać, że jedyną postacią realnie spajającą ukraińskie społeczeństwo był Taras Szewczenko.
W teorii ustrojów wewnętrznych państw wyróżnia się dwa typy: państwa unitarne i państwa złożone. Jest rzeczą oczywistą, że państwa złożone, na przykład federacje, lepie układają rozkład władzy w kraju głębokiej polaryzacji regionalnej. Przesuwają one suwerenność władzy do jednostek władzy terytorialnej i dzięki temu ograniczają niezadowolenia społeczne wygenerowane przez przejęcie pełni władzy przez tylko jedną z grup społecznych w państwie unitarnym.
Ukraina powstała jako państwo unitarne. Posiadała różne grupy społeczne, dobrze zmapowane przez Viatcheslava Avioutskiego w “Aksamitnych Rewolucjach” i Emmanuela Todda w “Klęsce Zachodu”. Dwie podstawowe grupy to etniczni Ukraińcy/Małorosjanie, zamieszkujący zachodnią i centralną część Ukrainy oraz etniczni Rosjanie/Wielkorosjanie zamieszkujący południową i wschodnią część Ukrainy. Ważnym czynnikiem identyfikacji tożsamości jest też dominujący język. To przecież on umożliwia dostęp do kultury, a kultura rysuje horyzonty świadomości grupy społecznej. Język ukraiński był językiem Ukrainy Zachodniej, w pozostałych regionach dominował język rosyjski. Nawet etniczni Małorosjanie na wschodzie Ukrainy posiadali tożsamość rosyjską, bo posługiwali się językiem rosyjskim, a także byli częścią wielkiej postradzieckiej ekumeny kulturalnojęzykowej dla której język rosyjski był swoistą lingua franca.
Ukraina powstała jako państwo demokracji liberalnej. Kardynalną zasadą tej formy rządzenia jest władza większości przy poszanowaniu praw mniejszości. Demokracja ma prawo sprawnie funkcjonować wyłącznie w społeczeństwie w którym istnieje powszechna akceptacja dla werdyktów wyborczych. Na Ukrainie od 1991 roku występowały cykliczne protesty związane wynikami wyborczymi wyborów prezydenckich. Nie istniała zgoda na rządzenie państwem przez tylko jedną z dwóch dominujących grup społecznych. Na Ukrainie dominowały dwie wykluczające się koncepcje rozwoju polityki państwa.
Wreszcie, państwa nie działają w próżni. Im słabszy system państwowy, tym podatniejszy jest on na ingerencje z zewnątrz. Zagraniczni aktorzy mają swoje własne, często sprzeczne, interesy i realizują je w podatnych na to państwach. Państwa poradzieckie były i pozostają dużą areną walk konfliktów interesów podmiotów zagranicznych.
Wymienione czynniki: nieetniczne granice państwowe, zróżnicowany skład obywatelski, brak wspólnego języka i dominującej kultury, nieodpowiedni ustrój administracyjny, brak odpowiedniej liberalnej kultury politycznej dopasowanej do systemu demokracji liberalnej, słabość państwa względem aktorów zagranicznych, doprowadziły do sytuacji faktycznego upadku państwa ukraińskiego rozumianego jako republika powołana jako kontynuatorka Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej z przyjętą konstytucją w 1996 roku.
Momentem śmierci państwa ukraińskiego był zamach stanu przeprowadzony w lutym 2014 roku w Kijowie przez opozycję polityczną z zachodu i centrum, niezadowoloną z przyjętej polityki legalnego prezydenta Wiktora Janukowycza, który reprezentował wyborców z konkurencyjnej grupy społecznej, zamieszkującej południe i wschód kraju.
W następstwie zamachu stanu i przyjęcia władzy w instytucjach centralnych regiony z południa i wschodu Ukrainy wypowiedziały posłuszeństwo i rozpoczęła się swoista wojna domowa między władzą z ośrodka kijowskiego, a powołanymi wskutek zamachu stanu republikami ludowymi ze wschodu Ukrainy.
Ta wojna do dziś nie znalazła konstruktywnego finiszu, a w międzyczasie się umiędzynarodowiła i przeszła metamorfozę po zgłoszeniu akcesu i wcieleniu nowych Republik Ludowych w skład Federacji Rosyjskiej.
Warto nadmienić, że wybory organizowane po 2014 roku na terenie Ukrainy Zachodniej i Centralnej nie wybierają władz państwa ukraińskiego w rozumieniu konstytucji z 1996 roku, bo nie są przeprowadzane na terenie państwa w ktorym ta konstytucja obowiązywała. W związku z czym należy dojść do logicznego wniosku, że Wiktor Janukowycz był ostatnim prezydentem Ukrainy jako państwa z 1991 roku.
Upraszczając, konflikt bierze się z chęci rządzenia przez etnicznych Ukraińców/Małorosjan o bardzo nacjonalistycznym i rusofobicznym nastawieniu, państwem wykraczającym w swoich ramach daleko poza zasięg terytorialny i ludnościowy etniczności Ukraińskiej/Małorosyjskiej.
Jest to swoisty paradoks, który w dosyć znamienny sposób obrazuje “imperialne” zapędy etnicznych Ukraińców/Małorosjan. Pragną oni rządzić i ukrainizować terytoria na których stanowią mniejszość, a które pojawiły się w granicach państwa ukraińskiego bynajmniej nie dzięki ukraińskim podbojom, czy ukraińskiej kolonizacji kulturowej, bo takie nie istniały.